zondag, 3 september 1939

DE OORLOG De wereldcatastrofe barst los met de oorlogsverklaring van Engeland en Frankrijk aan Duitsland, om respectievelijk 11 en 17 uur.

maandag, 4 September 1939

Het Britse passagiersschip „Athenia”, op weg naar Canada, wordt getorpedeerd.
De Britse blokkade tegen Duitsland is begonnen.

dinsdag, 5 september 1939

De Duitsers zetten hun opmars in Polen in snel tempo voort, ondanks hardnekkige weerstand. Engelse vliegtuigen werpen miljoenen vlugschriften boven Duitsland uit: een waarschuwing aan het Duitse volk tegen zijn regering. Het zwaar versterkte Wilhelmshafen wordt gebombardeerd.

woensdag, 6 september 1939

De strijd in Polen neemt grote omvang aan, de Poolse regering heeft Warschau verlaten.

donderdag, 7 september 1939

Het Poolse garnizoen op de Westerplatte te Danzig geeft zich over. Krakau is zonder strijd bezet.
Franse troepen zijn 11 km op Duits grondgebied doorgedrongen tussen Rijn en Moezel; Britse troepen worden thans naar Frankrijk verscheept.
De Unie van Zuid-Afrika (Generaal Smuts) verklaart zich in oorlog met Duitsland.

vrijdag, 8 September 1939

Ook Canada heeft zich in oorlog met Duitsland verklaard.
Het neutrale Nederland betaalt zijn eerste tol aan de oorlog door het op een mijn lopen van de mijnenveger „Willem van Ewijck”.

zaterdag, 9 September 1939

De strijd om Warschau is begonnen.
Göring zegt in een rede: „Wee Engeland, wanneer zij op hun vluchten boven Duitsland de propaganda-papiertjes eens mochten verwisselen met een bom”.

donderdag, 14 september 1939

Gdynia genomen door de Duitsers. Poolse steden en dorpen zullen door de luchtmacht gebombardeerd worden, daar de Poolse burgerlijke bevolking actief aan de strijd deelneemt.
Duitsland heeft een scherpe contra-blokkade tegen Engeland afgekondigd. 17 September 1939
Het Russische leger rukt Polen binnen. Het motief voor dit ingrijpen is dat „de Duitsch-Poolse oorlog de inwendige onhoudbaarheid van de Poolse staat heeft bewezen.... Warschau bestaat niet meer als residentiestad van Polen.... de Poolse regering is uiteengevallen, dat betekent dat de Poolse staat en zijn regering in feite opgehouden hebben te bestaan. Daardoor hebben de verdragen tussen de Sovjet-Unie en Polen hun geldigheid verloren.... De Sovjet-regering ziet zich dus gedwongen om haar eigen belangen te behartigen”.
De vijandelijkheden tussen Rusland en Japan aan de Mongoolse grens worden gestaakt.

dinsdag, 19 september 1939

Duitse en Russische troepen ontmoeten elkaar te Brest-Litowsk.

donderdag, 21 September 1939

De demarcatielijn in Polen is vastgesteld, waarbij de verdeling ten gunste van Rusland uitvalt. Het Duitse opperbevel beschouwt de veldtocht in Polen als geëindigd, hoewel Warschau, dat zich niet overgeeft, door hevige bombardementen wordt geteisterd.
De houding van Italië blijft onzeker; vermoedelijk zal het zich wel bij de sterkste partij aansluiten. Te Berlijn worden dezer dagen besprekingen gevoerd met Russische, Japanse en Italiaanse vertegenwoordigers.
Aan het Westfront vinden steeds gevechten plaats in Niemandsland, tussen de Maginot- en Siegfriedlinie, zonder dat het tot een grote slag komt.
De Roemeense minister-president Calinescu wordt door leden van de IJzeren Garde (de ontbonden nationaal-socialistische vereniging) vermoord, wat evenwel geen politieke betekenis heeft. Zijn opvolger is generaal Argesanu.

zaterdag, 30 September 1939

Een Duits-Russisch akkoord komt tot stand. Aan Engeland en Frankrijk zal een vredesvoorstel worden aangeboden.
Rusland en Estland tekenen een verdrag van wederzijds bijstand; Estland geeft Rusland toestemming voor vloot- en luchtsteunpunten op Osel en Dagö.
In Frankrijk is een nieuwe Poolse regering gevormd met Raczkiewicz als president en generaal Sikorski als minister-president.
Radio-Rome deelt mede dat Duitsland en Italië beslissingen hebben genomen voor een rechtvaardige vrede.

 dinsdag, 3 Oktober 1939

Warschau geeft zich onvoorwaardelijk over. De Poolse president Moscicki en maarschalk Smigly Rydz zijn in Roemenië geïnterneerd.
De Duitse lucht- en zeemacht is overal actief. Engeland heeft het tweede van zijn zes vliegkampschepen verloren; ook veel neutrale schepen worden door Duitse duikboten tot zinken gebracht, evenals neutrale vliegtuigen beschoten.

 vrijdag, 6 Oktober 1939 

Duitsland zal elk schip van de Britse koopvaardijvloot als een oorlogsschip beschouwen. Ook richt het een waarschuwing tot de Amerikaanse scheepvaart.
Rusland heeft na het pact met Estland ook een verdrag van wederzijds bijstand met Litouwen gesloten en onderhandelingen met Finland geopend.
Duitsland maakt een begin met het terugvoeren van Duitse onderdanen uit de Baltische landen naar het Rijk.
Vele Nederlandse schepen zijn al het slachtoffer geworden van mijnen; onze dienst naar Indië zal van Lissabon tot Nederland slechts door de oudere schepen worden gevaren. 

Hitler laat in een rede in de Rijksdag de mogelijkheid tot vrede open en zegt dat Duitsland geen eisen meer heeft, behalve een billijk koloniaal gebied, d.w.z. dat het de vroegere koloniën terug wenst. De Britse regering zal het vredesaanbod bestuderen. Tussen Engeland en Frankrijk wordt voortdurend overleg gepleegd. 

dinsdag, 10 Oktober 1939

Minister-president Daladier verklaart in een radiorede (10 oktober) dat Frankrijk de strijd zal voortzetten totdat een definitieve garantie voor de veiligheid zal zijn verkregen.
Turkije, dat laatst in onderhandeling met Rusland was, parafeert thans met Engeland een pact van wederzijdse bijstand.

donderdag, 12 oktober 1939

Chamberlain verklaart in het Lagerhuis dat het vredesaanbod van Hitler geen grondslag vormt voor onderhandelingen. Lloyd George opent hierna een vredescampagne. De oorlog ter zee gaat echter onverminderd voort met zware verliezen aan weerszijden (Engeland: „Royal Oak”, Duitse luchtaanval op Firth of Forth (16 oktober), Scapa Flow (17 oktober)).

maandag, 16 oktober 1939

De algemene belangstelling richt zich thans ook weer meer naar het Noorden, in verband met de eisen die de Sovjet-Unie aan Finland stelt, tegenover welke bedreiging Finland militaire maatregelen neemt. De regeringen van Zweden, Noorwegen, Denemarken en de VS wenden zich hieromtrent tot de Sovjets.

dinsdag, 17 Oktober 1939 

Duitsland zal elk schip van de Britse koopvaardijvloot als een oorlogsschip beschouwen. Ook richt het een waarschuwing tot de Amerikaanse scheepvaart.
Rusland heeft na het pact met Estland ook een verdrag van wederzijdse bijstand met Litouwen gesloten en onderhandelingen met Finland geopend.
Duitsland maakt een begin met het terugvoeren van Duitse onderdanen uit de Baltische landen naar het Rijk.
Vele Nederlandse schepen zijn al het slachtoffer geworden van mijnen; onze dienst naar Indië zal van Lissabon tot Nederland slechts door de oudere schepen worden gevaren.

donderdag, 12 oktober 1939

Chamberlain verklaart in het Lagerhuis dat het vredesaanbod van Hitler geen grondslag vormt voor onderhandelingen. Lloyd George opent hierna een vredescampagne. De oorlog ter zee gaat echter onverminderd voort met zware verliezen aan weerszijden (Engeland)

16 Oktober 1939

„Royal Oak”, Duitse luchtaanval op Firth of Forth (16 oktober), Scapa Flow (17 oktober).
De algemene belangstelling richt zich thans ook weer meer naar het Noorden, in verband met de eisen die de Sovjet-Unie aan Finland stelt, tegenover welke bedreiging Finland militaire maatregelen neemt. De regeringen van Zweden, Noorwegen, Denemarken en de VS wenden zich hieromtrent tot de Sovjets.

woensdag, 18 Oktober 1939 

De Duitsers beginnen het offensief aan het Westelijk front.
In Nederland wordt voor het eerst de distributiekaart in gebruik genomen en wel voor het artikel suiker.

18-19 Oktober 1939

Conferentie te Stockholm tussen Koning Gustaf van Zweden, Koning Haakon van Noorwegen, Koning Christiaan van Denemarken en President Kallio van Finland.
De hoop is gevestigd op een vreedzame regeling, doch Finland wil zijn rechten verdedigen. De Noorse landen besluiten een strikte neutraliteit in acht te nemen.

donderdag, 19 oktober 1939

Te Ankara wordt een pact van wederzijds bijstand en gemeenschappelijk overleg getekend tussen Frankrijk en Engeland enerzijds en Turkije anderzijds voor de duur van 15 jaar, waarbij Turkije echter niet verplicht is tot strijd tegen Rusland.

maandag, 23 Oktober 1939 

De Finse delegatie, bestaande uit Paasikivi en Tanner, is te Moskou aangekomen voor besprekingen met Stalin en Molotov.
In Duitsland ziet men algemeen de toekomst vrij somber in en maakt men zich ongerust over Rusland, dat zich meester schijnt te gaan maken van de Oostzee; men volgt met spanning de stille krachtmeting tussen Finland en de Sovjets en is verwonderd over de repatriëring van de Duitsers uit de Oostzeestaten, terwijl Himmler, de chef van de Duitse politie, opdracht heeft de Duitse onderdanen uit alle landen te doen terugkeren „ins Reich”. Tussen Duitsland en Rusland is een overeenkomst gesloten inzake de uitwisseling van bevolkingsminderheden. Dr. Josef Tiso, de voormalige voorzitter van de Slowaakse regering, wordt gekozen tot president, waarmee Slowakije zijn eerste staatshoofd krijgt. 

 zondag, 5 November 1939

De Nederlandse minister van buitenlandse zaken, Mr. E. N. van Kleffens, legt een Oranjeboek over.

dinsdag 7 November 1939

Tijdens een bezoek van Koning Leopold aan Koningin Wilhelmina besluiten beide Soevereinen een telegram te richten aan de Staatshoofden van Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië om hun goede diensten aan te bieden teneinde tot een billijke vrede te komen. Ook Koning Carol van Roemenië en generaal Franco sluiten zich hierbij later aan.

18-19 Oktober 1939

Conferentie te Stockholm tussen Koning Gustaf van Zweden, Koning Haakon van Noorwegen, Koning Christiaan van Denemarken en President Kallio van Finland.
De hoop is gevestigd op een vreedzame regeling, doch Finland wil zijn rechten verdedigen. De Noorse landen besluiten een strikte neutraliteit in acht te nemen.

Te Ankara wordt een pact van wederzijds bijstand en gemeenschappelijk overleg getekend tussen Frankrijk en Engeland enerzijds en Turkije anderzijds voor de duur van 15 jaar, waarbij Turkije echter niet verplicht is tot strijd tegen Rusland.

donderdag, 26 oktober 1939

Dr. Josef Tiso, de vroegere voorzitter der Slowaakse regering, wordt gekozen tot President, waarmee Slowakije zijn eerste staatshoofd krijgt.

zaterdag, 28 oktober 1939

De Amerikaanse Senaat wijzigt de neutraliteitswet door het wapenembargo op te heffen, waardoor wapens tegen contante betaling verkocht kunnen worden aan oorlogvoerenden. 

zondag, 5 november 1939

De Nederlandse minister van buitenlandse zaken, Mr. E. N. van Kleffens, legt een Oranjeboek over.

dinsdag, 7 november 1939

Tijdens een bezoek van Koning Leopold aan Koningin Wilhelmina besluiten beide Soevereinen een telegram te richten aan de Staatshoofden van Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië om hun goede diensten aan te bieden teneinde tot een billijke vrede te komen. Ook Koning Carol van Roemenië en generaal Franco sluiten zich hierbij later aan.

woensdag, 8 november 1939

Tijdens een herdenkingsplechtigheid in de Bürgerbräukeller te München, waar Hitler een rede houdt (en meedeelt dat Duitsland zich voorbereidt op een 5-jarigen oorlog), wordt een aanslag op hem gepleegd. De bom ontploft echter juist nadat de Führer het gebouw verlaat.

10 November 1939

Dezer dagen begint speciaal in Nederland de angst op te leven voor een Duitse inval in ons land. Onder andere het langdurig ophouden van neutrale schepen door Engeland geeft Duitsland aanleiding Nederland en België scherpe verwijten te maken niet voldoende op te treden tegen dergelijke schending van onze neutraliteit (6 oktober). Duitsland heeft een grote troepenmacht langs de grenzen van Limburg en Brabant geconcentreerd, door Duitsland verklaard als „reserve voor den Westwal”. Het smokkelen van Nederlandse uniformen naar Duitsland – waar steeds NSB’ers bij betrokken blijken te zijn – doet de onrust slechts toenemen. Onze regering neemt maatregelen, onder andere door het intrekken van de militaire periodieke verloven, het inunderen van een deel van onze waterlinie, het bewaken van openbare gebouwen.
Bij Venlo heeft een grensincident plaats: met een auto worden twee Nederlanders en twee Engelsen ontvoerd en over de Duitse grens gebracht.
Ook het grote offensief van Duitsland, speciaal tegen Engeland, wordt al sinds enige weken verwacht. Aan de Westwal worden de operaties bemoeilijkt door de sterke was van de Rijn.

zondag, 12 november 1939

Koning George en President Lebrun antwoorden op het aanbod van goede diensten van Koningin Wilhelmina en Koning Leopold, dat een duurzame vrede slechts kan worden tot stand gebracht door herstel van de onrechtvaardigheden aan Oostenrijk, Tsjecho-Slowakije en Polen aangedaan. Onze Minister-president, Jhr. Mr. D. J. de Geer, zegt in een radiorede dat er geen enkele grond voor ongerustheid over een acuut dreigend gevaar bestaat.

woensdag, 15 november 1939

Naar aanleiding van betogingen door Tsjechische studenten...

zondag, 19 november 1939

In Praag, na betogen van studenten, zijn beide hogescholen aldaar bezet door de Duitse politie, SS en Gestapo, en voor drie jaar gesloten, terwijl 9 studenten worden doodgeschoten en duizenden gearresteerd. Volgens het D.N.B. werkten de raddraaiers samen met de gevluchte vroegere President Benesj, om de rust te verstoren.

25 November 1939

Naast Engelse, Poolse en andere neutrale schepen, worden ook vele Nederlandse schepen getorpedeerd of lopen op mijnen. Voor de veiligheid zijn wij overgegaan tot het convoyeeren van koopvaardijschepen door sleepboten, voorzien van paravanes. De Rotterdamse Lloyd vaart nog slechts van Tandjong Priok via het Suezkanaal naar Napels.
Finland bereidt zich voor op een langdurig conflict met Rusland. De Russen zouden zijn binnengetrokken.

26 November 1939 

In verband met het vergaan van de K.N.S.M. zal de dienst naar Engeland voorlopig worden stopgezet. De Duitsers maken sinds kort gebruik van magnetische mijnen, die uit vliegtuigen worden neergelaten, als tegenmaatregel tegen Engeland’s verscherpte blokkade (Hitler zei onlangs nog in een rede: „exporteren of sterven”).
Het nieuwe propagandamiddel, de fluistercampagne, begint ook in Nederland zijn weg te vinden.
Tatarescu vormt een nieuwe Roemeense regering.
De onrust in het Noorden is weer toegenomen; Molotov eist dat Finland zijn troepen aan de grens terugtrekt.

28 November 1939 

Rusland zegt het niet-aanvalsverdrag met Finland op en acht Leningrad door het Finse leger bedreigd.
Hoewel door verschillende neutrale staten bij Engeland geprotesteerd is tegen de verscherpte blokkade, is het besluit van de Brits-Franse represaille tegen de Duitse uitvoer gepubliceerd, wat 4 december in werking zal treden.

donderdag, 30 november 1939

Voordat het Finse antwoord op de Russische nota is ontvangen, heeft Rusland de vijandelijkheden tegen Finland ingezet en zal, volgens een resolutie, „hen verslaan, die trachten inbreuk te maken op het vreedzame leven van het machtige Rusland”. Ook met het nieuwe kabinet Ryti weigert Moskou te onderhandelen. Tegelijkertijd vormt Otto Kuusinen in Karelië een communistische regering. 1 December 1939 Een communistische tegenregering, gesteund door Moskou, heeft zich gevormd in Karelië en heeft als doel de regering in Helsinki te verdrijven.
Opperbevelhebber van het Finse leger is Maarschalk Mannerheim. Molotov deelt mede dat Rusland niet zal deelnemen aan de Volkenbondsvergadering.

woensdag, 6 december 1939

Finland herdenkt de 22ste verjaardag van zijn onafhankelijkheid.

donderdag, 7 december 1939

Begin van de conferentie der Scandinavische ministers te Oslo. De Amerikaanse staten hebben een gemeenschappelijk protest in voorbereiding inzake de Russische inval in Finland, welk land allerwegen sympathie ontmoet, ook van Italië en Spanje. Helsinki maakt zich gereed voor gasaanvallen. De Russen staan in Karelië voor de eerste Finse verdedigingslinie.

maandag, 11 december 1939

De Volkenbond komt te Genève bijeen ter behandeling van de Finse kwestie. Het verzoek om wapenstilstand wordt door Moskou afgewezen. Op initiatief van Argentinië wordt de Sovjet-Unie uit de Volkenbond verwijderd (14 december) met 7 stemmen voor en 4 blanco. Zweden overweegt hulpverlening aan Finland, maar handhaaft, na reconstructie van het kabinet, zijn neutraliteitspolitiek. De Finnen vechten met groot moreel; de Russen zijn ongedisciplineerd en slecht uitgerust, maar vorderen in het noorden door hun grote overmacht.

zaterdag, 16 december 1939

Met de overbrenging van de laatsten van de 50.000 Duitsers uit Letland naar het Rijk, is het „Baltisch Deutschtum” geëindigd.

dinsdag, 19 december 1939

Ondergang van de „Admiral Graf Spee”, een van de drie Duitse vestzakslagschepen. De commandant laat het schip, om het niet in handen van de Geallieerden te laten vallen, 3 mijl buiten Montevideo in de lucht vliegen. Het schip was, na een gevecht met drie Britse kruisers, zwaar beschadigd de haven van Montevideo binnen gevlucht, waar het toestemming kreeg 72 uur te blijven liggen.

23 December 1939 

De eerste troepen Zweedse vrijwilligers zijn naar Finland vertrokken. Zij zijn vrijgesteld van Zweedse dienstplicht (die daar juist is ingevoerd).
Vice-admiraal Ferwerda, de afgetreden vlootvoogd in Nederlands-Indië, heeft zijn ambt aan Schout-bij-nacht Helfferich overgedragen.

25 December 1939 

Kerstboodschappen in alle landen, alle in sombere toon, maar evenzeer in de vaste overtuiging van de overwinning. Aan de fronten is overal het Kerstfeest gevierd, maar zonder wapenstilstand.
Paus Pius XII geeft in zijn Kerstboodschap aan de kardinalen grondslagen aan voor een billijke internationale vrede. President Roosevelt besluit een persoonlijk afgezant naar het Vaticaan te zenden, waartoe Myron Taylor is benoemd. Tussen de Italiaanse regering en de Heilige Stoel komt een akkoord tot stand inzake steun aan elkaars acties voor de vrede en tegen het communisme.

woensdag, 27 december 1939

Een hevige aardbeving teistert Turkije over een oppervlakte van 150.000 km², waarbij 8 steden en 52 dorpen totaal zijn verwoest en 45.000 personen omkomen. Hierna volgt een geweldige overstroming in Anatolië.

vrijdag, 29 december 1939

In Nederland kunnen, volgens een verordening van de Opperbevelhebber van Land- en Zeemacht, alle mannen van 18 tot en met 59 jaar worden aangewezen tot het verrichten van persoonlijke diensten bij militaire werkzaamheden.