Hoe mijn leven veranderde…

Soms begint iets klein. Een gesprek. Een plek. Een naam die je niet begrijpt.
Voor mij begon het in Normandië, met een veteraan die sprak over iets wat ik niet kon plaatsen. Vanaf dat moment veranderde er iets. Wat begon als nieuwsgierigheid, groeide uit tot een zoektocht die mijn leven heeft bepaald.

Die zoektocht bracht verhalen. Ontmoetingen. Onderzoek. Maar ook onverwachte momenten van erkenning, met vele hoogtepunten: een Emmy, een ontmoeting met Dame Vera Lynn, een oorkonde van een beroemd squadron, en talloze ontmoetingen met onze bevrijders.

Het werd schrijven. Het werd muziek.
Om te blijven begrijpen wat er eigenlijk is gebeurd.

Mijn verhaal over 20 jaar Back to Normandy, ww2history.eu en nu https://history.fredvogels.com  

Dit uitgebreide artikel neemt je mee in ruim 20 jaar ontmoeting met de Tweede Wereldoorlog. Een ontmoeting die eigenlijk al jaren eerder begon. Met familieverhalen over Japanse kampen, slavenarbeid, arbeitseinsatz en zo meer. Op www.fredvogels.com hoor en zie je mijn creatieve vertaling. Op www.radio-oranje.nl maak ik het nog wat specifieker.

Het begon zo. De eerste ontmoeting die vroeg om verdieping waren de bezoeken aan Normandië. Zoals ik wel vaker zeg: 6 juni moeten we vieren. Want op 6 juni 1944 begon onze bevrijding van West-Europa. Begon… dat dacht je maar. Ik leerde dat een begin van een oorlog en het einde daarvan uit vele momenten bestaat. Veel mensen zijn daarbij betrokken geweest. En zo verging het mij.

Toen ik de eerste veteraan sprak in Arromanches, wist ik heel snel dat ik niets begreep van zijn verhaal. Ox and Bucks? Wat is dat? The Oxfordshire & Buckinghamshire Light Infantry. Waarschijnlijk een naam die velen nog steeds niet zullen kennen. Mijn drang om deze man, veteraan, te begrijpen was goed bedoeld. Maar ik verstond hem niet. En dat kon ik alleen maar door de feiten te begrijpen. Hij sprak in zijn eigen dialect en achtergrond. Ik schreef het op, maar het werd veel, te veel.

Daarvoor bedacht ik een systeem waardoor ik niet vast zou lopen in mijn eigen overload aan informatie. Alles moest in énen. Eén datum, één locatie, één eenheid, één… En het systeem werkte. Behalve dan dat de militaire hiërarchie een black box was… en is. Het was oorlog en eenheden werden ingezet. Dan weer met die en dan weer met die. Een uitdaging.

Zo zijn er vele uitdagingen die ik moest trotseren bij het schrijven van deze website. Maar de website werd gezien. Vele malen gequoteerd en aangehaald. Waarom? Ik probeer het hieronder uit te leggen. Het blijft een poging.

De oorlog in duizenden ingangen en vele gezichten

Alleen al 14.000 categorieën, juist om de informatie enigszins begrijpelijk te houden. Wie voor het eerst op history.fredvogels.com terechtkomt, ziet vooral veel. Veel namen. Veel onderwerpen. Veel richtingen. Het is een website waar je niet in één oogopslag “doorheen” bent. En misschien is dat maar goed ook. Want oorlog laat zich niet samenvatten in één rechte lijn. Oorlog is versnipperd. Iemand sneuvelt op een plek, een ander vertrekt vanuit een haven, een piloot verdwijnt in een missie, een divisie schuift op door een dorp, een naam komt terecht op een steen, in een lijst, in een register, in een verhaal. Wat deze website doet, is al die sporen niet platmaken, maar juist naast elkaar laten bestaan.

De huidige structuur van de site laat dat heel mooi zien. Het is geen gewone verzameling artikelen en ook geen kale tabel waarin je alleen zoekt op naam, datum of plaats. Het is een opgebouwde wereld met hoofdcategorieën die samen iets vertellen over hoe je de Tweede Wereldoorlog kunt benaderen. Niet op één manier, maar op veel manieren tegelijk.

Je kunt de website lezen als een oorlog vanuit de lucht. Daarvoor is er het grote domein van de Air Force Operations. Daar zitten de luchtmachtoperaties, de airfields, de missies en crashes per vliegtuig, de fighter groups en squadrons, de tactical command-structuren, de Amerikaanse luchtmacht en natuurlijk de RAF Bomber Command. Alleen dat onderdeel al laat zien dat de luchtstrijd hier niet wordt teruggebracht tot een paar bekende termen. Het is uitgesplitst, geordend en verder opengelegd. Niet alleen de beroemde namen of de grote operaties tellen mee, maar ook de infrastructuur van de luchtoorlog, de velden, de eenheden, de toestellen en de afzonderlijke bewegingen in de lucht.

Je kunt de oorlog ook lezen vanaf zee. De categorie Naval Operations heeft diezelfde rijkdom. Daar zie je task forces, marine-eenheden, merchant marine, navy reserve, coast guard, submarine en marinebases. Dat is belangrijk, want veel geschiedenissen over D-Day en Normandië blijven steken op het strand. Maar voor mij begint het al veel eerder: op zee, in de aanvoer, in de organisatie, in de schepen die niet altijd de aandacht krijgen maar zonder welke er niets op het strand was aangekomen. De zee is hier geen decor, maar een volwaardige laag van de geschiedenis.

Dan is er de grondoorlog. En daar wordt de opzet nog indrukwekkender. Je hebt niet alleen Divisions Infantry, maar ook Divisions Airborne, Divisions Armo(u)red, Army Groups, Corps en Engineers. Dat is veelzeggend. Veel websites zouden al tevreden zijn met “Amerikaanse divisies” of “Britse eenheden”. Hier zie je iets anders: de oorlog wordt in zijn militaire structuur serieus genomen. Niet als droge hiërarchie, maar als een manier om mensen en gebeurtenissen weer op hun plaats te zetten. Een soldaat hoort niet alleen bij een naam, maar ook bij een divisie. Een divisie hoort bij een legergroep. Een beweging aan het front hoort bij een korps, een campagne, een gebied en uiteindelijk ook bij een datum en een verhaal.

Bij de infanteriedivisies zie je meteen hoe breed dat is opgezet. Niet één of twee bekende divisies, maar een veelheid aan Amerikaanse, Britse en Canadese formaties. Bij de airborne-divisies staan niet alleen de grote iconen als de 101st en 82nd Airborne, maar ook de Britse airborne-eenheden. Bij de armoured-divisies zie je dezelfde aanpak: geen versmalling tot beroemde tankverhalen, maar een ordelijk opgebouwde wereld waarin verschillende nationale en operationele verbanden terugkomen. En bij de engineers wordt iets zichtbaar wat vaak onderbelicht blijft: oorlog draait niet alleen om frontsoldaten, maar ook om bouwen, herstellen, oversteken, beveiligen, brandbestrijding, pionierswerk en technische ondersteuning. Dat ik daar een grote aparte tak voor heb ingericht, zegt iets over mijn blik. Ik kijk niet alleen naar wie vocht, maar ook naar wie mogelijk maakte dat er gevochten, verplaatst, bevoorraad en overleefd kon worden.

Misschien nog sprekender is de categorie Support Troops. Alleen die naam al verdient aandacht. Daar zit een houding in. Alsof je zegt: laten we niet doen alsof de oorlog alleen is beslist door de mannen die op de foto staan met een geweer of in een cockpit. Hier is ruimte voor Quartermaster, Ordnance, Medical Troops, Signal, Replacement, Postal, Police, Transportation, Headquarters en meer van dat soort onmisbare ruggengraat. Juist dat maakt de website menselijk. Want oorlog bestaat niet alleen uit heroïek. Oorlog bestaat ook uit distributie, herstel, administratie, communicatie, vervanging, transport, medische zorg en de eindeloze machine achter het front. Door die troepen niet als voetnoot maar als hoofdstructuur op te nemen, geef ik iets terug aan al die mensen die meestal uit beeld verdwijnen. Ik kreeg er zelfs ruzie over met een militair historicus. Want de term Support Troops bestond niet. Mijn antwoord laat zich raden.

Er is meer. De website is niet alleen militair opgebouwd. Er zit ook een sterke geografische en herinneringslaag in. Dat zie je bijvoorbeeld in Places and names to remember. Dat is een mooie titel, omdat hij meer doet dan ordenen. Hij nodigt uit tot stilstaan. In deze tak komen plaats en herinnering samen. Denk aan begraafplaatsen, erelijsten, memorials, dropping- en landing zones, en andere plekken waar de geschiedenis zich niet alleen laat lezen, maar ook laat voelen. Dat is een wezenlijk verschil. Een divisie kun je begrijpen. Een steen met een naam kun je ondergaan. En deze website laat beide toe.

Heel belangrijk vind ik ook dat er een Timeline is. Dat lijkt misschien vanzelfsprekend, maar dat is het niet. Veel historische websites hebben materiaal genoeg, maar geen tijdsgevoel. Hier is die tijdslaag expliciet aanwezig. De jaren 1939 tot en met 1945 staan als aparte ingangen klaar. Daarmee kun je de oorlog niet alleen thematisch lezen, maar ook chronologisch. Dat is belangrijk, want een bezoeker die geen militaire achtergrond heeft, kan via de tijdlijn alsnog grip krijgen op het geheel. Eerst het jaar, dan de context, dan de namen, dan de verdieping. De tijdlijn maakt de site toegankelijk zonder hem te versimpelen.

Daarnaast zijn er verhaallijnen die bijna filmisch aanvoelen. Neem Normandy routes, met film. Dat zijn niet zomaar categorieën, maar etappes met namen die klinken als hoofdstukken uit een campagne én uit een reis. Overlord, l’Assault, l’Affrontement, Cobra, la Contre-Attaque, l’Encerclement, le Dénouement. Daar zit iets in van beweging, ontwikkeling en spanningsopbouw. Alsof ik de bezoeker niet alleen informatie geef, maar ook een route aanbied om de gebeurtenissen te volgen. De oorlog wordt dan niet enkel een databank, maar een tocht.

Dat geldt ook voor A day in 1944 | D-day. Daar wordt de focus heel precies. Geen “de oorlog in het algemeen”, maar één dag als eigen universum. Duitse verdediging, luchtmissies, landingen en parachutesprongen, reservetroepen, locaties, films en foto’s, slachtoffers. Alsof je die ene dag uitvouwt en zegt: kijk, dit was niet één beeld, niet één strand, niet één verhaal. Dit was een geheel van samenlopende werkelijkheden. Dat is een insteek van de site: inzoomen zonder het grotere verband te verliezen.

Battle of Normandy werkt weer anders. Daar zie je een opbouw in fases: het plan, de voorbereiding, D-Day zelf, de koppeling van bruggenhoofden, de strijd in de heggen, de val van Cherbourg, de weg naar Caen en Saint-Lô, Cobra en de uitbraak. Dat maakt de website bijna leesbaar als een historisch boek, maar dan één waar de hoofdstukken niet dichtgetimmerd zijn. Achter elk hoofdstuk kunnen weer andere deuren opengaan: eenheden, locaties, missies, mensen.

En dan is er nog een heel andere, maar onmisbare kant van mijn structuur: Nazi and Allied Terror. Alleen al het bestaan van die hoofdcategorie laat zien dat de website niet alleen een militaire reconstructie wil zijn. Ik kijk ook naar geweld in zijn morele en menselijke betekenis. Niet alleen naar gevechten, maar ook naar misdaad, onderdrukking, vervolging, vernietiging en de duistere mechanismen achter de oorlog. Een belangrijk onderdeel vind ik de collaboratie van bedrijven met de nazi’s, bedrijven die nog steeds bestaan. Dat mag natuurlijk, want mensen mogen ook blijven bestaan wat mij betreft. Soms volgen er excuses, zoals niet zo lang geleden door de Nederlandse Spoorwegen.

Wat ik ook belangrijk vind, is dat er ruimte is voor Other countries en Other interesting records. Dat zijn geen restbakken in negatieve zin, maar eerder ademgaten. Er is plaats voor landen en contingenten die niet altijd bovenaan in de standaardverhalen staan. En er is plaats voor bruggen, bunkers, verhalen en bijzondere vondsten die niet netjes in één militaire la passen. Een omweg misschien, maar vaak wel één die weer uitkomt bij het verhaal dat ik wil vertellen.

De categorie Abbreviations vertelt iets over de aard van het project. Wie echt diep in bronnen duikt, weet hoeveel afkortingen oorlogsmateriaal met zich meebrengt. Afkortingen lijken klein, maar ze zijn een vorm van toegang. Ik help de bezoeker niet alleen met inhoud, maar ook met taal.

Wat uiteindelijk uit de huidige structuur spreekt, is dat deze website niet gebouwd is vanuit één historisch model. Niet alleen vanuit geallieerde eenheden. Niet alleen vanuit D-Day. Niet alleen vanuit luchtmacht. Niet alleen vanuit slachtoffers. Niet alleen vanuit kaarten. Niet alleen vanuit verhalen. Het is een poging om al die manieren van kijken naast elkaar te laten bestaan.

En toch, onder al die duizenden categorieën, zit een heel eenvoudige beweging. Iemand zoekt een naam. En via die naam opent zich een wereld. Of iemand begint bij een divisie en vindt een plaats. Of iemand begint bij een begraafplaats en vindt een verhaal. Of iemand begint bij D-Day en eindigt bij een individuele soldaat.

Dat is misschien wel de kern.

Daarom is deze website meer dan een archief. Een archief bewaart. Deze site verbindt. Ze laat zien hoe een naam onderdeel is van een groter geheel, zonder die naam te laten verdwijnen. Misschien is dat uiteindelijk de beste manier om deze website te begrijpen. Niet als een verzameling van 156.000 records, maar als een poging om de oorlog toegankelijk te maken zonder hem te versimpelen.

Een oorlog begint bij jezelf en eindigt bij jezelf. Mahatma Gandhi zei het iets anders: “If we want to create a lasting peace, we must begin with the children.” Hoe waar. Ware het niet dat er ook nog zoveel volwassenen zijn die kind zijn gebleven.