vrijdag, 1 januari 1943

In zijn nieuwjaarsrede verklaart Hitler dat "ditmaal de oorlog een einde zal vinden waardoor voor de eerstvolgende honderd jaar de vijanden van Duitsland de lust zal vergaan hen weer te overvallen". Seyss-Inquart wijst erop dat de strategische en economische situatie in Europa en het Verre Oosten thans geconsolideerd is en zegt over Hitler: "Nog nooit werd een man door zó veel miljoenen mensen in onvoorwaardelijke overgave met de gehele persoonlijkheid bemind". JMussert vertelt bij deze gelegenheid dat hij zich "onwrikbaar verbonden voelt aan de Führer als Germaans Führer, die met de Duce van Italië en met de andere verbonden Europese naties Europa voor de ondergang behoedt". "God heeft hen nog bijtijds gezonden om deze ondergang te verhoeden".

dinsdag, 5 januari 1943

De verovering van Welikije Luki door de Russen wordt van Duitse zijde tegengesproken, ze hopen blijkbaar deze "egelstelling" nog terug te winnen. De Duitse bevelhebber in Tunis, Nehring, is vervangen door generaal Von Arnim. In Nederland wordt een "Bewakingsdienst tegen sabotage" ingesteld, "om onheilen en onnodige belasting van de bevolking zoveel mogelijk te voorkomen". Onze kranten zijn dezer dagen nog meer ingekrompen en bestaan grotendeels uit één enkel blaadje van zeer slechte kwaliteit (papier zowel als inhoud). Ondanks sneeuw en vorst rijden de steeds spaarzamer gaande trams nog met open aanhangwagens, bij gebrek aan ander materiaal. Gemengd gehuwde Joden, woonachtig in het te ontruimen gebied, zijn verplicht zich in Amsterdam te vestigen.

zaterdag, 9 januari 1943

Generaal Paulus, de verdediger van Stalingrad, weigert op Hitlers bevel de Russische eis tot capitulatie. Nanking-China verklaart Groot-Brittannië en de Verenigde Staten de oorlog.

donderdag, 14 januari 1943

In Marokko, bij Casablanca, begint een geallieerde conferentie.

dinsdag, 19 januari 1943

Heden werd ons vorstenhuis en volk verblijd met de geboorte van prinses Margriet Francisca. De Russen hebben Leningrad eindelijk weten te ontzetten en tevens Schlüsselburg veroverd. In Leningrad zouden 1 à 1,5 miljoen mensen gesneuveld zijn of gestorven van ontbering. Bij Stalingrad is nu de helft van de Duitsers gevangen genomen of vernietigd, terwijl in Tripolitanië generaal Rommel weer verder teruggetrokken is. In Nederland vindt intussen de systematische vernietiging van gebouwen en natuurschoon gestadig voortgang. Van de Residentie zijn reeds hele woonwijken tegen de grond gehaald, waartoe onze eigen arbeiders door de Duitse bezetters gedwongen worden; bomen worden gekapt, plantsoenen vertrapt. Vooral Hoek van Holland en het eiland Rozenburg worden herschapen tot mede de sterkste stellingen van de Atlanticwal, terwijl meer landinwaarts vliegvelden worden aangelegd (o.a. Havelte), waaraan alle mannelijke bewoners uit de omgeving moeten meewerken. Geregeld vinden in het kustgebied ongelukken plaats door het trappen op landmijnen.

woensdag, 20 januari 1943

Het Nederlandse volk ontvangt de aankondiging van de uitbreiding van het Oranjehuis enthousiast, hoewel het daaraan in het openbaar geen uiting mag en kan geven. In alle huizen en harten heerst echter vreugde. Chili verbreekt de betrekkingen met de As-mogendheden.

donderdag, 21 januari 1943

Duitsland en Italië hebben ieder een verdrag gesloten met Japan inzake economische samenwerking voor dezelfde duur als het Driemogendhedenverdrag. In West-Nederland leveren de nieuwste distributiemaatregelen weer verlaging op van het vleeschrantsoen, dat thans 200 gram per week bedraagt, been inbegrepen, terwijl we slechts 3 maal 1,5 liter taptemelk per maand zullen krijgen.

vrijdag, 22 januari 1943

De tegenslagen van de Duitsers zijn van dien aard dat zelfs in de kranten iets van de waarheid meegedeeld moet worden; dit geschiedt dan in termen als: "In de Oostelijke Kaukasus hebben de Duitse troepen zich, binnen het bestek van de bewegelijke oorlogsvoering, systematisch van de vijand losgemaakt" (teruggetrokken van Mosdok) en "In Noord-Afrika werden Misurata en Homs na vernieling van de voor de oorlog belangrijke installaties ontruimd". Een groot geallieerd succes is de verovering van Tripoli. In drie maanden tijd hebben de Engelsen in Noord-Afrika 1600 km afgelegd. De winterslag in het oosten duurt voort met onverminderde hevigheid; van de Kaukasus zijn de Duitsers nu teruggetrokken tot de Koeban; Voronezj is ontruimd "ter verkorting van het front" en in Stalingrad "hecht het 6de Duitse leger in heldhaftige en opofferende strijd tegen een verpletterende overmacht onsterfelijke roem aan zijn vaandels". Duitsland geeft toe dat het zich bevindt op een beslissend tijdstip van de geschiedenis, maar zegt nog bij monde van Reichsleiter Alfred Rosenberg, dat "geen macht ter wereld meer in staat is de wedergeboorte van Duitsland en het Rijk tot heil van Europa te verhinderen".

woensdag, 27 januari 1943

Ten behoeve van de rijksverdediging moeten in Duitsland alle mannen van 16 tot 65 en alle vrouwen van 17 tot 45 jaar (op enkele moeders na) zich melden bij de arbeidsbureaus.

vrijdag, 29 januari 1943

Seyss-Inquart kondigt in een rede de inzet aan van alle werkkrachten, ook in de bezette gebieden; alle jonge mannen tot 27 jaar zullen eerdaags naar Duitsland moeten.

zaterdag, 30 januari 1943

De tiende verjaardag van het overnemen van de macht door Adolf Hitler wordt voor de eerste maal niet herdacht met een rede van de Führer zelf, daar deze "niet aan het front gemist kan worden". De redevoering van Göring, die hem vervangt, evenals die van Göbbels, wordt een uur uitgesteld wegens een Engelse luchtraid boven Berlijn op het tijdstip van het begin van de uitzending. In een proclamatie die Hitler uitvaardigt, zegt hij dat er aan het einde van deze oorlog geen overwonnen volken zullen zijn, doch slechts overlevenden.

zondag, 31 januari 1943

De bezetting van Stalingrad capituleert; van de meer dan 300.000 Duitsers zijn nog slechts 5000 overlevenden, die met generaal-veldmaarschalk Paulus (waartoe hij heden benoemd is) gevangen worden genomen. Großadmiral Raeder is uit zijn functie afgezet en krijgt een ander ambt.

zondag, 31 januari 1943

Mussert stelt in: een Secretarie van Staat der Nationaal-Socialistische Beweging der Nederlanden — ten behoeve van zijn besturende taak in den Staat —, waarin werkzaam zijn verschillende door Mussert benoemde „gemachtigden voor Staatsaangelegenheden” (n.1. C. van Geelkerken, Prof. Mr. Dr. R. van Genechten, Mr. M. Rost van Tonningen, Ir. W. L. Z. van der Vegte, Dr. F. E. Posthuma, C. van Ravenswaay, Mr. H. Reydon, Dr. K. Keyer. Voorts voor bijzondere diensten: H. J. Woudenberg, H. W. Müller Lehning, E. J. Roskam, Dr. Ing. W. A. Herweyer, M. Meuldijk, F. W. van Vloten, arts C. C. A. Croïn, Luit.-Generaal H. A. Seyffardt, F. H. M. Ouwerling en Dr. D. Hannema).

2 Februari 1943 

Naar aanleiding van het neerschieten van een Duitsch onderofficier in Haarlem op 30 Januari, zijn als vergeldingsmaatregel 10, uit Joodsch-communistische kringen afkomstige, gijzelaars uit Haarlem en omgeving terechtgesteld, terwijl bovendien een groot aantal communistische agitatoren uit deze streek naar een concentratiekamp werden gezonden.
Thans eerst wordt bekend, dat Churchill als gast der Turkse regering een bezoek aan Turkije heeft gebracht.
Tsjang-Kai-Tsjek is met een grote staf civiele en militaire medewerkers naar Washington vertrokken.
Alle Japanners zijn thans van Guadalcanar verdreven.
In verband met de rouw om Stalingrad is, in navolging van Duitsland, ook in Nederland voor drie dagen de sluiting gelast van alle schouwburgen, bioscopen, variétés enz.
De Duitse minister van Economische Zaken vaardigt de verordening uit van sluiting van alle bedrijven, die niet onvoorwaardelijk noodzakelijk zijn voor de verzorging der bevolking en voor de oorlogseconomie.
Mussolini neemt het Ministerie van Buitenlandse Zaken over van zijn schoonzoon Graaf Ciano, die benoemd is tot lid van de Grote Raad van het Fascisme.
De Russen deden gisteren en vandaag landingspogingen bij Novorossiisk.

donderdag, 4 februari 1943

In Amsterdam zijn na de moord op de zoon van de procureur-generaal Feitsma 150 studenten opgepakt. Ook studenten van andere universiteiten zijn zowel in het gebouw van de hogeschool als thuis gepakt, waarvoor Hauptdienstleiter Schmidt in een dreigende rede een nadere verklaring geeft, n.1. „dat de zoontjes der plutocraten in dit land ook eens zouden moeten werken”, want „wie niet werkt, zal ook niet eten”.

5 Februari 1943 

Met onmiddellijke inwerkingtreding is in Noord- en Zuid-Holland het uur waarna men zich niet meer op straat mag bevinden van 24 gesteld op 22 uur.
Vanmorgen vroeg zijn overal razzia’s gehouden op jongens van 18 tot 24 jaar, wat zelfs uitgebreid werd tot 16 en 25. Van hun bed gelicht en van de straat meegenomen, zijn ze in overvalwagens weggevoerd, met hoogstens een deken en een tandenborstel als bagage.
’s Avonds doet niemand meer de deur open en overdag slechts na lang wachten. Vele jongens, en ook al meisjes, slapen niet meer in hun eigen huis. De atmosfeer is alom geladen. Vandaag is een aanslag gepleegd op de tweede van Musserts „ministers”, n.1. Mr. Reydon, die zwaar gewond is, terwijl zijn echtgenote gedood werd. Het verluidt zelfs, dat over het gehele land 32 vooraanstaande N.S.B.’ers vermoord zijn.

zaterdag, 6 februari 1943

Generaal Eisenhower is benoemd tot opperbevelhebber van de Geallieerde troepen in Noord-Afrika, (het 8ste leger); generaal Alexander tot plaatsvervangend opperbevelhebber. Het Franse leger in Tunis wordt geplaatst onder bevel van generaal Anderson.
Alle hoofden van takken van dienst in Nederland moeten een lijst indienen van het voltallige personeel in Rijks-, Gemeente- en semi-overheidsdienst, waarvan 10 a 20 procent in Duitsland tewerkgesteld zal worden. Op deze lijsten mag aangegeven worden welke ambtenaren of arbeiders onmisbaar zijn of wie reeds eerder in Duitsland werkten. Ook het vrouwelijk personeel valt onder deze opgave.

Tengevolge van een revolveraanslag is heden luit.-generaal H. A. Seyffardt, leider van het Vrijwilligers Legioen Nederland en voormalig chef van de Nederlandse Generale Staf, overleden. Vóór zijn dood heeft hij verzocht hiervoor geen gijzelaars te laten boeten.

zondag, 7 februari 1943

In Amsterdam zijn na de moord op de zoon van procureur-generaal Feitsma 150 studenten opgepakt. Ook studenten van andere universiteiten zijn zowel in het gebouw van de hogeschool als thuis opgepakt, waarvoor Hauptdienstleiter Schmidt in een dreigende rede een nadere verklaring geeft, namelijk: “dat de zoontjes der plutocraten in dit land ook eens zouden moeten werken”, want “wie niet werkt, zal ook niet eten”.

maandag, 8 februari 1943

Met onmiddellijke inwerkingtreding is in Noord- en Zuid-Holland het uur waarna men zich niet meer op straat mag bevinden, van 24 uur gesteld op 22 uur.

dinsdag, 9 februari 1943

Vanmorgen vroeg zijn overal razzia’s gehouden op jongens van 18 tot 24 jaar, wat zelfs uitgebreid werd tot 16 en 25. Van hun bed gelicht en van de straat meegenomen, zijn ze in overvalwagens weggevoerd, met hoogstens een deken en een tandenborstel als bagage. ’s Avonds doet niemand meer de deur open en overdag slechts na lang wachten. Vele jongens, en ook al meisjes, slapen niet meer in hun eigen huis. De atmosfeer is alom geladen. Vandaag is een aanslag gepleegd op de tweede van Musserts “ministers”, namelijk Mr. Reydon, die zwaar gewond is, terwijl zijn echtgenote gedood werd. Het verluidt zelfs, dat over het gehele land 32 vooraanstaande N.S.B.’ers vermoord zijn. Generaal Eisenhower is benoemd tot opperbevelhebber van de Geallieerde troepen in Noord-Afrika (het 8ste leger); generaal Alexander tot plaatsvervangend opperbevelhebber. Het Franse leger in Tunis wordt geplaatst onder bevel van generaal Anderson.

donderdag, 11 februari 1943

Alle hoofden van takken van dienst in Nederland moeten een lijst indienen van het voltallige personeel in Rijks-, Gemeente- en semi-overheidsdienst, waarvan 10 à 20 procent in Duitsland tewerkgesteld zal worden. Op deze lijsten mag aangegeven worden welke ambtenaren of arbeiders onmisbaar zijn of wie reeds eerder in Duitsland werkten. Ook het vrouwelijk personeel valt onder deze opgave. Te Ankara zullen onderhandelingen plaatsvinden met de Turkse ambassadeurs in de Sovjet-Unie, Bulgarije, Roemenië en Perzië. Men verwacht dat de besprekingen vooral de Russisch-Turkse belangen op de Balkan en in de Dardanellen tot onderwerp zullen hebben.

zaterdag, 13 februari 1943

De bewoners van het spergebied in Den Haag, die nog geen heenkomen naar elders hebben gevonden, mogen — en moeten zelfs — nu in hun huizen blijven, daar generaal von Rundstedt, die dezer dagen de verdedigingswerken in oogenschouw kwam nemen, gezegd heeft dat deze hele afbraak niet nodig was geweest en dat deze linie 40 km verder had moeten liggen! Inmiddels is de stad onherstelbaar verminkt, zowel wat betreft gebouwen als natuurschoon.

zondag, 14 februari 1943

Voor Amsterdam en Den Haag is de tijd waarna men zich niet meer op straat mag bevinden, vervroegd tot 20 uur, terwijl de cafés een uur vroeger moeten sluiten. Misschien houdt dit weer verband met het vermoorden van een Duitse soldaat in de Residentie.

maandag, 15 februari 1943

Rostov en Worosjilowgrad zijn gevallen, of, zoals Berlijn meldt, “volgens de plannen ontruimd ter verkorting van het front”. Volgens de verhalen zou in Berlijn onder het standbeeld van Von Hindenburg geschreven zijn: “Komm herunter alter Streiter, der Gefreiter kann nicht weiter”. De Duitsers zetten een tegenoffensief in Tunis in en bezetten Gafsa. Mussert deelt in een rede te Amsterdam, waar een grote betoging tegen het bolsjewisme plaats had, onder andere mede, dat de N.S.B. met spoed bewapend zal worden, onder andere in de hulppolitie en de nieuw op te richten Landwacht. “De verhaaltjes over een bijltjesdag moeten nu maar eens uit zijn”. Voorts zei hij dat “bona fide studenten, die geen streken uithalen in de rug van het front, hun studie zullen kunnen voortzetten. Zuivering is echter nodig van de saboteurs en ophitsers tegen het nationaal-socialisme. Die zullen ook in Duitsland moeten werken.”

dinsdag, 16 februari 1943

Ook Charkow is al gevallen; de Russen maken buitengewoon snelle vorderingen. In Tunis is de situatie voor de Geallieerden echter minder gunstig en hebben de Amerikanen 40 km terug moeten trekken. In verschillende restaurants in Nederland heeft men tot de maatregel over moeten gaan een gulden statiegeld te heffen voor het gebruik van mes, vork of lepel, daar het publiek, door gebrek gedwongen, zich geregeld deze voorwerpen toe-eigent, wat zich zelfs uitbreidt tot kopjes, schoteltjes, zoutvaatjes, gordijnkoorden en handdoeken.

donderdag, 18 februari 1943

Göbbels gebiedt in een rede den “totalen oorlog”, daar “Europa in doodsgevaar” is en stelt 10 vragen aan het Duitse volk. De evacuatie in Nederland, wat betreft Scheveningen, is thans stopgezet, daar hier “voorlopig de graad der militaire noodzaak bereikt is”. Bevoegde zijde wijst er hierbij op, dat het een “boosaardig gerucht is dat meubels of materiaal van afgebroken huizen naar Duitsland zouden worden vervoerd”. In onder andere de gemeente Bloemendaal moeten alle mannelijke inwoners weer wacht lopen, als straf voor een of andere kleine daad van sabotage. Deze wacht geschiedt voor ieder om de 16 uur en duurt 4 uur achtereen, gedurende welken tijd men niet mag zitten, niet mag stilstaan, niet leunen, niet met anderen praten, niets aannemen, bij regen niet mag schuilen of een paraplu gebruiken of overschoenen of twee jassen dragen. Bij een kleine overtreding van deze geboden krijgt men als minste straf 8 uur achter elkaar wacht lopen of staan.

vrijdag, 19 februari 1943

Den Helder door Britse vliegtuigen aangevallen. Hoewel voor een groot gedeelte geëvacueerd, zijn hierbij toch nog burger-slachtoffers gevallen.

zondag, 21 februari 1943

Van de kansels der kerken is hedenmorgen een herderlijk schrijven voorgelezen van de Aartsbisschop en de Bisschoppen van Nederland, tezamen met de voornaamste andere kerkgenootschappen, aan de Rijkscommissaris. Hierin wordt een ernstig beklag geuit over de voortschrijding van het onrecht tegenover het Nederlandse volk, waarbij in het bijzonder de beginselen gerechtigheid, barmhartigheid en vrijheid van levensbeschouwing worden aangetast. “Zij moeten getuigen dat ook de machthebbers onderworpen zijn aan de Goddelijke Wet en zich hebben te onthouden van daden welke door die Wet worden veroordeeld.” “Reeds hebben de Kerken gewezen op de toenemende rechteloosheid, het ten doode vervolgen van Joodse medeburgers, het opdringen van levens- en wereldbeschouwing, die lijnrecht in strijd is met het Evangelie van Jezus Christus, de verplichte Arbeidsdienst als nationaal-socialistisch opvoedingsinstituut, het aantasten van de vrijheid van het Christelijk onderwijs, het gedwongen tewerkstellen van Nederlandse arbeiders in Duitsland, het ter dood brengen van gijzelaars, het gevangen nemen en gevangen houden van velen. Thans is daarbij gekomen het als slaven opjagen, grijpen en wegvoeren van duizenden jonge mensen”. “Als richtsnoer bij alle gewetensconflicten geldt het Woord ‘Gij zult Gode meer gehoorzaam zijn dan de mensen’.”

dinsdag, 23 februari 1943

De 25ste verjaardag van de stichting van het Rode Leger is ook in geheel Engeland en in de V.S. plechtig gevierd. Moskou maakt bekend, dat Duitsland in Rusland sedert het begin van de oorlog 4 miljoen doden verloren heeft en 9 miljoen gewonden; het D.N.B. noemt voor de Russische verliezen 12,8 miljoen doden en gewonden en 5,4 miljoen gevangenen. De Sovjets zijn een nieuw offensief begonnen aan de Wolchow en ten Zuiden van het Ladogameer. In Tunis heroveren de Amerikanen het verloren gegane terrein. In ’s-Gravenhage vordert het werk aan de tankgracht door het Haagse Bosch gestaag; ongeveer de helft van het Bosch is gekapt. In de Scheveningse Boschjes is een begin gemaakt met het afdammen van de Waterpartij, terwijl elders een zware betonnen muur verrijst en Sorghvliet, het buitengoed van Vader Oats, gedeeltelijk ontmuurd en ontboscht is. De Scheveningse Boulevard is totaal ontoegankelijk en zelfs onzichtbaar door een betonnen muur; de Pier is half afgebroken.

donderdag, 25 februari 1943

In een proclamatie kondigt Hitler de “algehele mobilisatie van de geestelijke en stoffelijke waarden” van geheel Europa aan, waarbij het als een natuurlijke zaak beschouwd wordt “geen vreemde levens te ontzien in een tijd die van ons eigen leven zo zware offers vraagt”.

vrijdag, 26 februari 1943

Wegens het verspreiden van illegale lectuur worden wederom 2 Nederlanders geëxecuteerd. In Duitsland zullen 2 miljoen mannen voor het front vrij worden gemaakt en vervangen worden door 4 miljoen vrouwen.

zaterdag, 27 februari 1943

Er wordt een begin gemaakt met het paaien van Nederlandse, Noorse, Deense en Belgische jongens van 16 tot 18 jaar voor een gratis verblijf van een maand in een “weersportkamp” in Duitsland.

maandag, 1 maart 1943

In een rede te Roermond bespreekt Mussert onder andere de houding van de Katholieke Kerk in Nederland, die al lang “een politiek volgt die de weg moest bereiden voor het bolsjewisme”. Tegenover deze “gevaarlijke agitatie” plaatst de Leider het parool: “Wie niet met ons is, is tegen ons”. Voorts betoogt hij, dat hij alles in het werk zal stellen om gedaan te krijgen dat elke jongeman in korten tijd bij den Nederlandschen Arbeidsdienst komt en ook om hem te laten meehelpen bouwen aan de vestingwerken in Europa. De “ernstig strevende studenten zullen zich moeten verplichten, wanneer zij met hun studie gereed zijn, minstens een jaar lang voor hun volk en voor Europa in Duitsland te werken.”

maandag, 1 maart 1943

Het bolsjewisme. Tegenover deze "gevaarlijke agitatie" plaatst de Leider het parool: "Wie niet met ons is, is tegen ons." Voorts betoogt hij dat hij alles in het werk zal stellen om gedaan te krijgen dat elke jongeman in korte tijd bij de Nederlandse Arbeidsdienst komt en ook om hem te laten meehelpen bouwen aan de vestingwerken in Europa. De "ernstig strevende studenten" zullen zich moeten verplichten, wanneer zij met hun studie gereed zijn, minstens een jaar lang voor hun volk en voor Europa in Duitsland te werken.

dinsdag, 2 maart 1943

Het opzeggen van een dienstbetrekking of aanstellen van werknemers mag in Nederland nog slechts geschieden met toestemming van het Arbeidsbureau. Dit geldt niet voor overheids- of huispersoneel. De "avondklok" in Noord- en Zuid-Holland is weer op 23 uur gesteld, behalve in Den Haag en Amsterdam, waar het 21 uur is. Vannacht heeft Berlijn zijn eerste grote luchtaanval te verduren gehad, tot grote verontwaardiging van de Duitse pers, die blijkbaar Rotterdam, Londen en Coventry vergeten is.

woensdag, 3 maart 1943

De Duitsers hebben Rzjef moeten ontruimen. Het front loopt thans ongeveer van Taganrog langs de Mioes in noordelijke richting tot Worosjilowgrad; dan bewesten Charkov en Koersk over Orel en Rzjef naar het Ilmenmeer, vanwaar het in noordelijke richting naar het Ladogameer verloopt. De Italiaanse troepen worden van het oostfront teruggeroepen.

donderdag, 4 maart 1943

Vanochtend werd de werf van Wilton te Schiedam zwaar gebombardeerd. De "zwarte" prijzen in de steden lopen al flink op: zo kost bijvoorbeeld een ei 65 cent, 1 ons shag ƒ 14,-, een bon voor 1 kg suiker ƒ 9,-.

woensdag, 10 maart 1943

Vannacht is München gebombardeerd, waarbij zware schade is aangericht aan onder andere de Oude Pinakotheek, de Glyptotheek, de Schachgalerie, Staatsgalerie, Frauenkirche en Nymphenburg. Over schade aan militaire doelen laten de Duitsers natuurlijk niets los. In de middensector van het oostfront gaat "de stelselmatige ontruiming ter verkorting van het front" voort, waarbij Wjasma gevallen is. De Duitsers wijzen erop dat zij zodoende het initiatief behouden en dat "de plannen van de vijand volkomen omver worden geworpen".

vrijdag, 12 maart 1943

Instelling van de Nederlandse Landwacht, een "soldatenformatie die in eigen land wordt ingezet onder leiding van de SS om het vaderland te verdedigen." De eed op de Führer is die op Adolf Hitler als Germaans Führer, als hoogste militaire aanvoerder. De toestanden bij ons hoger onderwijs zullen "geordend" worden; de gearresteerde studenten, behalve die uit Delft, die om politieke redenen van veiligheid voorlopig nog in hechtenis blijven, worden in vrijheid gesteld. Er wordt een numerus clausus vastgesteld; de student moet een loyaliteitsverklaring tekenen en verplicht zich, na volbrengen van zijn studie, een jaar in Duitsland te gaan werken.

zaterdag, 13 maart 1943

Nederlandse bankbiljetten van ƒ 1000 en ƒ 500 moeten worden ingeleverd bij het Rijksbelastingkantoor; de tegenwaarde wordt gebruikt tot delging van opvorderbare of opvorderbaar wordende belastingen van de persoon die de biljetten heeft ingeleverd, en wordt slechts vergoed indien diens fiscale omstandigheden zuiver zijn. Deze verordening beoogt "rigoureuze maatregelen tegen zwarte handelaren". Legitieme bezitters zouden geen gevaar lopen. Het NSB-orgaan "Het Nationale Dagblad" neemt stelling tegen Japanse en Duitse publicaties over het Nederlandse beleid in Indië, die doen voorkomen alsof wij de belangen van de inheemse bevolking verwaarloosd zouden hebben. Vannacht heeft Essen een hevige luchtaanval te verduren gehad, waarbij de fabriek van Krupp zeer zwaar heeft geleden.

zondag, 14 maart 1943

De Duitsers heroveren Charkov. In het kader van "Nederlandse totale inzet in de strijd tegen het bolsjewisme" moeten hier, evenals in Duitsland, talrijke bedrijven die niet voor de oorlog van belang zijn, worden gesloten, terwijl bij bepaalde bedrijven het gebruik van mannelijke werkkrachten moet worden beperkt. In verband hiermee mag door de meeste leveranciers niet meer thuis worden bezorgd, mogen bij banken en dergelijke instellingen geen mannen meer werkzaam zijn tussen 18 en 31 jaar en bij sommige andere bedrijven tot 45 en 50 jaar, moeten verschillende werkzaamheden bij de kappers vervallen en zullen vrouwelijke brievenbestellers worden ingeschakeld.

maandag, 15 maart 1943

Brieven naar het buitenland mogen nog slechts ongefrankeerd persoonlijk bij de postkantoren worden afgeleverd, met legitimatie.

zondag, 21 maart 1943

Op de Heldengedenkdag houdt Hitler in het Zeughaus te Berlijn een opmerkelijk korte rede, doch doet hiermee de illusie van velen, die het gerucht van zijn dood geloofden, teniet. Aan het oostelijk front is het gelukt, zei hij, "thans definitief de crisis te boven te komen en het front te stabiliseren". Eerst thans kon hij daarom zijn werk met rustig geweten verlaten. "Het gevaar dat het oudste beschaafde continent ter wereld gelopen heeft om te worden overrompeld, is thans van Europa afgewend", aldus Hitler. Hij geeft als Duitse verliezen in deze oorlog ruim een half miljoen doden op, doch zegt niet dat het afweergeschut al bediend moet worden door jongens van 16 jaar.

zaterdag, 27 maart 1943

Het bevolkingsregister te Amsterdam is, ten gevolge van een springstofaanslag, geheel in vlammen opgegaan. Voor ontdekking van de daders is een beloning van ƒ 10.000 uitgeloofd.

dinsdag, 30 maart 1943

De Philipsfabrieken te Eindhoven zijn weer met goed gevolg gebombardeerd. De Britten in Tunis dringen door in de Marethlinie en veroveren Gabes.

woensdag, 31 maart 1943

Het semi-officiële Amerikaanse legertijdschrift "Army and Navy Journal" schrijft dat een invasie van het continent zal beginnen zodra de Anglo-Amerikanen meester zijn van de toestand in Noord-Afrika. Bij een aanval op de Ford-fabrieken is Rotterdam door Engelse bommen getroffen.

zondag, 4 april 1943

De Russen hebben een nieuw offensief ingezet op het Oostelijk front van het Koebanbruggehoofd. Hoe slechter het er voor de Duitschers voorstaat, des te meer propaganda maken zij; zo wordt nu weer een nieuw wapen van de luchtafweer aangekondigd: een kanon dat stalen netten de lucht inschiet, en een nieuw type tank, de “Tijger”, terwijl grote artikelen in de bladen: “Nederland: een vesting”, “omvangrijke versterkingswerken, over het gehele land verspreid”, de aandacht af moeten leiden en de gehele wereld moeten suggereren dat West-Europa onneembaar is.

zondag, 4 april 1943

Parijs en Napels zijn gebombardeerd door de Geallieerde luchtmacht. Daladier, Blum en Gamelin worden, zoals ook reeds met Reynaud is geschied, naar Duitsland gevoerd.

dinsdag, 6 april 1943

Het Ruhrgebied staat nacht op nacht bloot aan Geallieerde luchtaanvallen, Essen vooral heeft zwaar te lijden. Het verzet van de Nederlandse artsen is geëindigd met toegeven van Duitse zijde.

woensdag, 7 april 1943

In Noordelijk Tunis verenigt het leger van Rommel zich met dat van Von Arnim, waarmee Rommel thans “na de terugtocht uit Egypte, eindelijk zijn definitieve stellingen heeft bereikt”.

donderdag, 8 april 1943

Rommel moet echter deze stellingen meteen weer verlaten, waarna de Engelsen en Amerikanen zich verenigd hebben. De illegale organisatie, die de brand in het Bevolkingsregister te Amsterdam stichtte, is door de Duitschers ontdekt.

7-10 April 1943 

Führer en Duce hebben een ontmoeting ergens op Duitsch gebied, hun 7de samenkomst tijdens den oorlog. De Duitsch-Italiaanse troepen ontruimen in Tunis Kairoean en de havenplaats Sfax.

maandag, 12 april 1943

Hitler ontvangt Maarschalk Antonescu, de Staatsleider van Roemenië.

dinsdag, 13 april 1943

De Joden moeten nu ook de provincies Noord-, Zuid-Holland en Utrecht verlaten, waarmede 23 April alle Joden uit Nederland verdwenen moeten zijn (uitgezonderd de gemengd gehuwde) en verzameld in het kamp te Vught. “Bij tijdige aanwijzing van verborgen Joden en Joodse vermogenswaarden” zal geen straf worden opgelegd.

woensdag, 14 april 1943

De Duitse pers “onthult” een massamoord op Poolse officieren door de bolsjewieken. In het bos van Katyn, op de Geitenberg bij Smolensk, zou volgens hen een massagraf van 3000 Poolse officieren zijn gevonden, die in 1939 door de Russen zouden zijn doodgeschoten.

maandag, 19 april 1943

Dezer dagen zijn ook de Rijksregent van Hongarije, Von Horthy, en Quisling, de Noorse Hitlersatelliet, door den Führer ontvangen. Verschillende straatnamen in Nederlandse plaatsen, die genoemd zijn naar personen van Joodse bloede, worden veranderd.

dinsdag, 20 april 1943

Hitler viert zijn 54ste verjaardag, ter gelegenheid waarvan 88 Nederlandse gijzelaars uit het kamp St. Michielsgestel zijn vrijgelaten; ruim 400 zijn er nog achtergebleven.

donderdag, 22 april 1943

Churchill en Roosevelt waarschuwen Duitsland geen gasoorlog tegen Rusland te gaan voeren, waarvoor voorbereidingen op zouden wijzen; ook Japan wordt gewaarschuwd geen gas tegen China te gebruiken.

zaterdag, 24 april 1943

De Engelsen zijn een groot offensief begonnen in Noord-Tunis. Hitler heeft de Slowaakse president, Dr. Tiso, ontvangen. De Duitsers publiceren de ontdekking van een nieuw massagraf, namelijk bij Odessa, dit keer van 4 à 5000 vermoorde Sovjetburgers en waarschijnlijk Roemenen.

zondag, 25 april 1943

Inzake het bericht over de gasoorlog, door Reuter verspreid, wijst Berlijn op het “agitatorische en provocatorische karakter deze uitlatingen”.

maandag, 26 april 1943

Montgomery staat nog slechts op 40 km afstand van de stad Tunis; de Franse troepen naderen Pont du Faks. Generaal Rommel schijnt zich niet meer in Tunis te bevinden. Finland stuurt voortdurend boodschappen aan de Geallieerden dat het den strijd wil staken. Zweden protesteert bij Duitsland tegen het torpederen van Zweedse onderzeeërs en het leggen van mijnen in de Zweedse territoriale wateren. Intussen bereiden de Duitsers zich ernstig voor op een invasie in Griekenland, in welk land de guerillatroepen hen veel last veroorzaken. De Engelse radio roept nogmaals om: “Nieuwe gebeurtenissen zullen niet lang op zich laten wachten”.

dinsdag, 27 april 1943

Koningin Wilhelmina spreekt in een radiorede de overtuiging uit, dat wij spoedig weer vrij zullen zijn en keert zich in felle bewoordingen tegen den onderdrukker. Deze optimistische beschouwing van onze beminde Vorstin is zeer zeker in overeenstemming met den omroeper van Radio Oranje, die iedere uitzending besluit met de woorden: “Hoe moeilijk de dag en hoe zwaar ook de scheiding, we zijn weer een dag dichter bij de bevrijding”. De Poolse regering heeft het Internationale Rode Kruis verzocht onderzoek te doen naar de massagraven bij Katyn en Tatorka (Odessa), welk geloof hechten aan de Duitse beschuldiging Rusland dermate kwalijk neemt, dat Moskou de diplomatieke betrekkingen met de Poolse regering verbreekt. De nieuwe arbeidstijd voor Nederlands Overheids personeel is op 48 uur per week gesteld, wat verlengd mag worden tot 54 uur.

woensdag, 28 april 1943

In ons gehele land worden nu voorlichtingsavonden georganiseerd voor de zelfbescherming bij luchtaanvallen, waarop de bevolking verplicht is te verschijnen. Rauter stelt een verbod in tot tewerkstelling van studerenden. Hitler ontvangt de Kroatische Staatsleider Pawelitsj in zijn hoofdkwartier.

donderdag, 29 april 1943

Generaal Christiansen beveelt, dat het gehele voormalige Nederlandse leger weer in krijgsgevangenschap wordt weggevoerd, wat aldus gemotiveerd wordt, dat leden van het Nederlandse leger telkens opnieuw door hun vijandig gedrag het vertrouwen hebben geschonden, dat bij hun vrijlating in hen werd gesteld.

vrijdag, 30 april 1943

Als reactie op bovengenoemde maatregel wordt over het gehele land, zij het niet algemeen, toch in allerlei takken van bedrijf, gestaakt. In de provincies Overijssel, Limburg, Noord-Holland en Gelderland wordt het politiestandrecht afgekondigd, wat inhoudt dat men tussen 20 en 6 uur binnen moet zijn en de doodstraf staat op het deelnemen aan openbare samenscholingen, op staken, uitsluiten van werknemers, wapens dragen of bezitten zonder verlof, verspreiden of vervaardigen van vlugschriften, verstoren van de openbare orde, weerstand bieden aan de openbare macht. Verboden is het verzamelen van meer dan 5 personen op openbare wegen. Alle beroepsonderofficieren tot 45 jaar moeten zich van 7 tot 13 mei melden te Amersfoort.

zaterdag, 1 mei 1943

Het politiestandrecht is nu uitgebreid tot geheel Nederland.

maandag, 3 mei 1943

De stakingen zijn beëindigd, nadat ook Engeland gezegd heeft hiermede op te houden; als het zover is, zullen zij duidelijk het sein geven. Verschillende doodvonnissen zijn al voltrokken. Volgens radio-Oranje mogen de mannen (militairen en studenten) zich echter niet melden, daar dit als landverraad zal worden beschouwd.

dinsdag, 4 mei 1943

De Nederlandse standgerechten hebben weer een reeks doodvonnissen geveld, welke onverwijld werden voltrokken. De massagraven bij Katyn zijn onderzocht door een “Europese Commissie van gerechtelijke medici en criminalisten.”

woensdag, 5 mei 1943

Alle Nederlandse studenten, die in het studiejaar 1942-1943 een Nederlandse universiteit of hogeschool bezochten en hun studie nog niet beëindigd hebben, moeten zich morgen melden voor de inschakeling bij de arbeidsinzet. Uitgezonderd zijn zij, die de loyaliteitsverklaring tekenden. Ouders zijn medeverantwoordelijk voor het verplichte verschijnen.

zaterdag, 8 mei 1943

De Geallieerden hebben Tunis veroverd en Bizerta. Commentaar van de zijde van de As: "Ook de jongste ontwikkeling in Noord-Afrika zal niets veranderen aan den voor de As zegevierenden afloop van de oorlog. Het praktisch nut bestaat in het maandenlang binden van sterke Brits-Amerikaanse strijdkrachten te land, ter zee en in de lucht, waardoor de ongestoorde bouw en versterking van het Europese verdedigingsstelsel mogelijk werd." Alle mannen tussen 18 en 35 jaar in het bezette Nederlandse gebied moeten zich persoonlijk melden bij de arbeidsbureaus; uitgezonderd zijn Duitsers, ambtenaren, vroegere militairen(!) en geestelijken. Alle surrogaten zijn voortaan nog slechts op de bon verkrijgbaar.

zondag, 9 mei 1943

Italië viert voor de 7de maal den “dag van het leger en het imperium”. Mussolini zegt: "Hun die thans willen beweren dat wij het Imperium hebben verloren, antwoorden wij dat wij niets verloren hebben. De slag duurt voort en wij zullen in het Imperium terugkeren."

woensdag, 12 mei 1943

Vijfde samenkomst van Churchill en Roosevelt te Washington. Ook de persoonlijke gevolmachtigde van president Roosevelt in Brits-Indië, William Philips, is in de V.S. aangekomen. In Tunis bieden de As-troepen nog tegenstand op Kaap Bon; te Berlijn stelt men vast dat “het Duitse leger in Afrika volkomen aan de verwachtingen heeft beantwoord.” Generaal Rommel heeft het opperbevel overgedragen aan General-Oberst von Arnim. De Amerikanen landen op Attoe, een van de eilanden van de Aleoeten. Heden is een begin gemaakt met het oproepen tot aanmelding voor de arbeidsinzet en wel voor alle mannen geboren in het jaar 1921.

donderdag, 13 mei 1943

Het eerste Italiaanse leger heeft op bevel van de Duce hedenochtend den strijd gestaakt, waarmede in Noord-Afrika de oorlog ten einde is. “De heldhaftige houding van onze soldaten... die nieuwe roem aan hun vanen hebben toegevoegd, heiligt opnieuw door bloed en offers de zekerheid der Afrikaanse toekomst van de natie.” In Nederland moeten alle radiotoestellen ingeleverd worden; uitgezonderd zijn Duitse bureaus, weermacht en N.S.B.’ers.

zaterdag, 15 mei 1943

Het politiestandrecht in Nederland is opgeheven; de “avondklok” is nu weer 23 uur. Voor ambtenaren, artsen, apothekers e.a. is een verordening uitgevaardigd, waarbij zij verplicht zijn hun werk normaal voort te zetten; staking en sabotage worden gestraft.

maandag, 17 mei 1943

De Engelsen hebben, door er mijnen te laten vallen, de Eder- en Möhne-stuwdammen in het Ruhrgebied doorbroken, waardoor enorme overstroomingen optreden. De energievoorziening voor fabrieken is hierdoor ernstig belemmerd.

dinsdag, 18 mei 1943

In Duitsland wordt een inzameling gehouden van versleten textiel en schoeisel.

woensdag, 19 mei 1943

De Rijkscommissaris voor het bezette Nederlandse gebied rechtvaardigt in een rede de genomen harde maatregelen: “Het gaat om de redding van Europa”. “Kleine volken zijn het veiligst onder Duitse hoede.” De radiotoestellen moeten in beslag worden genomen, daar “de overkant ophitst”, want “het zou kunnen gebeuren dat de een of ander en bepaalde kleine groepen zich door gegeven aanwijzingen laten verleiden. Dan zou er een onzegbaar en niet te overzien ongeluk over Nederland losbarsten. Ziet U, ik wil verhinderen dat er een ongeluk gebeurt." "Landingen aan de kust zijn tot dusverre nog in de eerste, noch in de tweede wereldoorlog ooit aan de Engelsen of Amerikanen gelukt en daar zal het bij blijven."

donderdag, 20 mei 1943

6 jonge Nederlanders worden wegens sabotagedaden in 1942 ter dood gebracht. De Geallieerde bombardementen op Italië zijn in verscherpte mate begonnen; de "Giomale d'Italia" schrijft dat "een nieuwe fase begonnen is van den Engelsch-Amerikaanschen zenuwenoorlog tegen Italië".

zaterdag, 22 mei 1943

Moskou bericht het opheffen van de Derde Communistische Internationale. Het centrale comité roept alle communistische partijen ter wereld op thans zelfstandig tot de vernietiging van het Trotskisme bij te dragen.

zondag, 23 mei 1943

Roosevelt en Churchill hebben vannacht hun laatste besprekingen gevoerd. De spanning stijgt. In Berlijn zou volgens geruchten dezer dagen het standrecht afgekondigd zijn. Uit deze stad stamt ook de volgende aardigheid: Wat zijn de vier wensen van den Duitse soldaat?: Amerikaans salaris, Engels voedsel, Rusland als bondgenoot en Hitler als de onbekende soldaat.

maandag, 24 mei 1943

Duitsland begint een propaganda-actie tot dienstnemen van Nederlanders bij de Duitse zeemacht. Personen van 18 tot 35 jaar zijn gedurende dezen diensttijd vrijgesteld van den arbeidsinzet. Nederlandse burgers, die in het belang van de Duitse weermacht werken of in het Nederlandse bestuurs- of economische leven niet gemist kunnen worden, zullen vrijgesteld worden van terugvoering in krijgsgevangenschap. Daar er een levendige handel in oude radiotoestellen ontstaan is (voor oude toestellen worden zelfs al bedragen van ƒ1000 en ƒ1300 betaald!), wordt er nogmaals op gewezen alle radio’s in te leveren, daar iedere ontduiking streng gestraft zal worden.

woensdag, 26 mei 1943

Bepaalde beëdigde personen, als notarissen, advocaten, artsen, apothekers e.a. mogen hun werk niet zonder toestemming opgeven.

donderdag, 27 mei 1943

De gehouden conferentie der gemeenschappelijke staven te Washington is geëindigd met een volledige overeenstemming ten aanzien van de toekomstige operaties op alle oorlogstooneelen.

zaterdag, 29 mei 1943

Via het Rode Kruis is de mogelijkheid opengesteld telegrammen naar Nederlands-Indië te verzenden, alleen slechts in zeer dringende gevallen.

zondag, 30 mei 1943

De Franse vloot te Alexandrië heeft zich aangesloten bij de Geallieerden. Vannacht is voor het eerst Wuppertal gebombardeerd.

dinsdag, 1 juni 1943

De hoger onderwijsinstellingen in Nederland hervatten hun werk. De verschillende legeronderdelen worden telkens opgeroepen; zo ook de mannen die onder de arbeidsinzet vallen en geboren zijn in de jaren 1920 tot en met 1924.

donderdag, 3 juni 1943

Dr. F. E. Posthuma, Musserts "gemachtigde" voor landbouwzaken, wordt doodgeschoten door patriotten.

zaterdag, 5 juni 1943

Bij een militaire opstand in Argentinië wint de revolutionaire beweging onder generaal Ramirez terrein in het hele land. President Castillo trekt zich terug. De staat van beleg is afgekondigd. Dr. Göbbels verklaart in het Sportpalast te Berlijn dat Duitsland "alle vuistpanden in handen heeft voor een waarlijk beslissende overwinning". "De gehele uitschakeling van het Jodendom uit Europa is geen moreel probleem, maar een probleem van staatsveiligheid."

maandag, 7 juni 1943

De nieuwe Argentijnse regering, onder generaal Ramirez als president, is beëdigd. Haar huidige politiek is die van neutraliteit. Van de 11.000 Nederlandse militairen die zich in Amersfoort moesten melden, zijn slechts 2.000 verschenen. Generaal Christiansen maakt nu bekend dat bij niet-melding niet een kleine disciplinaire straf, maar berechting door de Duitse krijgsraad wegens militaire ongehoorzaamheid volgt.

dinsdag, 8 juni 1943

Churchill legt in het Lagerhuis een verklaring af: "op de vooravond van de invasie — overal ter wereld begint nu het licht van de overwinning door te breken."

woensdag, 9 juni 1943

Het eilandje Pantellaria wordt steeds heviger gebombardeerd. Britse landingstroepen voeren verkenningen uit op Lampedusa bij Sicilië.

zaterdag, 12 juni 1943

De Italiaanse bezetting op Lampedusa capituleert, nadat die op Pantellaria dat de dag tevoren deed.

dinsdag, 15 juni 1943

Zeven Nederlanders zijn door een Duits Obergericht ter dood veroordeeld. Alle 18- en 19-jarige Nederlandse jongens moeten naar Duitsland, uitgezonderd mijnwerkers, scholieren en studenten die de verklaring hebben getekend. Enkele artsen zijn reeds opgepakt wegens het afgeven van te veel "ziekenverklaringen".

zaterdag, 19 juni 1943

Maarschalk Wavell is benoemd tot onderkoning van Brits-Indië.

dinsdag, 22 juni 1943

Op deze dag, evenals op 18 juni, zijn opnieuw twee Nederlanders ter dood veroordeeld. Alle reserve-officieren tot de leeftijd van 45 jaar moeten terug in krijgsgevangenschap. Prins Bernhard deelt mee dat in de meidagen van 1940 2.500.000 ton aan Nederlandse schepen uit Duitse handen is gered.

woensdag, 23 juni 1943

Het opperbevel over de Franse troepen buiten het moederland wordt gedeeld door De Gaulle en Giraud.

zaterdag, 26 juni 1943

Hauptdienstleiter General Kommissar Fr. Schmidt verongelukt onderweg naar Parijs door uit een trein te vallen. Vannacht zijn in heel Nederland vele artsen gearresteerd naar aanleiding van een tweede gezamenlijke brief aan de Rijkscommissaris, waarin zij protesteren tegen de opgelegde maatregelen (o.a. sterilisatie in bepaalde gevallen). De artsen wezen eerder ook op de slechte voedselpositie en de daaruit voortvloeiende catastrofale gezondheidstoestand van het volk. Hun weigering om naar Duitsland te gaan en hun oppositie tegen lidmaatschap van de Artsenkamer leidde tot maatregelen van de Sicherheitspolizei; zij zijn naar het concentratiekamp Amersfoort overgebracht. De spreekkamers van ondergedoken artsen zijn verzegeld; verbeurdverklaring van hun vermogen zal volgen.

woensdag, 30 juni 1943

Churchill zegt in een rede dat er "grote dingen zullen gebeuren voor de herfstbladeren vallen". De mijnwerkersstaking in Amerika is beëindigd; hun eisen zijn tot oktober opgeschort. Engelse vliegtuigen zijn begonnen met het afwerpen van kleine radio-ontvangers boven Nederland, die alleen Engelse nieuwsberichten kunnen ontvangen.

donderdag, 1 juli 1943

De Amerikanen landen op Nieuw-Guinea in de Nassaubaai en bij Rendova. Chinese troepen bezetten Hangtschou.

maandag, 5 juli 1943

Generaal Sikorski, de naar Londen uitgeweken Poolse premier, komt bij een vliegtuigongeval om het leven.

dinsdag, 6 juli 1943

De Nederlandse artsen worden weer op vrije voeten gesteld na het tekenen van een verklaring dat hun actie geen politieke bedoeling had en dat zij niet de persoon van de Rijkscommissaris hadden willen beledigen.

donderdag, 8 juli 1943

De Duitsers hebben een groot offensief ingezet aan het Oostfront in de sector Bjelgorod-Koersk-Orel.

zaterdag, 10 juli 1943

De Geallieerden beginnen de langverwachte invasie door een landing op Sicilië, met behulp van 2.000 schepen, waarvan geen enkel verloren is gegaan, en 1.000 vliegtuigen. Ook parachutisten nemen deel. Na de eerste berichten zijn de Geallieerden zwijgzaam geworden over de operaties.

dinsdag, 13 juli 1943

De slag duurt voort in het zuiden van Sicilië. De Geallieerden hebben hun landingshoofden uitgebreid bij Licata, Gela, Pachino, Syracuse en Augusta. Centra op Sicilië en in Calabrië, evenals Turijn, worden gebombardeerd. Syracuse is in handen van de Geallieerden. De Japanners rukken op naar Joenan.

woensdag, 14 juli 1943

In de kuststrook tussen Licata en Augusta, en in het bergland van Zuidoost-Sicilië, dringen de Geallieerden verder op en staan nu voor de vlakte van Catania. De gelande troepen hebben de sterkte van twee legers bereikt. De Italianen verdedigen vertwijfeld hun grondgebied. Een Nederlandse staatslening van 3,5% wordt aangekondigd, groot 1 miljard gulden.

donderdag, 15 juli 1943

Ondanks het slechte weer duren de zware gevechten aan het Oostfront voort bij Bjelgorod en Orel, waar de Russen aanvallen. De terugvoering van Nederlanders in krijgsgevangenschap gaat door; nieuwe regimenten zijn opgeroepen. In Leeuwarden is standrecht afgekondigd nadat een ambtenaar van het arbeidsbureau met meldlijsten is verdwenen. Jongens van 18 tot 25 jaar worden opgepakt en naar Duitsland gestuurd.

vrijdag, 16 juli 1943

Martinique sluit zich aan bij de Geallieerden.

zaterdag, 17 juli 1943

Amsterdam-Noord, waaronder de Fokker-fabrieken, wordt door Amerikanen gebombardeerd. Het Geallieerde opperbevel had via pamfletten en radio gewaarschuwd. De Nederlandse regering ondersteunt deze waarschuwing. Nieuwe troepen, waaronder Brits-Indiërs, betreden ons land om te vechten voor een "vrij India". De Russen beginnen een zomeroffensief bij de Mioes en de Donetz.

maandag, 19 juli 1943

Voor het eerst wordt Rome getroffen door een luchtaanval van Engels-Amerikaanse vliegtuigen. De Paus protesteert in Londen en Washington. Führer en Duce ontmoeten elkaar in Noord-Italië. Een overval op het distributiekantoor in Huizen (Noord-Holland) leidt tot de buitmaking van honderden bonnen.

woensdag, 21 juli 1943

De strijd aan het Oostfront gaat voort; de Russen overschrijden de Donetz. In het gebied ten zuiden van het Ladogameer vinden nieuwe gevechten plaats. Op Sicilië zetten de Geallieerden hun opmars voort en veroveren Caltanisetta en Enna. Napels is herhaaldelijk gebombardeerd.

zaterdag, 24 juli 1943

Het Russische offensief breidt zich uit van Leningrad tot de Koeban; zes miljoen man staan hier tegenover elkaar. Duits-Italiaanse troepen ontruimen het westelijk derde deel van Sicilië.

zondag, 25 juli 1943

Benito Mussolini treedt af na 21 jaar leiderschap in Italië.

maandag, 26 juli 1943

Maarschalk Badoglio wordt benoemd tot chef van de Italiaanse regering en het leger. Hij roept de bevolking op het werk te hervatten. Wapendracht wordt verboden en de fascistische partij wordt ontbonden. Bijeenkomsten voor vrede en tegen fascisme vinden plaats. De Duitse pers noemt de gebeurtenissen verrassend, maar stelt dat Duitsland standhoudt. Ook Japan is verrast. Mussert en Seyss-Inquart sturen een trouwtelegram aan de Führer. De strijd op Sicilië gaat door; Termini, Palermo, Trapani en Marsala zijn in Geallieerde handen. Er wordt gevochten ten oosten van Palermo.

dinsdag, 27 juli 1943

Hamburg, Kiel en Essen zijn zwaar gebombardeerd.

woensdag, 28 juli 1943

Rome meldt dat de regeringswisseling geen revolutie of staatsgreep was, maar een constitutionele oplossing na stemming in de Grote Fascistische Raad. Op voorstel van de meerderheid heeft de koning maatregelen genomen voor het overnemen van het opperbevel. De buitenlandse politiek van Italië blijft ongewijzigd. De oorlog wordt voortgezet volgens de oproep van Badoglio.

zaterdag, 31 juli 1943

De vorming van politieke partijen in Italië wordt verboden. Spoorweg-, PTT- en omroeppersoneel wordt gemilitariseerd. Graaf Ciano, Mussolini's schoonzoon, treedt af als minister van Buitenlandse Zaken. Churchill verklaart dat de Italianen een paar dagen krijgen om hun tegenstand op te geven; anders worden steden veroverd. Roosevelt benadrukt de eis van onvoorwaardelijke overgave. Hitler biedt Italiaanse ordehandhavingseenheden aan.

maandag, 2 augustus 1943

Aan het Oostfront duren de gevechten bij Orel voort. De Duitsers winnen terrein aan het Mioesfront, maar hebben Bolchof moeten ontruimen. Hamburg is opnieuw zwaar gebombardeerd. De evacuatie van Berlijn begint. Napels en de kust van Salerno worden geregeld aangevallen. Voor het eerst wordt het Roemeense petroleumgebied Ploesti door Amerikanen gebombardeerd. In Nederland worden mannen geboren in 1922-1924 opgeroepen zich vóór 4 augustus te melden; razzia's zijn begonnen.

dinsdag, 3 augustus 1943

Het militaire personeel van het Nederlands-Indisch leger en van de Koloniale Reserve wordt opgeroepen.

woensdag, 4 augustus 1943

Voor de provincies Groningen, Friesland, Drenthe, Overijssel en Gelderland geldt een verblijfsverbod voor mannen boven de 16 jaar zonder domicilie.

donderdag, 5 augustus 1943

De Duitsers "ontruimen de frontbocht bij Orel volgens plan"; ook Bjelgorod valt na zware strijd in Russische handen.

zaterdag, 7 augustus 1943

De Geallieerden veroveren Catania op Sicilië. Turijn, Milaan en Genua worden opnieuw gebombardeerd. In Milaan is een standbeeld van Mussolini door de straten gesleept.

maandag, 9 augustus 1943

Aan het Oostfront woeden zware gevechten bij de Koeban, Wjasma, Orel en Bjelgorod. De grootste slagen van deze oorlog duren nu al vijf weken. Ten zuiden van het Ladogameer wordt opnieuw gevochten. Leningrad is grotendeels omsingeld, al hebben de Sovjets een doorgang geforceerd. De ellende in de stad is onbeschrijfelijk.

dinsdag, 10 augustus 1943

Churchill bezoekt Canada voor overleg met premier Mackenzie King en president Roosevelt. Ook Stalin zou deelnemen aan deze conferentie.

dinsdag, 10 augustus 1943

Wegens "begunstiging van de vijand en spionage" zijn opnieuw 20 Nederlanders geëxecuteerd.

vrijdag, 13 augustus 1943

Rome ondergaat een tweede aanval van Amerikaanse bommenwerpers; Milaan en Turijn zijn ook getroffen. In Londen wordt Mr. J. Burger benoemd tot minister zonder portefeuille. In sommige Nederlandse gemeenten worden houten fietsbanden verstrekt.

maandag, 16 augustus 1943

Vlissingen is gebombardeerd. Rome wordt uitgeroepen tot open stad.

dinsdag, 17 augustus 1943

De strijd op Sicilië eindigt met de ontruiming door As-troepen via de Straat van Messina. De Noorse officieren worden opgeroepen voor krijgsgevangenschap in Duitsland.

woensdag, 18 augustus 1943

Churchill en Roosevelt bespreken in Quebec de oorlog tegen Japan en hulp aan China. Mackenzie King en Soeng nemen deel.

zondag, 22 augustus 1943

De Geallieerden landen op Kiska (Aleoeten).

maandag, 23 augustus 1943

De Duitsers ontruimen Charkov. Berlijn heeft zijn eerste zware nachtelijke luchtaanval te verduren.

dinsdag, 24 augustus 1943

De conferentie in Quebec, gericht op de oorlog in de Stille Oceaan, wordt afgesloten.

dinsdag, 24 augustus 1943

In Duitsland vinden regeringswijzigingen plaats. Von Neurath treedt af als Rijksprotector van Bohemen en Moravië en wordt opgevolgd door Frick. Himmler wordt minister van Binnenlandse Zaken.

zaterdag, 28 augustus 1943

Koning Boris III van Bulgarije overlijdt. Zijn zoon Simeon II volgt hem op. Japanse troepen landen in de haven van Santuau (Noord-Foekein) om Amerikaanse plannen te dwarsbomen.

zondag, 29 augustus 1943

In Denemarken wordt de uitzonderingstoestand uitgeroepen wegens onlusten tegen de Duitse weermacht. Het Deense kabinet vraagt ontslag aan. De Duitsers ontruimen Taganrog aan de Zee van Azov. Een Britse groep van 400 man onderneemt een mislukte landing op de Calabrische kust.

dinsdag, 31 augustus 1943

Churchill zegt in een radiorede vanuit Quebec te geloven dat de dag nabij is waarop Britse en Amerikaanse troepen het Kanaal oversteken en in Frankrijk tegen de Duitsers vechten. Dit zal pas gebeuren als succes verzekerd is.

woensdag, 1 september 1943

Churchill arriveert bij het Witte Huis in Washington voor een conferentie met Roosevelt. Amerikaanse troepen landen op het eiland Arundel bij Nieuw-Georgia (Salomonsarchipel) zonder Japanse tegenstand te ontmoeten.

vrijdag, 3 september 1943

De Geallieerden beginnen om half vijf 's ochtends met de invasie op het Europese vasteland via een landing van het 8e Britse leger onder generaal Montgomery in Calabrië (Zuid-Italië), vrijwel ongehinderd. In Utrecht wordt de N.S.B.-politiepresident door een studente doodgeschoten.

zaterdag, 4 september 1943

Aan het Oostfront begint een nieuwe grote slag in de sector van de centrale Donets, waar de Russen massaal aanvallen na een artillerievoorbereiding met meer dan honderd batterijen.

zondag, 5 september 1943

Mannheim en Ludwigshafen worden gebombardeerd.

maandag, 6 september 1943

Amerikaanse parachutisten landen op Nieuw-Guinea.

dinsdag, 7 september 1943

De Russen boeken verdere successen in het Donetsbekken en de centrale sector. Het D.N.B. noemt de Duitse oorlogvoering "elastische afweer": defensieve operaties en doelbewust terreinverlies om de Sovjets te schaden. In Zuid-Calabrië meldt Rome levendige gevechten bij een ordelijke terugtrekking. Napels, München en Brussel zijn gebombardeerd.

woensdag, 8 september 1943

Italië geeft zich onvoorwaardelijk over aan de Geallieerden. De wapenstilstand is op 3 september ondertekend, maar ging pas in op een door de Geallieerden gekozen moment. Napels en infrastructuur zijn nog vijf dagen gebombardeerd. De Duitsers noemen het verraad en wijzen op de "putsch" van 25 juli waarbij Mussolini werd afgezet.

donderdag, 9 september 1943

De Amerikanen landen bij Salerno. De Italiaanse kroonprinses vlucht met haar kinderen naar Zwitserland. In het Donetsbekken woedt de strijd voort; de Russen proberen de benedenloop van de Dnjepr te bereiken voor de modderperiode. Zij veroveren o.a. Stalino. Het Amerikaanse leger telt nu 5 miljoen man, waarvan 2 miljoen bij de luchtmacht.

vrijdag, 10 september 1943

Hitler houdt een toespraak en stelt dat het wegvallen van Italië militair weinig betekent. Göbbels herhaalt dat Duitsland geen schuld heeft aan de oorlog. De Duitsers bezetten Tirana, Genua en de Italiaanse Rivièra.

zondag, 12 september 1943

Mussolini wordt door Duitse parachutisten bevrijd uit gevangenschap op de Gran Sasso. Het grootste deel van de Italiaanse vloot vaart naar geallieerde havens. De Russen veroveren Mariopol en vechten bij Novorossisk. De Japanners ontruimen Salamaua.

woensdag, 15 september 1943

Mussolini herneemt de leiding van het fascisme en vormt een nieuwe regering. Hij roept op tot steun, maar de meeste Italianen volgen Badoglio. De Geallieerden hebben Bari bezet, maar worden bij Salerno en Eboli teruggeslagen door Duitse troepen.

zaterdag, 18 september 1943

Geallieerde luchtaanvallen vinden plaats op de Gilbert-eilanden. Bij de Salomonsarchipel is de strijd verhevigd. Lea wordt veroverd. De Russen veroveren Berdjansk, Briansk, Jalta en Novorossisk.

zondag, 19 september 1943

De geallieerde legers verenigen zich bij Salerno. Joegoslavische partizanen veroveren Fiume.

maandag, 20 september 1943

De Duitsers ontruimen Sardinië; troepen worden overgebracht naar Corsica. De Russen maken vorderingen en staan voor Smolensk en Kiev. Tien Nederlanders worden geëxecuteerd.

woensdag, 22 september 1943

Japan ontruimt het eiland Kiska in de Aleoeten. Krasnograd valt in Russische handen. In Moskou roept een comité van Duitse krijgsgevangen generaals het Duitse volk op om Hitler af te zetten.

vrijdag, 24 september 1943

Op de Balkan heersen verwarde toestanden sinds de capitulatie van Italië. Er vinden hevige gevechten plaats met partizanen.

zaterdag, 25 september 1943

De Duitsers ontruimen Smolensk en Rostov; Poltava is eerder opgegeven. Een Russische poging om de midden-Dnjepr over te steken wordt verijdeld. De Geallieerden bezetten Canossa.

maandag, 27 september 1943

Japan erkent Mussolini’s nieuwe regering. Von Ribbentrop stelt dat het Driemogendhedenpact de vuurproef heeft doorstaan.

donderdag, 30 september 1943

In Amsterdam worden 19 Nederlanders gefusilleerd. N.S.B.-terroristen doden drie burgers uit Meppel en Staphorst als wraak. Mussert meldt tijdens een bijeenkomst dat N.S.B.-leden worden bewapend. Burgers in de vesting Scheveningen krijgen het bevel vóór 12 oktober te evacueren.

vrijdag, 1 oktober 1943

Anglo-Amerikaanse troepen bezetten het verwoeste Napels en Foggia. De Duitsers beginnen ook in Denemarken met vervolging van Joden. Zweden biedt aan hen op te nemen, maar Duitsland weigert.

dinsdag, 5 oktober 1943

De Geallieerden landen achter het Duitse front bij Termoli. De Duitsers ontruimen ook Corsica.

woensdag, 6 oktober 1943

In Hitlers hoofdkwartier verklaren hoge functionarissen dat er geen defaitisme bestaat onder het Duitse volk. Gezinnen van Nederlandse ambtenaren moeten Den Haag verlaten.

zondag, 10 oktober 1943

Enschede wordt gebombardeerd door Amerikanen; enkele fabrieken worden geraakt. Voor jongens die tussen 1 oktober en 31 december 19 jaar worden, komt een nood-eindexamen vóór 1 januari 1944. De Geallieerden bezetten Termoli.

woensdag, 13 oktober 1943

Italië verklaart Duitsland de oorlog. Portugal staat geallieerden lucht- en vlootbases op de Azoren toe. De Amerikaanse Senaat besluit na de oorlog met de Verenigde Naties samen te blijven werken. In Nederland worden radio’s van onbevoegden na 20 oktober bestraft met inbeslagname van huisraad, gevangenisstraf en boetes.

vrijdag, 15 oktober 1943

Japan verleent de Filipijnen onafhankelijkheid. De Duitsers ontruimen Saporosje en steken Kiev in brand ter voorbereiding van de aftocht.

zaterdag, 16 oktober 1943

De Russen vallen overal langs de Dnjepr aan. In Zuid-Italië gaan de Geallieerden in de aanval bij de Volturno en veroveren diverse plaatsen. Twee Nederlanders worden geëxecuteerd.

maandag, 18 oktober 1943

Berlijn meldt invoering van een nieuwe bewapening en bereidt zich voor op verrassingsaanvallen. De Nederlandse schrijver A.M. de Jong wordt in Blaricum vermoord (N.S.B.-wraak).

dinsdag, 19 oktober 1943

In Moskou begint een conferentie tussen vertegenwoordigers van de Sovjet-Unie, Verenigde Staten en Groot-Brittannië (Molotov, Hull en Eden).

zaterdag, 23 oktober 1943

Zeven Nederlanders, meest studenten, worden geëxecuteerd wegens verzetsactiviteiten.

zondag, 24 oktober 1943

Strenge straffen voor verduisteringsvergrijpen worden ingevoerd: lichtafsluiting en boetes van ƒ25 of meer.

maandag, 25 oktober 1943

De Duitsers ontruimen Dnjepropetrovsk. De Sovjetstrijdkrachten rukken op naar Kriwoi Rog. De Duitsers trekken zich terug richting Odessa.

woensdag, 27 oktober 1943

Stalin verklaart dat het winterleger klaarstaat met 8 miljoen man. Japan meldt vorderingen in Oost-Azië en roept bewoners van Nederlands-Indië op tot politieke medewerking.

donderdag, 28 oktober 1943

België en Nederland sluiten een monetaire overeenkomst: 100 fr. = ƒ6,05.

zaterdag, 30 oktober 1943

In Wageningen wordt een medicus vermoord als wraak voor het doodschieten van een N.S.B.-er.

maandag, 1 november 1943

Het communiqué van de conferentie te Moskou, die op 30 oktober eindigde, wordt uitgegeven. De drie regeringen erkennen de noodzaak om hun samenwerking voort te zetten na afloop van de vijandelijkheden. De oorlog tegen de As-mogendheden moet worden voortgezet tot hun onvoorwaardelijke capitulatie. Er wordt nadruk gelegd op de oprichting van een internationale organisatie om vrede en veiligheid te waarborgen. Oorlogsmisdadigers zullen worden uitgeleverd aan betrokken landen. Het fascisme in Italië moet volledig worden vernietigd.

donderdag, 4 november 1943

Bij een nieuwe aanval op Keulen, waarbij de Dom wordt beschadigd, barst de Duitse pers uit in een scheldcampagne tegen de "pleitbezorgers van het bolsjewisme".

zaterdag, 6 november 1943

De Russen veroveren Kiev. In Italië wordt nog steeds zwaar gevochten bij de Volturno. Castigliano valt in handen van de Geallieerden.

maandag, 8 november 1943

Tijdens de herdenking van 9 november 1923 verklaart Hitler: "Wat er ook moge gebeuren, wij zullen het meester worden. Duitsland zal als laatste de wapens neerleggen en wel om vijf minuten over twaalf."

dinsdag, 9 november 1943

Kertsj wordt door de Russen veroverd. In Den Haag wordt bekendgemaakt dat het hele Benoordenhoutkwartier voor 15 december moet zijn ontruimd. Niet-werkenden moeten evacueren naar Gelderland.

zaterdag, 13 november 1943

De Russen veroveren Sjitomir. In Nederland richt de Rijkscommissaris de Landwacht op, een organisatie van gewapende N.S.B.-ers met bevoegdheid tot arrestaties, huiszoekingen en inbeslagname.

zaterdag, 13 november 1943

Vanwege de slechte textielpositie wordt kleding alleen nog op speciale vergunning verstrekt, en alleen aan wie geen enkel exemplaar meer bezit. Ook huishoudgoederen worden alleen bij uitzondering toegestaan.

dinsdag, 16 november 1943

De Duitsers bezetten het eiland Leros.

vrijdag, 19 november 1943

De Duitsers heroveren Sjitomir en voeren tegenaanvallen uit bij Kiev.

maandag, 22 november 1943

De Britse en Italiaanse troepen op het eiland Samos geven zich over.

donderdag, 25 november 1943

Op de persconferentie in Berlijn wordt gemeld dat de Britse bombardementen op Berlijn Duitsland noodzaken tot het inzetten van een vergeldingswapen.

maandag, 29 november 1943

Colombia verklaart de oorlog aan de As-mogendheden.

woensdag, 1 december 1943

Roosevelt, Churchill en Tsjang-Kai-Sjek houden een vijfdaagse conferentie in Caïro. De conferentie, die afgesloten is van de buitenwereld, bereikt overeenstemming over militaire operaties tegen Japan. Japan moet al zijn sinds 1914 veroverde eilanden opgeven. Mandsjoerije, Formosa en de Vissers-eilanden keren terug naar China. In Zuid-Italië begint het Britse 8e leger een groot offensief aan de rivier de Sangro.

vrijdag, 3 december 1943

Bij razzia’s in Wanneperveen wordt een jongen doodgeschoten. De nacht erna wordt de burgemeester uit zijn bed gehaald en vermoord. Het nachtelijke bombardement op Berlijn wordt "een aanslag op het voortbestaan van Berlijn zelf" genoemd.

maandag, 6 december 1943

Het communiqué van de Teheran-conferentie tussen Roosevelt, Churchill en Stalin wordt gepubliceerd. Er is volledige overeenstemming over de vernietiging van de Duitse strijdkrachten en samenwerking tijdens en na de oorlog. "Das Reich" meldt dat de vergeldingswapenaanval psychologisch perfect getimed zal zijn. Het Hongaarse leger wordt teruggeroepen van het Oostfront.

dinsdag, 7 december 1943

Roosevelt, Churchill en de Turkse premier Inönü confereren in Caïro.

vrijdag, 10 december 1943

Den Haag en randgemeenten krijgen een boete van ƒ100.000 en een avondklok na een explosie in het spergebied op 2 december.

maandag, 13 december 1943

De Duitsers ontruimen Tsjerkassy, boeken echter terreinwinst bij Sjitomir en Korosten.

dinsdag, 14 december 1943

Göbbels erkent in een toespraak de zware druk op front en vaderland. Hij verwacht een wanhopige Geallieerde invasiepoging, die volgens hem zal mislukken.

woensdag, 15 december 1943

Na eerdere landingen op Bougainville en de verovering van Finchhafen, landen Amerikaanse en Australische troepen op Nieuw-Brittannië.

zondag, 19 december 1943

De Japanners ontruimen twee eilanden van de Gilbert-groep.

maandag, 20 december 1943

Churchill ligt met longontsteking in het ziekenhuis in Caïro. Zijn toestand verbetert.

dinsdag, 21 december 1943

De winterstrijd aan het Oostfront is weer ontbrand, vooral buiten de noordelijke sector. De Russen dringen 30 km diep de Duitse stellingen binnen bij Witebsk en Newel.

vrijdag, 24 december 1943

De strijd concentreert zich rond Witebsk, Sjlobin en Korosten-Sjitomir. De Russen zetten superieure strijdkrachten in.

zondag, 26 december 1943

Van een kerstpauze is geen sprake. De paus houdt geen toespraak. Het laatste Duitse slagschip, de "Scharnhorst", wordt met 14.000 man aan boord in de Noordelijke IJszee tot zinken gebracht.

dinsdag, 28 december 1943

De Geallieerden boeken terreinwinst in Zuid-Italië en veroveren Ortona. In de Golf van Biskaje verliezen de Duitsers meerdere torpedojagers.

woensdag, 29 december 1943

Berlijn ondergaat de 12e luchtaanval van de "Battle of Berlin", de zwaarste sinds 22 november. De Duitse pers beschrijft nu uitgebreid de gevolgen, vermoedelijk om vergeldingsmaatregelen te rechtvaardigen.