Heldhaftige vader van drie kinderen overleden in Ladelund, Neuengamme

Ellen Klaver-Ascherman – Wassenaar

Geesbert van Barneveld werkte in de oorlog voor de gemeente Wassenaar en hielp ondertussen Joodse mensen uit handen van de nazi’s. Toen zijn baas, de burgemeester, daarachter kwam, werd de vader van drie kinderen aangegeven bij de Duitsers, met fatale afloop. Het duurde lang, maar tachtig jaar na zijn dood krijgt Geesbert eindelijk een (hoogste) onderscheiding voor zijn verzetswerk. Zijn zoon streed daar jaren voor, maar kon het helaas niet meer meemaken.

Het verhaal van verzetsman Geesbert van Barneveld (1908–1944) is een verhaal van verzet en verraad. Een heldhaftig, maar tegelijk ook triest verhaal voor de verzetsman zelf én voor zijn vrouw en drie jonge kinderen. Vandaag, 19 juni 2020, wordt de man in aanwezigheid van genodigden postuum onderscheiden met de Yad Vashem-onderscheiding, de hoogste onderscheiding voor verzetshelden uit de Tweede Wereldoorlog.

Geesbert van Barneveld was gemeenteontvanger in de gemeente Wassenaar. Hij bekleedde daarmee een verantwoordelijke functie in zijn geboorteplaats. Zijn vrouw Bea was van Duitse origine. Het jonge gezin telde drie kinderen: Dick (1934), Loes (1937) en Guus (1940).

Toen de Duitse overheersers steeds meer druk uitoefenden op de Nederlandse bevolking, zorgde Van Barneveld voor extra voedselbonnen voor onderduikers. Daarnaast hield hij Joodse mensen uit handen van de nazi’s door hen te voorzien van valse documenten. Hij zocht onderduikadressen en nam onderduikers in huis. Met drie kleine kinderen was dat een hachelijke onderneming, temeer omdat Wassenaar in die tijd een NSB-burgemeester had.

Deze NSB-burgemeester, jonkheer Daniël de Blocq van Scheltinga, was de directe baas van Van Barneveld. Toen de burgemeester hoorde van de verzetsactiviteiten van zijn gemeenteontvanger, ontbood hij hem op zijn kantoor en eiste dat hij direct zou stoppen met zijn verzetswerk. Van Barneveld weigerde, met de mededeling dat het welzijn van zijn land hem net zo lief was als het welzijn van zijn gezin. De Blocq van Scheltinga voelde zich genoodzaakt deze informatie door te geven aan de Duitse bezetter.

In het boek Altijd oorlog van Nico van der Sluis staat vermeld dat Van Barneveld met Elly Rita van Esso per trein op weg was naar een onderduikadres, toen ze werden opgepakt. Bij het Centraal Station van Amsterdam werd de trein stilgezet en stormde de Sicherheitsdienst (SD) de trein in. Dat Van Barneveld verraden was, blijkt wel uit het feit dat zij rechtstreeks op hem afliepen en hem bij naam noemden. Elly Rita van Esso werd ook gearresteerd en afgevoerd naar Kamp Westerbork. Zij is later vermoord in Auschwitz.

Na zijn arrestatie werd Van Barneveld op last van de Duitse bezetter oneervol ontslagen door de NSB-burgemeester. Dat betekende dat echtgenote Bea en haar drie kinderen geen enkele financiële ondersteuning kregen. Noodgedwongen moest het ontredderde gezin het huis verlaten. Om veiligheidsredenen werden zij door het verzet geëvacueerd en doken ze enige tijd onder in Drenthe. Dochter Loes is de enige van de kinderen Van Barneveld die nog in leven is. ‘Wij zijn door het verzet heel goed opgevangen,’ aldus Loes. ‘In Drenthe werden wij van elkaar gescheiden en bij gezinnen ondergebracht die goed voor ons zorgden.’

Vader Geesbert werd op verschillende plaatsen gevangen gezet en vervolgens geïnterneerd in Kamp Vught. Van der Sluis beschrijft hoe het gezin naar vader op zoek ging. Toen zij hoorden waar hij gevangen zat, reisde moeder Bea met haar drie jonge kinderen af naar Vught in de hoop dat haar man vrijgepleit zou worden. Het liep anders. Door het prikkeldraad zag het gezin hoe hun man en vader werd afgetuigd door bewakers. Dat was de laatste keer dat zij hem zagen. Van Barneveld werd op transport gesteld en overleed in december 1944 door ziekte en uitputting, in Ladelund, een buitenkamp van concentratiekamp Neuengamme. Hij werd 36 jaar.

Moeder Bea hertrouwde jaren later met een weduwnaar met vijf kinderen. Tot die tijd moest het gezin rondkomen van giften van de Stichting 40-45 en hulp van de kerk. ‘Ik realiseerde me pas later hoe zwaar het leven van mijn moeder moet zijn geweest,’ vertelt dochter Loes.

In 1947 besloot de gemeenteraad van Wassenaar Van Barneveld te rehabiliteren. In 1950 werd toegezegd een straat naar hem te vernoemen. Die belofte werd echter niet ingelost. Het verhaal van de verraden verzetsstrijder bleef lang onbesproken.

Zoon Guus, die de littekens van de oorlog met zich meedroeg, streed er jarenlang voor om alsnog erkenning voor zijn vader te krijgen. Steeds kreeg hij nul op het rekest, totdat de toenmalige burgemeester Hoekema de Historische Vereniging opdracht gaf om de kwestie-Van Barneveld nader te onderzoeken. Vele documenten kwamen boven tafel en uiteindelijk kwam de erkenning er alsnog.

Het noodlot wilde dat zoon Guus, die er jaren voor had gestreden, nog net voor de onthulling overleed aan de gevolgen van corona.

Het was Knijnenburg die vervolgens verzetsman Van Barneveld voordroeg voor de Yad Vashem-onderscheiding. Dat is een eretitel die door Israël wordt toegekend aan mensen die Joden ten tijde van de Holocaust hebben geholpen onder te duiken, te ontkomen en te overleven.

Samen met burgemeester De Lange zal Knijnenburg vandaag het verhaal van deze bijzondere Wassenaarder voor de laatste keer over het voetlicht brengen. Dochter Loes valt de eer te beurt om samen met familie en vrienden het postume eerbetoon aan haar vader – maar indirect ook aan haar moeder en het hele gezin Van Barneveld – in ontvangst te nemen.