zondag, 3 september 1939

DE OORLOG De wereldcatastrofe barst los met de oorlogsverklaring van Engeland en Frankrijk aan Duitsland, om respectievelijk 11 en 17 uur.

maandag, 4 September 1939

Het Britse passagiersschip „Athenia”, op weg naar Canada, wordt getorpedeerd.
De Britse blokkade tegen Duitsland is begonnen.

dinsdag, 5 september 1939

De Duitsers zetten hun opmars in Polen in snel tempo voort, ondanks hardnekkige weerstand. Engelse vliegtuigen werpen miljoenen vlugschriften boven Duitsland uit: een waarschuwing aan het Duitse volk tegen zijn regering. Het zwaar versterkte Wilhelmshafen wordt gebombardeerd.

woensdag, 6 september 1939

De strijd in Polen neemt grote omvang aan, de Poolse regering heeft Warschau verlaten.

donderdag, 7 september 1939

Het Poolse garnizoen op de Westerplatte te Danzig geeft zich over. Krakau is zonder strijd bezet.
Franse troepen zijn 11 km op Duits grondgebied doorgedrongen tussen Rijn en Moezel; Britse troepen worden thans naar Frankrijk verscheept.
De Unie van Zuid-Afrika (Generaal Smuts) verklaart zich in oorlog met Duitsland.

vrijdag, 8 September 1939

Ook Canada heeft zich in oorlog met Duitsland verklaard.
Het neutrale Nederland betaalt zijn eerste tol aan de oorlog door het op een mijn lopen van de mijnenveger „Willem van Ewijck”.

zaterdag, 9 September 1939

De strijd om Warschau is begonnen.
Göring zegt in een rede: „Wee Engeland, wanneer zij op hun vluchten boven Duitsland de propaganda-papiertjes eens mochten verwisselen met een bom”.

donderdag, 14 september 1939

Gdynia genomen door de Duitsers. Poolse steden en dorpen zullen door de luchtmacht gebombardeerd worden, daar de Poolse burgerlijke bevolking actief aan de strijd deelneemt.
Duitsland heeft een scherpe contra-blokkade tegen Engeland afgekondigd. 17 September 1939
Het Russische leger rukt Polen binnen. Het motief voor dit ingrijpen is dat „de Duitsch-Poolse oorlog de inwendige onhoudbaarheid van de Poolse staat heeft bewezen.... Warschau bestaat niet meer als residentiestad van Polen.... de Poolse regering is uiteengevallen, dat betekent dat de Poolse staat en zijn regering in feite opgehouden hebben te bestaan. Daardoor hebben de verdragen tussen de Sovjet-Unie en Polen hun geldigheid verloren.... De Sovjet-regering ziet zich dus gedwongen om haar eigen belangen te behartigen”.
De vijandelijkheden tussen Rusland en Japan aan de Mongoolse grens worden gestaakt.

dinsdag, 19 september 1939

Duitse en Russische troepen ontmoeten elkaar te Brest-Litowsk.

donderdag, 21 September 1939

De demarcatielijn in Polen is vastgesteld, waarbij de verdeling ten gunste van Rusland uitvalt. Het Duitse opperbevel beschouwt de veldtocht in Polen als geëindigd, hoewel Warschau, dat zich niet overgeeft, door hevige bombardementen wordt geteisterd.
De houding van Italië blijft onzeker; vermoedelijk zal het zich wel bij de sterkste partij aansluiten. Te Berlijn worden dezer dagen besprekingen gevoerd met Russische, Japanse en Italiaanse vertegenwoordigers.
Aan het Westfront vinden steeds gevechten plaats in Niemandsland, tussen de Maginot- en Siegfriedlinie, zonder dat het tot een grote slag komt.
De Roemeense minister-president Calinescu wordt door leden van de IJzeren Garde (de ontbonden nationaal-socialistische vereniging) vermoord, wat evenwel geen politieke betekenis heeft. Zijn opvolger is generaal Argesanu.

zaterdag, 30 September 1939

Een Duits-Russisch akkoord komt tot stand. Aan Engeland en Frankrijk zal een vredesvoorstel worden aangeboden.
Rusland en Estland tekenen een verdrag van wederzijds bijstand; Estland geeft Rusland toestemming voor vloot- en luchtsteunpunten op Osel en Dagö.
In Frankrijk is een nieuwe Poolse regering gevormd met Raczkiewicz als president en generaal Sikorski als minister-president.
Radio-Rome deelt mede dat Duitsland en Italië beslissingen hebben genomen voor een rechtvaardige vrede.

 dinsdag, 3 Oktober 1939

Warschau geeft zich onvoorwaardelijk over. De Poolse president Moscicki en maarschalk Smigly Rydz zijn in Roemenië geïnterneerd.
De Duitse lucht- en zeemacht is overal actief. Engeland heeft het tweede van zijn zes vliegkampschepen verloren; ook veel neutrale schepen worden door Duitse duikboten tot zinken gebracht, evenals neutrale vliegtuigen beschoten.

 vrijdag, 6 Oktober 1939

Duitsland zal elk schip van de Britse koopvaardijvloot als een oorlogsschip beschouwen. Ook richt het een waarschuwing tot de Amerikaanse scheepvaart.
Rusland heeft na het pact met Estland ook een verdrag van wederzijds bijstand met Litouwen gesloten en onderhandelingen met Finland geopend.
Duitsland maakt een begin met het terugvoeren van Duitse onderdanen uit de Baltische landen naar het Rijk.
Vele Nederlandse schepen zijn al het slachtoffer geworden van mijnen; onze dienst naar Indië zal van Lissabon tot Nederland slechts door de oudere schepen worden gevaren. 

Hitler laat in een rede in de Rijksdag de mogelijkheid tot vrede open en zegt dat Duitsland geen eisen meer heeft, behalve een billijk koloniaal gebied, d.w.z. dat het de vroegere koloniën terug wenst. De Britse regering zal het vredesaanbod bestuderen. Tussen Engeland en Frankrijk wordt voortdurend overleg gepleegd. 

dinsdag, 10 Oktober 1939

Minister-president Daladier verklaart in een radiorede (10 oktober) dat Frankrijk de strijd zal voortzetten totdat een definitieve garantie voor de veiligheid zal zijn verkregen.
Turkije, dat laatst in onderhandeling met Rusland was, parafeert thans met Engeland een pact van wederzijdse bijstand.

donderdag, 12 oktober 1939

Chamberlain verklaart in het Lagerhuis dat het vredesaanbod van Hitler geen grondslag vormt voor onderhandelingen. Lloyd George opent hierna een vredescampagne. De oorlog ter zee gaat echter onverminderd voort met zware verliezen aan weerszijden (Engeland: „Royal Oak”, Duitse luchtaanval op Firth of Forth (16 oktober), Scapa Flow (17 oktober)).

maandag, 16 oktober 1939

De algemene belangstelling richt zich thans ook weer meer naar het Noorden, in verband met de eisen die de Sovjet-Unie aan Finland stelt, tegenover welke bedreiging Finland militaire maatregelen neemt. De regeringen van Zweden, Noorwegen, Denemarken en de VS wenden zich hieromtrent tot de Sovjets.

dinsdag, 17 Oktober 1939

Duitsland zal elk schip van de Britse koopvaardijvloot als een oorlogsschip beschouwen. Ook richt het een waarschuwing tot de Amerikaanse scheepvaart.
Rusland heeft na het pact met Estland ook een verdrag van wederzijdse bijstand met Litouwen gesloten en onderhandelingen met Finland geopend.
Duitsland maakt een begin met het terugvoeren van Duitse onderdanen uit de Baltische landen naar het Rijk.
Vele Nederlandse schepen zijn al het slachtoffer geworden van mijnen; onze dienst naar Indië zal van Lissabon tot Nederland slechts door de oudere schepen worden gevaren.

donderdag, 12 oktober 1939

Chamberlain verklaart in het Lagerhuis dat het vredesaanbod van Hitler geen grondslag vormt voor onderhandelingen. Lloyd George opent hierna een vredescampagne. De oorlog ter zee gaat echter onverminderd voort met zware verliezen aan weerszijden (Engeland)

16 Oktober 1939

„Royal Oak”, Duitse luchtaanval op Firth of Forth (16 oktober), Scapa Flow (17 oktober).
De algemene belangstelling richt zich thans ook weer meer naar het Noorden, in verband met de eisen die de Sovjet-Unie aan Finland stelt, tegenover welke bedreiging Finland militaire maatregelen neemt. De regeringen van Zweden, Noorwegen, Denemarken en de VS wenden zich hieromtrent tot de Sovjets.

woensdag, 18 Oktober 1939

De Duitsers beginnen het offensief aan het Westelijk front.
In Nederland wordt voor het eerst de distributiekaart in gebruik genomen en wel voor het artikel suiker.

18-19 Oktober 1939

Conferentie te Stockholm tussen Koning Gustaf van Zweden, Koning Haakon van Noorwegen, Koning Christiaan van Denemarken en President Kallio van Finland.
De hoop is gevestigd op een vreedzame regeling, doch Finland wil zijn rechten verdedigen. De Noorse landen besluiten een strikte neutraliteit in acht te nemen.

donderdag, 19 oktober 1939

Te Ankara wordt een pact van wederzijds bijstand en gemeenschappelijk overleg getekend tussen Frankrijk en Engeland enerzijds en Turkije anderzijds voor de duur van 15 jaar, waarbij Turkije echter niet verplicht is tot strijd tegen Rusland.

maandag, 23 Oktober 1939

De Finse delegatie, bestaande uit Paasikivi en Tanner, is te Moskou aangekomen voor besprekingen met Stalin en Molotov.
In Duitsland ziet men algemeen de toekomst vrij somber in en maakt men zich ongerust over Rusland, dat zich meester schijnt te gaan maken van de Oostzee; men volgt met spanning de stille krachtmeting tussen Finland en de Sovjets en is verwonderd over de repatriëring van de Duitsers uit de Oostzeestaten, terwijl Himmler, de chef van de Duitse politie, opdracht heeft de Duitse onderdanen uit alle landen te doen terugkeren „ins Reich”. Tussen Duitsland en Rusland is een overeenkomst gesloten inzake de uitwisseling van bevolkingsminderheden. Dr. Josef Tiso, de voormalige voorzitter van de Slowaakse regering, wordt gekozen tot president, waarmee Slowakije zijn eerste staatshoofd krijgt.

 zondag, 5 November 1939

De Nederlandse minister van buitenlandse zaken, Mr. E. N. van Kleffens, legt een Oranjeboek over.

dinsdag 7 November 1939

Tijdens een bezoek van Koning Leopold aan Koningin Wilhelmina besluiten beide Soevereinen een telegram te richten aan de Staatshoofden van Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië om hun goede diensten aan te bieden teneinde tot een billijke vrede te komen. Ook Koning Carol van Roemenië en generaal Franco sluiten zich hierbij later aan.

18-19 Oktober 1939

Conferentie te Stockholm tussen Koning Gustaf van Zweden, Koning Haakon van Noorwegen, Koning Christiaan van Denemarken en President Kallio van Finland.
De hoop is gevestigd op een vreedzame regeling, doch Finland wil zijn rechten verdedigen. De Noorse landen besluiten een strikte neutraliteit in acht te nemen.

Te Ankara wordt een pact van wederzijds bijstand en gemeenschappelijk overleg getekend tussen Frankrijk en Engeland enerzijds en Turkije anderzijds voor de duur van 15 jaar, waarbij Turkije echter niet verplicht is tot strijd tegen Rusland.

donderdag, 26 oktober 1939

Dr. Josef Tiso, de vroegere voorzitter der Slowaakse regering, wordt gekozen tot President, waarmee Slowakije zijn eerste staatshoofd krijgt.

zaterdag, 28 oktober 1939

De Amerikaanse Senaat wijzigt de neutraliteitswet door het wapenembargo op te heffen, waardoor wapens tegen contante betaling verkocht kunnen worden aan oorlogvoerenden. 

zondag, 5 november 1939

De Nederlandse minister van buitenlandse zaken, Mr. E. N. van Kleffens, legt een Oranjeboek over.

dinsdag, 7 november 1939

Tijdens een bezoek van Koning Leopold aan Koningin Wilhelmina besluiten beide Soevereinen een telegram te richten aan de Staatshoofden van Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië om hun goede diensten aan te bieden teneinde tot een billijke vrede te komen. Ook Koning Carol van Roemenië en generaal Franco sluiten zich hierbij later aan.

woensdag, 8 november 1939

Tijdens een herdenkingsplechtigheid in de Bürgerbräukeller te München, waar Hitler een rede houdt (en meedeelt dat Duitsland zich voorbereidt op een 5-jarigen oorlog), wordt een aanslag op hem gepleegd. De bom ontploft echter juist nadat de Führer het gebouw verlaat.

10 November 1939

Dezer dagen begint speciaal in Nederland de angst op te leven voor een Duitse inval in ons land. Onder andere het langdurig ophouden van neutrale schepen door Engeland geeft Duitsland aanleiding Nederland en België scherpe verwijten te maken niet voldoende op te treden tegen dergelijke schending van onze neutraliteit (6 oktober). Duitsland heeft een grote troepenmacht langs de grenzen van Limburg en Brabant geconcentreerd, door Duitsland verklaard als „reserve voor den Westwal”. Het smokkelen van Nederlandse uniformen naar Duitsland – waar steeds NSB’ers bij betrokken blijken te zijn – doet de onrust slechts toenemen. Onze regering neemt maatregelen, onder andere door het intrekken van de militaire periodieke verloven, het inunderen van een deel van onze waterlinie, het bewaken van openbare gebouwen.
Bij Venlo heeft een grensincident plaats: met een auto worden twee Nederlanders en twee Engelsen ontvoerd en over de Duitse grens gebracht.
Ook het grote offensief van Duitsland, speciaal tegen Engeland, wordt al sinds enige weken verwacht. Aan de Westwal worden de operaties bemoeilijkt door de sterke was van de Rijn.

zondag, 12 november 1939

Koning George en President Lebrun antwoorden op het aanbod van goede diensten van Koningin Wilhelmina en Koning Leopold, dat een duurzame vrede slechts kan worden tot stand gebracht door herstel van de onrechtvaardigheden aan Oostenrijk, Tsjecho-Slowakije en Polen aangedaan. Onze Minister-president, Jhr. Mr. D. J. de Geer, zegt in een radiorede dat er geen enkele grond voor ongerustheid over een acuut dreigend gevaar bestaat.

woensdag, 15 november 1939

Naar aanleiding van betogingen door Tsjechische studenten...

zondag, 19 november 1939

In Praag, na betogen van studenten, zijn beide hogescholen aldaar bezet door de Duitse politie, SS en Gestapo, en voor drie jaar gesloten, terwijl 9 studenten worden doodgeschoten en duizenden gearresteerd. Volgens het D.N.B. werkten de raddraaiers samen met de gevluchte vroegere President Benesj, om de rust te verstoren.

25 November 1939

Naast Engelse, Poolse en andere neutrale schepen, worden ook vele Nederlandse schepen getorpedeerd of lopen op mijnen. Voor de veiligheid zijn wij overgegaan tot het convoyeeren van koopvaardijschepen door sleepboten, voorzien van paravanes. De Rotterdamse Lloyd vaart nog slechts van Tandjong Priok via het Suezkanaal naar Napels.
Finland bereidt zich voor op een langdurig conflict met Rusland. De Russen zouden zijn binnengetrokken.

26 November 1939

In verband met het vergaan van de K.N.S.M. zal de dienst naar Engeland voorlopig worden stopgezet. De Duitsers maken sinds kort gebruik van magnetische mijnen, die uit vliegtuigen worden neergelaten, als tegenmaatregel tegen Engeland’s verscherpte blokkade (Hitler zei onlangs nog in een rede: „exporteren of sterven”).
Het nieuwe propagandamiddel, de fluistercampagne, begint ook in Nederland zijn weg te vinden.
Tatarescu vormt een nieuwe Roemeense regering.
De onrust in het Noorden is weer toegenomen; Molotov eist dat Finland zijn troepen aan de grens terugtrekt.

28 November 1939

Rusland zegt het niet-aanvalsverdrag met Finland op en acht Leningrad door het Finse leger bedreigd.
Hoewel door verschillende neutrale staten bij Engeland geprotesteerd is tegen de verscherpte blokkade, is het besluit van de Brits-Franse represaille tegen de Duitse uitvoer gepubliceerd, wat 4 december in werking zal treden.

donderdag, 30 november 1939

Voordat het Finse antwoord op de Russische nota is ontvangen, heeft Rusland de vijandelijkheden tegen Finland ingezet en zal, volgens een resolutie, „hen verslaan, die trachten inbreuk te maken op het vreedzame leven van het machtige Rusland”. Ook met het nieuwe kabinet Ryti weigert Moskou te onderhandelen. Tegelijkertijd vormt Otto Kuusinen in Karelië een communistische regering. 1 December 1939 Een communistische tegenregering, gesteund door Moskou, heeft zich gevormd in Karelië en heeft als doel de regering in Helsinki te verdrijven.
Opperbevelhebber van het Finse leger is Maarschalk Mannerheim. Molotov deelt mede dat Rusland niet zal deelnemen aan de Volkenbondsvergadering.

woensdag, 6 december 1939

Finland herdenkt de 22ste verjaardag van zijn onafhankelijkheid.

donderdag, 7 december 1939

Begin van de conferentie der Scandinavische ministers te Oslo. De Amerikaanse staten hebben een gemeenschappelijk protest in voorbereiding inzake de Russische inval in Finland, welk land allerwegen sympathie ontmoet, ook van Italië en Spanje. Helsinki maakt zich gereed voor gasaanvallen. De Russen staan in Karelië voor de eerste Finse verdedigingslinie.

maandag, 11 december 1939

De Volkenbond komt te Genève bijeen ter behandeling van de Finse kwestie. Het verzoek om wapenstilstand wordt door Moskou afgewezen. Op initiatief van Argentinië wordt de Sovjet-Unie uit de Volkenbond verwijderd (14 december) met 7 stemmen voor en 4 blanco. Zweden overweegt hulpverlening aan Finland, maar handhaaft, na reconstructie van het kabinet, zijn neutraliteitspolitiek. De Finnen vechten met groot moreel; de Russen zijn ongedisciplineerd en slecht uitgerust, maar vorderen in het noorden door hun grote overmacht.

zaterdag, 16 december 1939

Met de overbrenging van de laatsten van de 50.000 Duitsers uit Letland naar het Rijk, is het „Baltisch Deutschtum” geëindigd.

dinsdag, 19 december 1939

Ondergang van de „Admiral Graf Spee”, een van de drie Duitse vestzakslagschepen. De commandant laat het schip, om het niet in handen van de Geallieerden te laten vallen, 3 mijl buiten Montevideo in de lucht vliegen. Het schip was, na een gevecht met drie Britse kruisers, zwaar beschadigd de haven van Montevideo binnen gevlucht, waar het toestemming kreeg 72 uur te blijven liggen.

23 December 1939

De eerste troepen Zweedse vrijwilligers zijn naar Finland vertrokken. Zij zijn vrijgesteld van Zweedse dienstplicht (die daar juist is ingevoerd).
Vice-admiraal Ferwerda, de afgetreden vlootvoogd in Nederlands-Indië, heeft zijn ambt aan Schout-bij-nacht Helfferich overgedragen.

25 December 1939

Kerstboodschappen in alle landen, alle in sombere toon, maar evenzeer in de vaste overtuiging van de overwinning. Aan de fronten is overal het Kerstfeest gevierd, maar zonder wapenstilstand.
Paus Pius XII geeft in zijn Kerstboodschap aan de kardinalen grondslagen aan voor een billijke internationale vrede. President Roosevelt besluit een persoonlijk afgezant naar het Vaticaan te zenden, waartoe Myron Taylor is benoemd. Tussen de Italiaanse regering en de Heilige Stoel komt een akkoord tot stand inzake steun aan elkaars acties voor de vrede en tegen het communisme.

woensdag, 27 december 1939

Een hevige aardbeving teistert Turkije over een oppervlakte van 150.000 km², waarbij 8 steden en 52 dorpen totaal zijn verwoest en 45.000 personen omkomen. Hierna volgt een geweldige overstroming in Anatolië.

vrijdag, 29 december 1939

In Nederland kunnen, volgens een verordening van de Opperbevelhebber van Land- en Zeemacht, alle mannen van 18 tot en met 59 jaar worden aangewezen tot het verrichten van persoonlijke diensten bij militaire werkzaamheden.

3 Januari 1940

President Roosevelt verklaart in het Congres dat Amerika buiten de oorlog wenst te blijven, maar niet onverschillig is voor de afloop daarvan. Op de Amerikaanse begroting is 1.800 miljoen dollar uitgetrokken voor landsverdediging, terwijl Amerika dit jaar ruim 5.000 vliegtuigen aan de Geallieerden zal leveren. Tot dusver werden in de grootste luchtslag niet meer dan circa 40 vliegtuigen van één partij in de strijd geworpen.
De Finnen houden nog steeds stand en trekken zelfs in het noorden de Russische grens over. Beide partijen hebben veel te lijden van de hevige kou. Rusland stuurt elitetroepen naar Finland. Engeland besluit materiële hulp aan Finland te zenden, wat via Scandinavië moet geschieden en een Duits protest uitlokt.

4 Januari 1940

Göring wordt belast met de opperste Duitse oorlogseconomie.
Sterk wordt de aandacht getrokken door de reis van de Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken, graaf Csáky, naar Italië, wat in verband wordt gebracht met eventuele Russische plannen op de Balkan.

maandag, 8 januari 1940

Duitsland houdt Italiaans oorlogsmateriaal, dat voor Finland bestemd is, vast.

vrijdag, 12 januari 1940

Na vijf weken oorlog hebben de Finnen de Sovjettroepen overal verslagen of tot staan gebracht.

21 Januari 1940

De Russen zijn opnieuw een offensief tegen de Mannerheimlinie begonnen, maar worden overal tot staan gebracht, ondanks het zeer kwistige gebruik van materiaal.
De verhouding tussen Engeland en Japan verslechtert door het aanhouden van het Japanse schip Asama Maru, waarvan de Engelsen 21 Duitsers, op weg naar Duitsland, krijgsgevangen maken.

24 Januari 1940

De Russen hebben meer dan 100.000 man aan doden en gewonden verloren.
Bij de besprekingen tussen de ministers Ciano en Csáky in Venetië is de toenadering tussen Italië en Hongarije bevestigd. Italië belooft Hongarije hulp indien een Russische aanval dreigt.
Pierlot vormt een nieuw Belgisch kabinet.
België versterkt opnieuw zijn oostgrens en neemt andere veiligheidsmaatregelen tegen een Duitse inval, nadat Duitse vliegtuigen boven Belgische verdedigingswerken foto's hebben genomen. Bij een inzittende officier van een Duits vliegtuig, dat in België een noodlanding maakt, worden papieren gevonden die wijzen op offensieve bedoelingen van Duitsland jegens de nabuurstaat.
Rusland protesteert in Oslo en Stockholm tegen de houding van Noorwegen en Zweden inzake de Finse oorlog; omgekeerd wordt geprotesteerd tegen de grensschendingen door Russische vliegtuigen. Duitsland beschuldigt Engeland ervan dat het het terrein van de oorlog naar Scandinavië wil overbrengen.
Opnieuw wordt een Nederlands vrachtschip, de Arendskerk, door een Duitse duikboot getorpedeerd. De bemanning krijgt echter een half uur de tijd om in de boten te gaan.
De Russen trekken zich aan het Sallafront terug; de Finnen rukken ten noorden van het Ladogameer op.
De ongewone kou, die voortdurend aanhoudt, heerst van Rusland tot Italië en Spanje. In Moskou daalde de temperatuur tot -44 °C, in Finland tot -30 tot -36 °C en in Nederland tot -14 °C. Onze soldaten maken van de vorst gebruik door in het inundatiegebied barrières op te richten van ijsblokken, waarachter een ijsvrije gleuf wordt behouden.
Het Nederlandse Rode Kruis zal een ambulance naar Finland zenden.

30 Januari 1940

Gedurende de maand januari zijn weer vele schepen van alle nationaliteiten op mijnen gelopen of getorpedeerd.
In Nederland vindt de Friese Elfstedentocht plaats in barre kou op slecht ijs. Door sneeuw en storm is overal het verkeer gestremd en diverse dorpen liggen geheel geïsoleerd. Deze maand is de koudste januari geweest in 100 jaar.
Voor het Joodse vluchtelingenvraagstuk is de volgende oplossing gevonden: San Domingo, in de Caribische Zee, zal in de komende jaren 100.000 Europese Joden opnemen, die na twee jaar genaturaliseerd kunnen worden.

woensdag, 31 januari 1940

Engeland heeft nu, volgens een mededeling van Chamberlain, 1.250.000 man onder de wapenen.

zondag, 4 februari 1940

Het communiqué van de achtste zitting van de permanente raad van de Balkan-entente, gehouden in Belgrado tussen de ministers van Buitenlandse Zaken van Roemenië, Turkije, Griekenland en Joegoslavië, benadrukt het gemeenschappelijke belang van deze vier staten bij de handhaving van de vrede in Zuidoost-Europa. Turkije acht zich niet neutraal, maar non-belligerent.

maandag, 5 februari 1940

De Nederlandse opperbevelhebber, generaal I. H. Reynders, is op zijn verzoek eervol ontslag verleend uit de militaire dienst. Tot nieuwe opperbevelhebber van Land- en Zeemacht is luitenant-generaal H. G. Winkelman benoemd.

10 Februari 1940

Amerika is begonnen met informele diplomatieke besprekingen met neutrale regeringen over de organisatie van de wereld na de vrede op een gezonde en duurzame basis. Sumner Welles, de Amerikaanse onderstaatssecretaris, zal een reis naar Europa maken om informatie in te winnen in Rome, Berlijn, Parijs en Londen.
In Nederland en andere neutrale landen is de verontwaardiging groot over de torpedering van het Nederlandse vrachtschip Burgerdijk, na aanhouding door een Duitse onderzeeër. Duitsland wil hiermee weer een voorbeeld stellen voor de neutralen en stelt dat Engeland — dat neutralen verplicht een Engelse haven binnen te lopen — de schuldige is. De lading, hoewel bestemd voor de Nederlandse regering, werd op grond van dit feit als contrabande beschouwd.

14 Februari 1940

De winter 1939/’40 slaat alle kouderecords van de laatste 100 jaar. In Eelde wordt met -24°C de laagste temperatuur bereikt die ooit in Nederland is gemeten.
Tussen de Sovjet-Unie en Duitsland is een economische overeenkomst gesloten voor de uitwisseling van grondstoffen en industrieproducten.

zaterdag, 17 februari 1940

Het enteren van het Duitse hulpschip Altmark door een Brits schip in een Noors fjord, waarbij 300 Britse krijgsgevangenen worden bevrijd, wordt door Noorwegen als een flagrante gebiedsschending beschouwd. Dit versterkt bij neutrale landen de vrees voor de uitbreiding van de zeeoorlog.

19 Februari 1940

Nadat de Finnen zich in Karelië hebben teruggetrokken op de tweede verdedigingslinie, brengen zij de Russen opnieuw zware verliezen toe bij het Ladogameer. Het Finse leger wordt versterkt door steeds meer vrijwilligers uit andere landen.
Nederland heeft nu al binnen zes maanden tijd 19 schepen verloren, waarbij 184 mensen om het leven zijn gekomen.

dinsdag, 27 februari 1940

De evacuatie van de Nederlandse burgerbevolking in geval van nood is geregeld en betreft een half miljoen mensen. Uit de grote steden achter de waterlinie zal echter niemand worden afgevoerd.

zaterdag, 2 maart 1940

De laatste week worden in Nederland vaak lichtkogels waargenomen, die vanaf land worden afgevuurd. De oorsprong hiervan is nog niet vastgesteld. Er worden regelmatig spionageactiviteiten ontdekt, terwijl de laatste dagen Duitse vliegtuigen boven verschillende provincies zijn waargenomen.

maandag, 4 maart 1940

Voor het eerst zijn Nederlandse schepen op de Noordzee door Duitse vliegtuigen met mitrailleurvuur aangevallen. Duitsland verklaart dit met het argument dat deze schepen bij een Engels konvooi voeren.

9 Maart 1940

De strijd om Wiborg woedt al dagen in alle hevigheid. Er zou echter een vredespoging gaande zijn.
Von Ribbentrop, de Duitse minister van Buitenlandse Zaken, vertrekt plotseling naar Rome.
Molotov zou een bezoek aan Boekarest brengen voor de ondertekening van een niet-aanvalspact. Koning Carol laat in een troonrede weten dat Roemenië zijn neutrale politiek zal voortzetten.

zondag, 10 maart 1940

Ter bestrijding van spionage zal over een groot deel van Nederland de staat van beleg worden afgekondigd. Er wordt streng gecontroleerd. Een gevangenisstraf van vijf jaar is geëist tegen de verdachten in een spionagezaak waarbij weer- en bodemberichten naar Duitsland werden verzonden.

12 Maart 1940

Plotseling is de vrede tussen Finland en Rusland gesloten. Het contact tussen Moskou en Helsinki zou tot stand zijn gekomen via de Amerikaanse ambassadeur met actieve hulp van de Zweedse gezant. Minister Tanner verklaart dat Finland moest capituleren, aangezien Frankrijk en Engeland geen militaire hulp konden bieden vanwege het ontbreken van doortocht door Scandinavië.
De Russische eisen zijn zwaar: Finland moet de gehele Karelische landengte met Wiborg afstaan, evenals de gehele kust van het Ladogameer en delen van Oost-Finland. Hangö en omgeving worden voor 30 jaar verpacht aan de Sovjet-Unie als marinebasis. Finland mag in het noordelijke deel van de Atlantische Oceaan alleen kleine kustschepen stationeren. Rusland zal echter zijn troepen uit Petsamo terugtrekken en krijgt vrij transitoverkeer zonder douanecontrole van en naar Noorwegen en Zweden. Beide partijen verplichten zich elkaar niet aan te vallen.

vrijdag, 15 maart 1940

Het vredesverdrag wordt geratificeerd en de troepen worden naar de nieuwe grenzen teruggetrokken. Deze oorlog heeft Finland 15.000 doden en 15.000 ernstig gewonden gekost; naar schatting zijn 200.000 Russen omgekomen.

16 Maart 1940

Er wordt al gesproken over een defensief verbond tussen Zweden, Noorwegen en Finland.
Von Ribbentrop heeft gesprekken gevoerd met Mussolini, de paus en koning Victor Emanuel.
De Duitse regering belooft een soepeler houding ten opzichte van de neutrale scheepvaart.
De economische situatie in Nederlands-Indië blijkt eind 1939 zeer gunstig te zijn.

maandag, 18 maart 1940

Hitler en Mussolini ontmoeten elkaar op de Brennerpas, vergezeld door Von Ribbentrop en Ciano. De besprekingen vinden plaats in Mussolini’s salonrijtuig op Italiaans grondgebied. Geruchten over een vredesvoorstel worden vooralsnog niet bevestigd. Sumner Welles vertrekt op 20 maart uit Italië.

20 Maart 1940

Het Franse kabinet-Daladier treedt af en wordt vervangen door het kabinet-Reynaud.
Rusland zou nieuwe eisen aan Finland hebben gesteld met betrekking tot de grensregeling. De Finse delegatie zet de onderhandelingen met de Sovjets in Moskou voort.
In Lahore (Brits-Indië) zijn onlusten uitgebroken.

24-30 Maart 1940

De Geallieerden willen strengere controle uitoefenen in de Noorse wateren. Duitsland maakt misbruik van het internationale recht dat Noorwegen belligerente schepen in zijn territoriale wateren mag toelaten en vervoert via deze route veilig erts uit Noorwegen. Duitsland beschuldigt de Geallieerden ervan de oorlog naar het Noorden te willen uitbreiden.
Molotov verklaart dat Rusland zijn neutraliteitspolitiek zal voortzetten en zich niet zal mengen in de oorlog tussen de grootmachten. Rusland biedt zelfs Engeland een handelsakkoord aan.
Een Duits Witboek verschijnt, samengesteld uit Poolse documenten, met onthullingen over Amerika. Hierdoor keert de Duitse publieke opinie zich plotseling fel tegen de VS.
In China wordt een nieuwe regering geïnstalleerd in Nanking onder Wang Tsjing-wei, die niet door Engeland en Amerika erkend zal worden.

woensdag, 3 april 1940

In het Britse kabinet worden belangrijke wijzigingen doorgevoerd: Samuel Hoare wordt minister van Luchtvaart, terwijl Churchills bevoegdheden worden uitgebreid tot voorzitter van het Defensiecomité.

5 April 1940

In Duitsland ontstaat een golf van verontwaardiging over de titelpagina van L’Illustration, waarop een foto staat van Reynaud in onderhandeling met Sumner Welles. Op de achtergrond is een grote landkaart te zien van het "nieuwe Europa", waarin het Duitse Rijk volledig verdwenen is en Polen de grootste staat van Midden-Europa vormt.
De Sovjet-Unie zou geëist hebben dat de Finse troepen zich van de nieuwe grenzen terugtrekken en nog vóór de zomer demobiliseren.
De situatie rondom Noorwegen verscherpt zich; de Geallieerden zullen de blokkade van Duitsland uitbreiden, wat ook de neutralen zal treffen.

8-9 April 1940

Engeland legt mijnen in de Noorse territoriale wateren op de "ertsroute" om het vervoer van contrabande tegen te gaan. Een sterke Britse vloot voor de kust moet voorkomen dat de Noren de mijnenvelden verwijderen. De Noorse regering eist dat de schepen zich terugtrekken en de mijnen worden opgeruimd.
In Oslo heerst plotseling paniekstemming. De situatie ontwikkelt zich echter anders dan verwacht: Duitsland bezet Noorwegen en Denemarken. In een memorandum aan beide landen deelt Duitsland de motieven mee waarom het hen "onder militaire bescherming" neemt. De inval volgt op een bezoek van de Duitse ambassadeur aan de Noorse minister van Buitenlandse Zaken, Koht, die de Duitse bescherming afwees. Noorwegen bevindt zich vanaf nu in oorlog met Duitsland. Oslo, Trondheim en andere steden worden aangevallen en Bergen is bezet. De Noorse regering verlaat Oslo.
In Denemarken is geen verzet geboden, en Kopenhagen is al in Duitse handen. Koning Christiaan van Denemarken protesteert in een proclamatie tegen de bezetting. In Londen kondigen de Britse en Franse regeringen aan Noorwegen onmiddellijk volledige steun te verlenen. Een Brits expeditieleger is onderweg. Italië steunt de Duitse actie volledig.
In Oslo wordt een nieuwe Noorse regering gevormd onder leiding van Quisling, de leider van de Noorse nationaal-socialisten.

11 April 1940

Zweden reageert op een Duits memorandum met de mededeling dat het neutraal wenst te blijven.
Koning Haakon van Noorwegen weigert een regering-Quisling te benoemen en besluit Noorwegens onafhankelijkheid te verdedigen. Zware gevechten breken uit.
De Russen ontruimen het gebied van Petsamo in Finland.

13 April 1940

Britse vliegtuigen vallen door de Duitsers bezette Noorse steden en Duitse schepen aan.
Engeland legt mijnenvelden aan langs de kusten van Noorwegen, Denemarken, Duitsland en in de Zweedse en Nederlandse territoriale wateren.
De Nederlandse regering herhaalt expliciet dat er geen afspraken bestaan met een van de belligerenten. De neutraliteitspolitiek wordt ondubbelzinnig en onwankelbaar voortgezet. Elke aanval op Nederland zal met wapengeweld worden beantwoord.

zondag, 14 april 1940

De situatie in Nederland wordt als zeer kritiek beschouwd, en er heerst overal alarmtoestand. Een Engelse vloot vaart voorbij, wat angst oproept voor een herhaling van de gebeurtenissen in Noorwegen. Alle gezantschapsgebouwen worden extra bewaakt om de NSB geen kans te geven.

maandag, 15 april 1940

Britse troepen landen op meerdere plaatsen in Noorwegen.

17 April 1940

De Noorse regering vraagt de Geallieerden om militaire steun, die nu grootschalig wordt.
De regering-Quisling in Oslo treedt af, waarschijnlijk omdat de Duitsers inzien dat Quisling's positie wankel is en hij zeer impopulair is. Het bestuur over de door Duitsland bezette gebieden wordt overgenomen door een "bestuurscommissie".

18 April 1940

De VS doen een oproep aan andere landen, in het bijzonder Japan, om de status-quo van Nederlands-Indië te respecteren, ongeacht wat er met Nederland gebeurt.
Japan antwoordt dat het niet wil dat Nederlands-Indië in vreemde handen valt. De Nederlandse regering laat Japan weten dat Nederland niet van plan is bescherming van een buitenlandse mogendheid te vragen of te accepteren.
In Nederlands-Indië groeit de bezorgdheid over de aanwezigheid van staatsgevaarlijke elementen in de samenleving.

vrijdag, 19 april 1940

Minister-president De Geer kondigt aan dat de Staat van Beleg is uitgebreid tot geheel Nederland.

dinsdag, 23 april 1940

Veel Britse en ook Franse troepen zijn ontscheept in Noorwegen, vooral in het gebied rond Trondheim.

23-27 April 1940

Ten noorden van Oslo vinden hevige gevechten plaats.
Zuid-Slavië zoekt toenadering tot Rusland.
De Britse oorlogsbegroting voorziet in uitgaven van ongeveer 3 miljard pond sterling.
In verschillende neutrale staten wordt het toezicht op ongewenste vreemdelingen verscherpt.

27 April 1940

Minister Von Ribbentrop doet "sensationele onthullingen" over in Noorwegen gevonden documenten. Hieruit zou blijken dat de Britten al lang vóór de Duitse inval voorbereidingen troffen voor een troepenlanding in Noorse havens.
"Oberpräsident" Terboven wordt bij decreet van Hitler benoemd tot Rijkscommissaris voor de bezette Noorse gebieden.
De bouw van drie slagkruisers voor de Koninklijke Marine, bestemd voor Nederlands-Indië, verloopt moeizaam. De Volksraad heeft nu geadviseerd het plan aan te nemen.

woensdag, 1 mei 1940

Britse schepen krijgen het bevel om de Middellandse Zee te mijden en via Kaap de Goede Hoop te varen.

3 Mei 1940

Duitsland heeft nu de controle over geheel Zuidwest-Noorwegen tot Trondheim.
De Britten ontruimen Åndalsnes en andere havens aan de westkust, wat diepe indruk maakt op Zweden.

4 Mei 1940

In Nederland interneert het Militair Gezag 21 staatsgevaarlijke landgenoten, waaronder Tweede Kamerlid Rost van Tonningen (NSB).
De maximale straf op spionage wordt in een wetsvoorstel verhoogd tot levenslang. In oorlogstijd kan de doodstraf worden toegepast.
De Opperbevelhebber stelt een verordening vast over het fotograferen.

maandag, 6 mei 1940

Duitsland heeft nu het volledige gebied van Midden- en Zuid-Noorwegen in handen.

7 Mei 1940

Als voorzorgsmaatregel, gezien de toenemende internationale onzekerheid, worden alle verloven bij de Nederlandse land- en zeemacht ingetrokken.
In het Britse Lagerhuis klinkt scherpe kritiek op het regeringsbeleid inzake de oorlogsvoering.

woensdag, 8 mei 1940

Chamberlain behaalt in het Lagerhuis nog slechts een kleine meerderheid. Zijn positie is zeer onzeker en een kabinetsherziening wordt verwacht.

donderdag, 9 mei 1940

In Nederlands-Indië wordt het lidmaatschap van de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) voor ambtenaren verboden.

vrijdag, 10 mei 1940

Het ongelooflijke is gebeurd: in de vroege ochtenduren is Duitsland Nederland, België en Luxemburg binnengevallen. Vanaf 03:00 uur vliegen Duitse bommenwerpers en jagers boven Nederland en bombarderen vliegvelden, terwijl Duitse troepen de grens overschrijden. Om 05:40 meldt het eerste legerbericht van het Nederlandse Opperbevel dat de weermacht en afweer paraat zijn en dat de inundaties volgens plan verlopen. Om 06:00 overhandigt de Duitse gezant, Graaf Von Zech-Burkersroda, de volgende verklaring aan de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken: "Wij kondigen u de inzet van een geweldige Duitse troepenmacht aan. Elke tegenstand is volmaakt doelloos. Duitsland garandeert het bezit van Nederland in Europa en overzee, evenals de dynastie, mits er geen tegenstand wordt geboden. Zo niet, dan dreigt volledige vernietiging van het land en zijn staatsbestel. Daarom manen wij u dringend aan tot het volk en de weermacht een oproep te richten en contact op te nemen met de Duitse militaire commando’s." Als motivering wordt opgegeven dat er een onmiddellijke dreiging zou zijn van een inval door Frankrijk en Engeland, die met medeweten van Nederland en België al lang zou zijn voorbereid om het Ruhrgebied aan te vallen. Nederland reageert verontwaardigd op deze beschuldiging en op de ongekende, zonder enige waarschuwing gepleegde aanval, die niet anders dan als een oorlogsverklaring kan worden beschouwd. Proclamatie van Koningin Wilhelmina:
"Nadat ons land met angstvallige nauwgezetheid al deze maanden een stipte neutraliteit had gehandhaafd en geen ander voornemen had dan deze houding streng en consequent voort te zetten, is in de afgelopen nacht door de Duitse weermacht zonder enige waarschuwing een plotselinge aanval op ons gebied gedaan. Dit ondanks de plechtige toezegging dat de neutraliteit van ons land zou worden gerespecteerd zolang wij die zelf handhaafden. Ik richt hierbij een vlammend protest tegen deze ongekende schending van de goede trouw en de aantasting van wat tussen beschaafde staten behoorlijk is. Ik en Mijn Regering zullen ook thans..." Koningin Wilhelmina:
"Wij zullen onze plicht doen. Doet gij de uwe, overal en in alle omstandigheden, ieder op de plaats waarop hij is gesteld, met de uiterste waakzaamheid en met die innerlijke rust en overgave, waartoe een rein geweten in staat stelt." Na de Duitse inval is aan de Engelse en Franse regeringen medegedeeld dat verleende bijstand welkom zal zijn. Frankrijk en Engeland hebben hulp toegezegd, en Frans-Britse troepen zijn vandaag over de Frans-Belgische grens getrokken. Bij de IJssel en Maas bieden de Nederlandse troepen verbitterde weerstand. Duitse parachutisten worden op verschillende plaatsen neergelaten, maar vaak vernietigd. Vier pantsertreinen worden buiten gevecht gesteld, waarvan één, samen met de spoorbrug bij Venlo, de lucht in vliegt. De Nederlandse luchtdoelartillerie richt met buitengewone precisie en haalt veel Duitse vliegtuigen neer. Het Algemeen Hoofdkwartier waarschuwt de bevolking om alle radioberichten en strooibiljetten die spreken over het staken van verzet of onderhandelingen te wantrouwen, omdat deze enkel van de vijand afkomstig kunnen zijn. In een neergeschoten Duits vliegtuig worden plannen gevonden voor het gevangen nemen en naar Berlijn transporteren van Koningin Wilhelmina en haar regering. De Nederlandse ministers van Buitenlandse Zaken, Van Kleffens, en van Koloniën, Welter, vertrekken naar Londen om contact op te nemen met de Geallieerden. In België heeft Koning Leopold het opperbevel op zich genomen. Het nieuws van de Duitse agressie maakt diepe indruk in de Verenigde Staten en alle neutrale landen. De Engelse politieke leiding, die sinds het fiasco in Noorwegen al wankelde, kan niet langer worden gehandhaafd: Neville Chamberlain wordt als eerste minister vervangen door Winston Churchill.

maandag, 13 mei 1940

Hoewel de overval op ons land zorgvuldig voorbereid blijkt te zijn, hebben de Duitsers zich toch in hun tegenstanders vergist en kan de overval als mislukt worden beschouwd. Onze grenstroepen moeten echter worden teruggenomen. Over de juiste stand van zaken wordt niet veel bekendgemaakt; de situatie is op vele plaatsen verward door de medewerking van sommige verraderlijke elementen van de Nederlandse bevolking met de vijand. Parachutisten worden geholpen met onderduiken, en sommigen schieten op onze eigen militairen en politie. In Den Haag wordt een overval op het hoofdbureau van politie afgeslagen. Het eiland in Rotterdam is volledig in Duitse handen. Onze vliegvelden zijn – zwaar beschadigd – heroverd, op Waalhaven na, dat door de Engelse luchtmacht wordt gebombardeerd. Pinksterzondag! De Duitsers overschrijden op verschillende plaatsen de Maas en de IJssel. Franse troepen strijden in het oostelijke deel van Brabant samen met onze soldaten. In de noordelijke provincies zijn onze grenstroepen teruggetrokken. Prinses Juliana, met de prinsesjes Beatrix en Irene, verlaat Den Haag en scheept zich in IJmuiden in op een Britse torpedojager naar Engeland. Prins Bernhard begeleidt hen. In België wordt een grote veldslag geleverd bij Hasselt, en de Duitsers zijn het Albertkanaal overgetrokken. Ondanks ons hardnekkige verzet rukt de veel sterker gemotoriseerde Duitse legermacht met behulp van nog steeds overal neergelaten parachutisten snel op. De toestand wordt gedurende de Pinksterdagen steeds hachelijker. De Waddeneilanden en het IJsselmeer zijn door de vijand bereikt, en de Moerdijkbrug is overschreden. In de Grebbelinie woedt een hevige strijd; ook hier winnen de Duitsers terrein. Strenge maatregelen worden uitgevaardigd om de orde te handhaven. H.M. Koningin Wilhelmina begeeft zich naar Engeland, waar zij door Koning George wordt ontvangen. ’s Avonds volgt de Nederlandse regering.

dinsdag, 14 mei 1940

Hedenochtend heeft Koningin Wilhelmina een proclamatie uitgevaardigd, inhoudende:
"Nadat volstrekt zeker was geworden dat wij en onze ministers in Nederland niet langer vrijelijk konden voortgaan met de uitoefening van het staatsgezag..."
Het harde, maar noodzakelijke besluit moest worden genomen om de zetel van de regering te verplaatsen naar het buitenland, voor zolang als onvermijdelijk, en met de bedoeling om ons terstond weer in Nederland te vestigen zodra dat enigszins mogelijk is. De regering bevindt zich thans in Engeland. Zij wenst een regeringscapitulatie te voorkomen. Daarbij blijft het Nederlandse grondgebied, dat in Nederlandse handen blijft – in Europa zowel als in Oost- en West-Indië – één soevereine staat, die zijn stem als volwaardig lid van de statengemeenschap en in het bijzonder in de beraadslagingen van de gezamenlijke bondgenoten zal blijven laten horen en tot zijn recht zal weten te brengen. De militaire overheid, en in hoogste ressort de Opperbevelhebber van Land- en Zeemacht, beoordeelt thans welke maatregelen in militair opzicht nodig en verantwoord zijn. Nederland zal zijn gehele Europese grondgebied eenmaal met Gods hulp herwinnen. En nu, op de vijfde dag van de strijd, na het terugtrekken van ons veldleger op de nieuwe Hollandse Waterlinie en het terreurbombardement op Rotterdam, vergezeld van de dreiging dat ook een vliegtuigaanval zal worden uitgevoerd op ’s-Gravenhage en Utrecht, volgt onze capitulatie. De Opperbevelhebber, generaal H.G. Winkelman, optredend namens de regering, heeft moeten erkennen dat voor ons het uiterste is bereikt. Verbijstering en verslagenheid zijn de overheersende gevoelens in de bevolking, die bovendien ontredderd is door het nog niet direct door iedereen begrepen vertrek van haar zo innig toegewijde vorstin.

woensdag, 15 mei 1940

Voor vanavond 20.00 uur moeten in Nederland alle wapens uit particulier bezit ingeleverd zijn, op straffe des doods. De verduisteringsmaatregelen, die op de avond van de capitulatie waren opgeheven, zijn weer van kracht. Het gevoel dat de oorlog voorbij was, dat gisteren velen ondanks alles even opluchtte, maakt weer plaats voor de verslagen stemming die een volledige oorlogstoestand met zich meebrengt.

donderdag, 16 mei 1940

Duitse troepen trekken de steden in Holland binnen. De Duitse zomertijd wordt ingevoerd. 17 mei 1940 De gehele Nederlandse weermacht is krijgsgevangen. De officieren mogen hun wapens behouden. Het Duitse strafrecht wordt in Nederland ingevoerd. De kranten zullen voor de duur van de Duitse bezetting verschijnen zonder voorafgaande censuur.
Het rijden met auto’s is verboden. Zilverbons van ƒ1 en ƒ2,50 worden weer in omloop gebracht.

zaterdag, 18 mei 1940

De vesting Antwerpen is gevallen. De Duitsers trekken Brussel binnen, Mechelen en Leuven worden ingenomen. Ten zuidoosten van Sedan doorbreken de Duitsers de onneembaar geachte Maginotlinie over een breedte van 100 km. De situatie wordt in Frankrijk en Engeland als zeer ernstig beschouwd. Volgens een decreet van de Führer zijn de gebieden Eupen, Malmédy en Moresnet, die bij het Verdrag van Versailles waren afgestaan, opnieuw ingelijfd bij het Duitse Rijk. Dr. Ringers wordt benoemd tot Commissaris voor de Wederopbouw in Nederland.

zondag, 19 mei 1940

De strijd in Zeeland, waar onze teruggetrokken troepen uit Noord-Brabant nog verder zijn gegaan met verzet, tezamen met te hulp gekomen Franse troepen, is vandaag ook gestaakt. Het is verboden derden in de gelegenheid te stellen naar buitenlandse radio-uitzendingen te luisteren.

maandag, 20 mei 1940

In Milaan vindt een grote betoging plaats waarbij, naast “Vive il Duce”, ook “Heil Hitler” wordt geroepen. De Belgische Koninklijke Familie is in Le Havre aangekomen. Het postverkeer in Nederland is weer hersteld.

woensdag, 22 mei 1940

De Duitse troep4en hebben de westkust van Frankrijk bereikt, de voorhoede staat nog op 75 km van Parijs. De Duitse kranten schrijven over “de grootste omsingelingsslag in de wereldgeschiedenis”. De wereld wacht af of Italië een beslissing zal nemen; het land lijkt zich de laatste tijd sterk ten gunste van Duitsland te ontwikkelen. In Nederland is het kopen en verkopen van alle soorten schoenen door de kleinhandel verboden.

vrijdag, 24 mei 1940

Het begin van de demobilisatie van het Nederlandse leger. Tuinders, Rijks- en Gemeenteambtenaren krijgen voorrang; reservepersoneel en dienstplichtigen worden “met groot verlof” gestuurd. De opperbevelhebber van het Duitse leger, generaal Von Brauchitsch, voegt Dr. Wohltat toe aan de directie van de Nederlandsche Bank als economisch commissaris en adviserend deskundige.

zondag, 26 mei 1940

Het Belgische kabinet arriveert in Londen. Calais is in Duitse handen gevallen.

dinsdag, 28 mei 1940

Capitulatie van België. De Franse regering veroordeelt deze daad van Koning Leopold ten zeerste.

woensdag, 29 mei 1940

Het burgerlijk gezag in Nederland gaat over op de Duitse Rijksminister Dr. Seyss-Inquart, die door de Führer is benoemd als Rijkscommissaris voor de bezette Nederlandse gebieden. Deze bestuursoverdracht vindt plaats in de historische Haagse Ridderzaal. Als Duits militair bevelhebber in Nederland wordt generaal der vliegers Fr. Chr. Christiansen benoemd.

vrijdag, 31 mei 1940

Strijd om Duinkerken; de Engelsen proberen zich zoveel mogelijk door inscheping te redden. In Nederland wordt thee, koffie en suiker gedistribueerd; voor de aankoop van textielgoederen wordt een beperking ingevoerd. De vesting Duinkerken is gevallen, waarmee de hele Belgische en Franse Kanaalkust tot de monding van de Somme in Duitse handen is gekomen. Hitler bezoekt de oorlogsgebieden in Noord-Frankrijk en Vlaanderen en vaardigt een oproep uit aan het Duitse volk:
"De grootste slag aller tijden is door onze soldaten zegevierend tot een einde gebracht."
"Het gevaar van een vijandelijke doorbraak naar het Roergebied is daarmee definitief voorbij." In heel Duitsland moet gedurende acht dagen de vlag worden uitgestoken en moeten drie dagen lang de klokken luiden. Duitse troepen overschrijden de Somme. In Nederland wordt de politie ondergeschikt gemaakt aan de Duitse autoriteiten.

dinsdag, 4 juni 1940

De oudste zoon van de Duitse ex-kroonprins, Prins Wilhelm van Pruisen, sterft na zware verwondingen op het slagveld. De Directeur-Generaal van Volksgezondheid in Nederland verklaart dat de gezondheidstoestand in ons land uitstekend is.

woensdag, 5 juni 1940

Eerste verschijning van het dagblad Deutsche Zeitung in den Niederlanden, uitgegeven te Amsterdam.

donderdag, 6 juni 1940

Wijziging in het Franse kabinet: Reynaud neemt het ministerie van Buitenlandse Zaken over van Daladier, die nu geheel uit het kabinet verdwijnt. In Nederland verschijnt een Verordeningenblad voor het bezette Nederlandse gebied. De bevoegdheden die volgens de Grondwet aan de Koningin en de regering toekwamen, gaan nu over op de Rijkscommissaris. Het Nederlandse recht blijft grotendeels van kracht, maar de rechtspraak "in naam der Koningin" wordt vervangen door "in naam van het Recht". Het ambtenarenapparaat blijft behouden en er wordt verklaard dat de Nederlandse tradities geëerbiedigd zullen worden.

vrijdag, 7 juni 1940

In Nederland zullen vier Commissarissen-Generaal worden benoemd om de Rijkscommissaris bij te staan: Staatssecretaris Dr. Wimmer voor Bestuur en Justitie, Brigadeführer Rauter voor Openbare Veiligheid, Minister Fishböck voor Financiën en Economische Zaken, Hauptsamtleiter Schmidt voor bijzondere gevallen. De Duitsers hebben Cherbourg en Engelse vliegvelden gebombardeerd.

zaterdag, 8 juni 1940

De houding van Italië is plotseling verscherpt. Alle Italiaanse schepen op volle zee moeten onmiddellijk neutrale havens binnenlopen. Het tijdschrift Relazioni Internazionali schrijft onder andere:
"Het Italiaanse volk staat aan de vooravond van een geweldige gebeurtenis... Het zal de oorlog tegen de pluto-democraten van Londen en Parijs tot het uiterste voeren. Deze oorlog moet voor Italië de oplossing brengen voor bestaande territoriale kwesties, zoals Nice, Corsica, Tunis en Djibouti." Verder worden genoemd: Malta, Suez en Gibraltar, waar Engeland volgens Italië geen recht op heeft. Italië voelt zich een "gevangene van de Middellandse Zee". Toch geloven veel Nederlanders nog steeds dat Italië neutraal zal blijven of zelfs aan de kant van de Geallieerden zou kunnen vechten.

zondag, 9 juni 1940

In Alexandrië is begonnen met de evacuatie van de stad. De eerste 10.000 Nederlandse krijgsgevangenen keren terug uit Duitsland.

maandag, 10 juni 1940

Noorwegen capituleert. Koning Haakon en de Noorse regering bevinden zich nu in Engeland. President Roosevelt verklaart in een radiotoespraak dat de Verenigde Staten voortaan alleen nog wapens zullen leveren aan de Geallieerden. Amerika zal zijn bewapening snel verder opvoeren. In Italië neemt Mussolini het opperbevel over alle Italiaanse troepen op zich. Maarschalk Badoglio wordt benoemd tot chef van de Generale Staf. Het Italiaanse leger zal onder Duits bevel opereren. Het Vaticaan neemt een afwachtende houding aan ten opzichte van de Italiaanse oorlogsdeelname. De situatie in Frankrijk is erbarmelijk. Dagbladen verschijnen niet meer. Door de enorme stroom vluchtelingen naar het platteland ontstaat een tekort aan voedsel. De burgerbevolking uit Zuid-Frankrijk trekt massaal het binnenland in.

vrijdag, 14 juni 1940

De "Slag om Parijs" is in volle gang. Alle Franse reservisten worden opgeroepen. De voormalige slagvelden uit 1915 zijn inmiddels gepasseerd. Egypte verbreekt de diplomatieke betrekkingen met Italië. Spanje kiest een neutrale houding en verklaart zich een "niet-oorlogvoerende mogendheid". Na de verklaring dat Parijs een "open stad" is, rukken Duitse troepen de Franse hoofdstad binnen via de Porte St. Denis. De bevolking blijft kalm. Premier Reynaud wil de oorlog ook na de val van Parijs voortzetten. De grote slag bij de rivieren de Somme en de Oise duurt voort; het front is 350 kilometer breed. Het uitblijven van Britse steun in deze beslissende strijd in Frankrijk zorgt voor grote onvrede binnen het Franse leger en onder de bevolking. De Franse regering verlaat Parijs.

maandag, 10 juni 1940

Italië verklaart de oorlog aan Frankrijk en Engeland. De oorlogsverklaring gaat op 11 juni in. Maarschalk Emilio De Bono voert het opperbevel over de zuidelijke troepen.

vrijdag, 14 juni 1940

President Roosevelt wordt door de Franse regering om onbeperkte hulp gevraagd. Hij verklaart dat Amerika alles doet wat in zijn vermogen ligt. Het bombardement op Turijn zorgt voor grote opschudding in Italië. De taak van generaal Winkelman wordt beperkt tot de demobilisatie van de Nederlandse weermacht. Het bankenmoratorium in Nederland wordt opgeheven. Prinses Juliana en haar dochters arriveren in Montebello, Canada.

zaterdag, 15 juni 1940

Moskou stelt een ultimatum tot de bezetting van Estland, Letland en Litouwen. De Baltische landen stemmen hiermee in. Verdun valt. De Duitsers doorbreken de Maginotlinie ten zuiden van Saarbrücken en achtervolgen het vluchtende Franse leger. Het front loopt nu van het Kanaal tot de Zwitserse grens. De Franse regering komt in Bordeaux bijeen. Premier Reynaud verklaart zich tegen een wapenstilstand te verzetten en naar Afrika te willen vertrekken. Hij stuit op tegenstand van Weygand en Pétain en treedt af.

zondag, 16 juni 1940

Maarschalk Pétain, de verdediger van Verdun in de Eerste Wereldoorlog, vormt een nieuwe Franse regering. Generaal Weygand wordt minister van Defensie.

maandag, 17 juni 1940

Frankrijk capituleert. Premier Churchill verklaart in een radiorede dat "dit ongeluk geen invloed heeft op het Britse doel. Engeland zal nu als enige voorvechter de zaak van de wereld verdedigen."

dinsdag, 18 juni 1940

In Berlijn en Rome heerst grote geestdrift. Het Duitse leger trekt Parijs binnen. In Frankrijk bieden nog enkele troepen wanhopig verzet. De strijd gaat door totdat de wapenstilstandsvoorwaarden zijn aanvaard.

vrijdag, 21 juni 1940

Frankrijk verzoekt ook Italië om een wapenstilstand.

zaterdag, 22 juni 1940

In het bos van Compiègne, op dezelfde plaats als op 11 november 1918 en in dezelfde treinwagon, wordt het Duits-Franse wapenstilstandsverdrag ondertekend. Aan Duitse zijde tekent generaal-kolonel Keitel, aan Franse zijde generaal Huntzinger. Hitler is zelf aanwezig bij de ondertekening, samen met Göring, Raeder en Von Ribbentrop. De Duitse eisen beogen: Het voorkomen van een voortzetting van de strijd. Zekerheid voor Duitsland in de verdere oorlog tegen Engeland. Het scheppen van voorwaarden voor een nieuwe vrede, die volgens Duitsland het "onrecht van 1918" zal herstellen. Frankrijk moet: Alle wapens neerleggen, ook in de koloniën. De hele Franse weermacht demobiliseren. Een onbezette zone behouden waar de regering zich kan vestigen (Vichy). De oorlogsvloot terug laten keren naar haar havens en ontwapenen. Duitsland belooft plechtig de vloot niet voor oorlogsdoeleinden te gebruiken. De historische treinwagon wordt naar Berlijn overgebracht. De Duitse pers verklaart: "De vernedering van 1918 is gewroken." De Franse legers in Elzas-Lotharingen capituleren. Op de Landdag van de NSB in Lunteren overhandigt Mussert een bronzen klok van de partij aan Göring.

maandag, 24 juni 1940

Het Italiaans-Franse wapenstilstandsverdrag wordt ondertekend in de Villa Incisa bij Rome door maarschalk Badoglio en generaal Huntzinger. In het verdrag wordt bepaald dat Tunis, Algiers en Somaliland gedemilitariseerd zullen worden en dat Italië het vrije gebruik krijgt van de installaties in Djibouti en de spoorlijn daarheen. Churchill maakt bekend dat de regering-Pétain niet erkend zal worden. De Gaulle vormt in Londen een Frans Nationaal Comité.

dinsdag, 25 juni 1940

Vannacht om 01:35 uur zijn de vijandelijkheden in Frankrijk gestaakt, nadat het signaal „Das Ganze halt” („Staakt het vuren”) via de luidsprekers aan het front werd uitgezonden. Frankrijk doorstaat deze dag in nationale rouw. Hitler vaardigt een oproep uit:
"Duits volk, uw soldaten hebben in nauwelijks zes weken, na een heroïsche strijd, de oorlog in het Westen tegen een dappere tegenstander beëindigd. Hun daden zullen in de geschiedenis worden opgetekend als de roemrijkste overwinning aller tijden. In deemoed danken wij de Heere God voor Zijn zegen.
Ik beveel het uitsteken der vlaggen in het Rijk voor tien dagen en het luiden der klokken voor zeven dagen.
Adolf Hitler." Het Nederlandse Verordeningenblad nr. 5 bevat onder andere een verordening waarin wordt bepaald dat de werkzaamheden van beide Kamers der Staten-Generaal en van de Raad van State voorlopig worden stilgelegd. Het Fonds voor de Wederopbouw zal worden gefinancierd uit vrijgekomen gelden van de defensiebegroting, bedragen die waren uitgetrokken voor de civiele lijst van de Koningin en salarissen van ministers en andere functionarissen. Voor de noodhulp in Rotterdam wordt tien miljoen gulden uit dit fonds besteed. Nieuwe vervoermiddelen duiken op: de auto met paardentractie (bijzonder geschikt voor trouwerijen) en de tandem met een “chauffeur” voorop. Sovjet-ultimatum aan Roemenië
De Sovjet-Unie heeft Roemenië een ultimatum gesteld en eist de teruggave van geheel Bessarabië en het noordelijk deel van Boekovina. Nadat Roemenië deze eisen heeft ingewilligd, rukken Russische troepen vandaag Roemenië binnen. Frankrijk en Italië
De Franse militaire en marinebases in Toulon worden gedemilitariseerd. Zolang de vijandelijkheden tussen Italië en Groot-Brittannië voortduren, zullen de strategische verdedigingswerken in Bizerte, Ajaccio en Oran intact blijven. Goudinlevering in Nederland
Op straffe van een boete van 100.000 gulden of vijf jaar gevangenisstraf moeten Nederlanders hun gouden tientjes, gouden vijfjes, on- of halfbewerkt goud en andere edele metalen inleveren. Dit moet zogenaamd “in bewaring worden gegeven” bij de Nederlandsche Bank, die voor een gouden tientje 12,14 gulden betaalt. De inlevering moet binnen twee weken plaatsvinden, en velen geven hieraan gehoor uit angst voor huiszoeking. Overige ontwikkelingen Koning Carol van Roemenië beveelt een algemene mobilisatie. Maarschalk Balbo sneuvelt bij Tobroek in een luchtgevecht. De Franse regering verplaatst zich van Bordeaux naar Clermont-Ferrand. Ter gelegenheid van de 29ste verjaardag van prins Bernhard is het toegestaan om oranje te dragen, maar vlaggen is verboden. In Den Haag leiden enthousiaste reacties tot demonstraties. NSB’ers rukken oranje kledingstukken van vrouwen af en lopen rond met borden waarop staat dat "alleen Joden en ezels oranje dragen”. Engelse bombardementen op Nederland
De dagbladen melden vandaag voor het eerst dat de Engelsen bombardementen hebben uitgevoerd op Nederlandse plaatsen, waaronder Den Helder en Haarlem. De Duitsers zullen deze berichten vermoedelijk als propagandamiddel gaan gebruiken.

maandag, 1 juli 1940

Het vijfde Duitse Witboek is verschenen, getiteld "Documenten over de politiek van de Westelijke Mogendheden tot uitbreiding van de oorlog", waarin "bewijzen" worden gepresenteerd over de samenwerking van de Nederlandse regering met die van Frankrijk en Engeland vóór 10 mei.

dinsdag, 2 juli 1940

Generaal Winkelman, opperbevelhebber van het Nederlandse leger, en de generaals Van Voorst tot Voorst worden als krijgsgevangenen naar Duitsland afgevoerd. Als reden wordt opgegeven: verstoring van het rustige verloop van de demobilisatie. In Den Haag wordt op dezelfde dag burgemeester mr. S. J. R. de Monchy ontslagen vanwege de gebeurtenissen in de stad op de verjaardag van de prins. Roemenië ziet af van de garanties die het van Engeland en Frankrijk had ontvangen.

woensdag, 3 juli 1940

Duitsland bezet de Britse Kanaaleilanden Jersey en Guernsey. Bij Oran vindt een gevecht plaats tussen Britse en Franse oorlogsschepen, nadat de Franse schepen weigeren te voldoen aan de Britse eis tot overgave. Engeland wil voorkomen dat Franse oorlogsschepen, die zich niet in Frankrijk bevinden, in Duitse handen vallen, hoewel Duitsland niet om uitlevering van de Franse vloot heeft gevraagd.

donderdag, 4 juli 1940

De Franse ministerraad, onder leiding van president Lebrun, verbreekt de diplomatieke betrekkingen met Engeland naar aanleiding van de aanval bij Oran. Hiermee komt de Entente Cordiale formeel ten einde.

zaterdag, 6 juli 1940

Als gevolg van de gebeurtenissen bij Oran zal de Duitse wapenstilstandscommissie voorlopig afzien van de eis tot ontwapening van de Franse oorlogsvloot. Ter "bescherming van de Nederlandse bevolking tegen onjuiste berichten" wordt een verbod ingesteld op het beluisteren van vijandige radio-uitzendingen. Na de "Zegevierende Veldtocht" keert Hitler voor het eerst sinds hij op 10 mei de leiding van de operaties op zich nam terug in Berlijn. Dr. Goebbels doet een oproep aan de bevolking om hem te verwelkomen:
"Boven deze dag van jubel en dank staat vlammender dan ooit het parool: Führer, befehl — wir folgen." Generaal Christiansen geeft een ernstige waarschuwing aan voormalige leden van de Nederlandse weermacht: "Uit het karakter van talrijke Britse bombardementen blijkt onomstotelijk dat deze gebaseerd zijn op inlichtingen van Nederlandse zijde." "Veelvuldige overtreding van de bevolen groetplicht tegenover leden van de Duitse weermacht door geüniformeerde leden van de zich in demobilisatie bevindende Nederlandse land- en zeemacht." Hij waarschuwt dat wie tekortschiet in zijn respect voor Duitse symbolen, streng ter verantwoording zal worden geroepen. Daarnaast wordt elke vorm van demonstratie voor de voormalige Nederlandse regering verboden, want "de Duitse weermacht moest Nederland bezetten, omdat de voormalige Nederlandse regering neutraliteitsschennis heeft begaan." Strenge verordeningen worden ingesteld met betrekking tot verduistering: tussen zonsondergang en zonsopgang mag geen perceel licht uitstralen. Ook voor fietsverlichting gelden strenge regels. In de Verenigde Staten bevindt zich inmiddels meer dan 20 miljard dollar aan goud, wat neerkomt op ongeveer 80% van de totale wereldvoorraad. De Franse Nationale Vergadering keurt het machtigingsontwerp van de regering-Pétain goed om een nieuwe grondwet uit te werken. In de Middellandse Zee vindt een zeeslag plaats tussen de Britse en Italiaanse vloten. De Berliner Börsen Zeitungschrijft: "Met de opruiming in de Middellandse Zee is een begin gemaakt." Roemenië trekt zich terug uit de Volkenbond.

vrijdag, 12 juli 1940

Maarschalk Pétain wordt naast voorzitter van de ministerraad ook Hoofd van de Franse Staat. President Albert Lebrun stelt zijn bevoegdheden ter beschikking van Pétain. Er wordt benadrukt dat dit geen dictatuur is en dat Frankrijk een democratie zal blijven. In München vinden Duits-Italiaans-Hongaarse besprekingen plaats "teneinde een duurzame vrede op de Balkan te bewerkstelligen." De Ierse Vrijstaat staat in het brandpunt van de politieke belangstelling; De Valera wijst samenwerking met Engeland op het gebied van defensie definitief af. Afgelopen nacht leggen de Britten per vliegtuig mijnen in onder andere de Nieuwe Waterweg. Dit duidt erop dat zij op de hoogte zijn van Duitse plannen om op korte termijn een grootschalige aanval op Engeland uit te voeren. Geruchten doen de ronde over Duitse troepen die zich inschepen voor de aanval, maar wegens zeeziekte moesten terugkeren. Feit is dat alle vliegvelden met grote spoed worden uitgebreid en gereedgemaakt.

zaterdag, 13 juli 1940

Het nieuwe Franse kabinet, dat zich inmiddels in Vichy heeft gevestigd, is gevormd en bestaat uit twaalf ministers en drie onderstaatssecretarissen. Laval wordt de plaatsvervanger van Pétain. De Duitse luchtmacht bombardeert haveninstallaties en wapenfabrieken in Engeland. De nazi’s proberen via kinderen toenadering te zoeken tot Nederlandse gezinnen. In alle dagbladen verschijnt een advertentie:
"Ouders! Geef uw kinderen, die behoefte hebben aan ontspanning, nog heden op bij de burgemeester van uw woonplaats voor een vakantie in het mooie Salzkammergut."

maandag, 15 juli 1940

Churchill bespreekt in een radiorede de positie van Engeland en verklaart dat de krachtsinspanning nog verdubbeld moet worden. Een zogenoemde "zwijgende colonne" (de zesde colonne) wordt opgericht, met als taak alle plannen van de mysterieuze vijfde colonne te ontdekken. In Nederland wordt vanaf vandaag boter gedistribueerd: 250 gram boter, margarine of vet per persoon per week.

dinsdag, 16 juli 1940

Het corps diplomatique verlaat Den Haag.

donderdag, 18 juli 1940

Voor de nieuwe presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten wordt Roosevelt opnieuw als democratisch kandidaat gesteld. Het nieuwe Japanse kabinet onder prins Konoe krijgt als opdracht de Japanse buitenlandse politiek te reorganiseren en een sterke bewapening door te voeren. 19 juli 1940 Hitler doet in een rede in de Rijksdag nogmaals een beroep op het "gezonde verstand" van Engeland. Hij zegt:
"Ik betreur het ook thans nog, dat het mij, ondanks al mijn onophoudelijke pogingen, niet gelukt is met Engeland tot die vriendschap te geraken, die – naar ik geloof – voor beide volken een zegen zou zijn geweest... De oorzaken van deze oorlog zijn belachelijke nullen." Hij benadrukt tevens dat de Duits-Russische verhouding definitief is bepaald.

zondag, 21 juli 1940

Delicten die in Nederland worden begaan tegen het Duitse Rijk zullen voortaan worden berecht door het Duitse Landgerecht en het Duitse Hooggerechtshof.

maandag, 22 juli 1940

Lord Halifax wijst in een radiorede het vredesaanbod van Hitler af en bestempelt het als een dreigement. Engeland ziet Europa als "een vrije vereniging van onafhankelijke staten" en zal de strijd voortzetten, "ook als het ons alles zal kosten." Halifax noemt de Engelse oorlog een "kruistocht voor het christendom." Ook Canada wijst het vredesaanbod af. De Duitse reactie op deze rede is dreigend: een aanval zal spoedig komen en zal hevig zijn. Alleen Hitler zal het tijdstip bepalen.

woensdag, 24 juli 1940

Dezer dagen wordt de "Nederlandse Unie" opgericht, een zelfstandige beweging met als doel nationale samenwerking op de breedst mogelijke basis en een harmonische economische opbouw, met werk en arbeidsvreugde voor iedereen. Dit gebeurt onder erkenning van de gewijzigde politieke verhoudingen. Het driemanschap dat de Unie leidt – mr. L. Einthoven, mr. J. Linthorst Homan en prof. dr. J. E. de Quay – doet een oproep aan het Nederlandse volk om deel te nemen.

vrijdag, 26 juli 1940

In Salzburg vinden Duits-Roemeense besprekingen plaats met als doel een definitieve vrede op de Balkan te vestigen. Hierna zal in Rome een Italiaans-Roemeense ontmoeting plaatsvinden. Seyss-Inquart verklaart in een rede dat het Nederlandse volkskarakter niet onderdrukt zal worden.

zondag, 28 juli 1940

Radio Oranje, de Nederlandse omroep in Londen, houdt haar eerste uitzending.

dinsdag, 30 juli 1940

De As-mogendheden bereiken overeenstemming over de vredespolitiek op de Balkan. Duitse luchtaanval op Dover. Duitsland dreigt met represaillemaatregelen vanwege de "onduldbare behandeling" van geïnterneerde Duitsers in Nederlands-Indië. Als vergelding zullen in Duitsland verblijvende Nederlandse verlofgangers uit Indië mogelijk worden vastgehouden.

woensdag, 31 juli 1940

Göring verklaart dat de Duitse vliegtuigproductie groter is dan de Britse en Amerikaanse samen. In Havana wordt een pan-Amerikaanse conferentie gehouden, waar een besluit wordt genomen tegen politieke inmenging.

donderdag, 1 augustus 1940

De Balkan-entente houdt op te bestaan. Bulgarije zal de Zuidelijke Dobroedsja van Roemenië terugkrijgen. De verliescijfers van de Nederlandse weermacht tijdens de meidagen zijn bekendgemaakt: 2.890 doden, 6.889 gewonden en 29 vermisten.

vrijdag, 2 augustus 1940

Algemeen wordt verwacht dat de grote aanval op Engeland binnenkort zal plaatsvinden. Göring heeft verklaard dat alles hiervoor gereed is. Geruchten doen de ronde over experimenten met Rijnaken of vlotten als transportmiddel, maar verder blijft dit een onderwerp waarover in angstige stilte wordt gezwegen. Het Japanse ministerie van Buitenlandse Zaken verklaart dat gebieden als Frans Indochina, Birma en Nederlands-Indië deel uitmaken van de "Grote Oost-Aziatische Welvaartsfeer." Er zal een wijziging komen in de Japanse buitenlandse politiek.

zaterdag, 3 augustus 1940

Voor de Nederlandse Unie zijn inmiddels meer dan een miljoen steunbetuigingen binnengekomen. Alle verkoop van textielgoederen in Nederland is verboden in verband met inventarisatie. Vanaf 12 augustus zal textiel worden gedistribueerd via een puntensysteem.

maandag, 5 augustus 1940

De eerste verjaardag van prinses Irene verloopt in Nederland ongemerkt, na een waarschuwing van de Rijkscommissaris om geen demonstraties of betogingen te houden voor leden van het Huis van Oranje. Aangezien Nederland nog steeds in oorlog is met het Groot-Duitse Rijk, worden dergelijke uitingen beschouwd als vijandige daden tegen de bezettingsmacht. Zelfs het dragen van oranje strikjes of bloemen zal niet worden getolereerd.

dinsdag, 6 augustus 1940

De spanningen tussen Japan en Engeland nemen verder toe, onder andere door de arrestatie van Japanners in Britse gebieden op verdenking van spionage.

woensdag, 7 augustus 1940

De Italianen rukken Brits-Somaliland binnen.

maandag, 12 augustus 1940

Hevige luchtgevechten boven Het Kanaal als gevolg van Duitse aanvallen op Britse haveninstallaties, vliegvelden en verdedigingsballonnen. Het Nederlandse vakverenigingswezen wordt gereorganiseerd. H.J. Woudenberg wordt benoemd tot commissaris van het Nederlands Verbond van Vakverenigingen (NVV). Alle predicaten "Koninklijke" moeten verdwijnen; zo heet de Koninklijke Marine voortaan Rijksmarine.

dinsdag, 13 augustus 1940

De luchtaanvallen op Engeland worden voortgezet; voor het eerst worden bommen op Londen geworpen. De Britse kranten vragen zich af of een invasie op handen is. Minister Eden verklaart dat een offensief de beste tactiek is om de Britse eilanden te verdedigen en dat dit ook de bedoeling is. De Nederlandse Opbouwdienst (de overblijfselen van het voormalige Nederlandse leger) gaat aan het werk.

donderdag, 15 augustus 1940

Polen is door Duitsland definitief aangewezen als "Generaal-Gouvernement". In Brits-Somaliland vinden nog hevige gevechten plaats.

zaterdag, 17 augustus 1940

Berlijn kondigt officieel een totale blokkade tegen Engeland af als "vergelding voor Engelands overtredingen van het Volkenrecht". Het hele Britse eilandenrijk wordt als belegerde vesting beschouwd en is met mijnen versperd. In geval van sabotage zullen Nederlandse steden worden gestraft. Vijandelijke militairen en voorwerpen moeten worden aangegeven. Er wordt gedreigd met gijzelneming als overtredingen zich blijven herhalen.

maandag, 19 augustus 1940

Italië verovert Brits-Somaliland en bezet de hoofdstad Berbera, die door de Britten in brand wordt gestoken voordat zij zich terugtrekken.

dinsdag, 20 augustus 1940

Churchill verklaart in het Lagerhuis dat Engeland zich voorbereidt op de veldtochten van 1941 en 1942.

woensdag, 21 augustus 1940

Leo Trotski, de Russische revolutionair, overlijdt na een aanslag in Mexico.

vrijdag, 23 augustus 1940

Een Britse luchtaanval op Rotterdam veroorzaakt burgerslachtoffers.

zaterdag, 24 augustus 1940

Amerika zal binnenkort hulp bieden aan Engeland. President Roosevelt krijgt toestemming om de nationale garde en de legerreserves voor 12 maanden in actieve dienst te roepen.

dinsdag, 27 augustus 1940

In Nederland wordt het verkeer met motorvoertuigen tussen 22.00 en 04.00 uur verboden. Daarnaast zijn het strand en de duinen afgesloten van schemering tot zonsopgang.

zaterdag, 31 augustus 1940

Ook Hongarije eist zijn vooroorlogse gebieden terug. Dit wordt opgelost met de overdracht van Noord-Zevenburgen (inclusief Kolozsvár en Szeklerland) door Roemenië. Felle luchtaanvallen worden uitgevoerd op Zuidoost-Engeland, Southampton, Liverpool en "militaire doelen" in Londen, waarbij onder andere de St. Paul's Cathedral wordt geraakt. Berlijn krijgt echter ook een luchtaanval te verduren.

5 september 1940

Hitler kondigt in een toespraak in het Sportpalast in Berlijn de invasie van Engeland aan en verklaart:
"Wij komen... Wat er ook gebeurt, Engeland zal instorten... Wij zullen hun steden wegvagen." De grote aanval wordt dagelijks verwacht. Veel Duitse soldaten arriveren aan de Nederlandse kust. In Zeeland mag niemand zich bevinden die daar niet woont, en de riviermonden van de Westerschelde tot het Hollands Diep zijn verboden gebied. De Duitse luchtmacht verwoest Britse steden op dezelfde wijze als eerder gebeurde in Rotterdam en Warschau. Tussen Engeland en de Verenigde Staten wordt een overeenkomst gesloten, waarbij de VS voor 99 jaar diverse marine- en luchtbases in Britse Atlantische gebieden pachten. In ruil daarvoor krijgt Engeland onmiddellijk 50 torpedobootjagers. De vrijmetselaarsloges in Nederland worden ontbonden, omdat ze worden beschouwd als centra van "verouderd wereldliberalisme en financiële heerschappij".

vrijdag, 6 september 1940

Koning Carol II van Roemenië doet afstand van de troon ten gunste van kroonprins Michael. Zijn buitenlandse politiek, die niet in lijn lag met de As-mogendheden, wordt als mislukt beschouwd. Zowel het leger als invloedrijke kringen eisen zijn aftreden. Minister-president generaal Antonescu wordt aangeduid als "Staatsleider". De IJzeren Garde zal ook deelnemen aan de nieuwe regering. De Franse regering onder Pétain treedt af. Laval wordt belast met de coördinatie en voorlichting van de ministers.

zaterdag, 7 september 1940

Bij een botsing tijdens een mars van de Nationale Jeugdstorm in Den Haag, waarbij de politie het vuur opende, raken enkele NSB'ers gewond en overlijdt één persoon, Peter Ton. Deze "zeer ernstige politieke botsing" kost de hoofdcommissaris van politie zijn functie. 7-12 september 1940 De oorlog is in een hevigere fase beland; de versperde Britse zones zijn doorbroken en bij daglicht wordt een grote aanval op Londen uitgevoerd als "vergelding" voor de nachtelijke aanvallen op "niet-militaire doelen" in Duitsland. Ook 's nachts gaan de bombardementen door met de zwaarste bommen. Elk toestel draagt 2000 kg explosieven. In de afgelopen 12 maanden heeft de Luftwaffe 35 miljoen kg bommen op Britse steden geworpen. Vooral de dokken en havens aan de Theems worden zwaar getroffen. Daartegenover bombarderen de Britten herhaaldelijk Hamburg, waarop het Duitse persbureau D.N.B. verklaart dat vergelding niet zal uitblijven.

maandag, 9 september 1940

Voor de Nederlandse kustgebieden wordt een verordening uitgevaardigd: tussen 22.00 en 04.00 uur mag niemand zich op straat bevinden, behalve enkele uitzonderingen zoals politie, Duitsers en artsen. In het hele land wordt het oplaten van vliegers verboden. Behalve zeep worden nu ook tabak en tabaksproducten op de bon gezet.

10 september 1940

Op 10 september wordt Berlijn opnieuw aangevallen, waarbij onder andere de Brandenburger Tor en het Rijksdaggebouw worden geraakt. Duitse kustbatterijen beschieten Dover. Churchill waarschuwt voor het gevaar van een Duitse invasie, die hij een "zeer doldrieste onderneming" noemt.

zaterdag, 14 september 1940

De Italianen overschrijden de Egyptische grens. Dit zou niet gericht zijn tegen het Koninkrijk Egypte, maar tegen de daar aanwezige Britse strijdkrachten. In de Verenigde Staten wordt de dienstplicht ingevoerd.

maandag, 16 september 1940

In Roemenië krijgt de IJzeren Garde de macht; generaal Antonescu blijft premier. De reorganisatie begint op 15 oktober. Japan wil een eigen economisch blok vormen. De Japanse minister van Handel en Industrie reist naar Nederlands-Indië om de economische betrekkingen te bespreken. Voor hun olievoorziening hebben ze Borneo op het oog. Londen heeft zwaar te lijden onder de voortdurende Duitse bombardementen. Het wordt steeds duidelijker dat een Duitse invasie in Engeland op handen is, maar het aanhoudende stormachtige weer, dat nu in noodweer is veranderd, belemmert de uitvoering. In Nederland gaat de vleesdistributie van start: het weekrantsoen bedraagt 400 gram vlees en 100 gram vleeswaren. Schapen-, geiten- en paardenvlees vallen hier buiten.

dinsdag, 17 september 1940

De Italianen veroveren Sollum, waarmee aan het Noord-Afrikaanse front de "bewegingsoorlog" begint.

donderdag, 19 september 1940

De Spaanse pers wijst op een toenadering tussen het nationaalsocialistische Duitsland en het nationaalsocialistisch-syndicalistische Spanje, in verband met een bezoek van de Spaanse minister van Binnenlandse Zaken, Serrano Suñer, aan Berlijn. Hij reist samen met de Italiaanse minister van Koloniën.

vrijdag, 20 september 1940

Vlissingen wordt opnieuw gebombardeerd, net als de Waddeneilanden. Calais en Duinkerken zijn zwaar beschadigd door Britse luchtaanvallen. Iedereen blijft in afwachting van een Duitse oversteek naar Engeland. Göring leidt persoonlijk de luchtacties vanuit Noord-Frankrijk. In Berlijn verklaart men:
"Londen heeft de keuze tussen het lot van Warschau of Parijs."

zondag, 22 september 1940

De Japanners trekken, na lichte tegenstand, vanuit het noorden Frans-Indochina binnen. Dit gebeurt na een overeenkomst tussen Japan en de autoriteiten van Frans-Indochina, waarin een vreedzaam verloop van verdere acties wordt verwacht. Japan krijgt hiermee vrij spel om zijn expansionistische doelen te verwezenlijken.

maandag, 23 september 1940

Bij Dakar (Frans West-Afrika) verschijnen Britse oorlogsschepen met aan boord de voormalige Franse generaal De Gaulle. Hij eist de overgave van de kolonie. Wanneer dit ultimatum wordt afgewezen, openen de Britten het vuur, wat door de Fransen beantwoord wordt. Britse landingspogingen worden afgeslagen. In Tokio maakt men zich zorgen over de Brits-Amerikaanse samenwerking in het Zuidzeegebied. Er gaan geruchten dat Groot-Brittannië zijn vlootbasis in Singapore aan Amerika wil overdragen, waardoor "de nieuwe orde in Oost-Azië in gevaar wordt gebracht". De Japanse regering verklaart:
"Van het vraagstuk Singapore hangt het verdere lot van Japan af; daarom moet Japan alles doen om Amerika dit opdringen te beletten." In Nederland wordt tot 8 oktober de verkoop van brandstof verboden. Iedereen moet zijn voorraad opgeven om een eerlijke distributie mogelijk te maken.

dinsdag, 24 september 1940

De Franse troepen in Indochina staken hun verzet. China protesteert en stelt de Franse regering verantwoordelijk voor alle gevolgen van het doorlaten van de Japanners. Japan beweert geen territoriale ambities in Indochina te hebben.

woensdag, 25 september 1940

Londen brandt op verschillende plaatsen door voortdurende bombardementen. Berlijn krijgt ook aanvallen te verduren.

donderdag, 26 september 1940

De kustzone in Nederland, waar men ’s nachts niet op straat mag, wordt uitgebreid tot de gehele provincie Zuid-Holland en Noord-Brabant tot en met Eindhoven.

vrijdag, 27 september 1940

Duitsland, Italië en Japan ondertekenen in Berlijn het Driemogendhedenverdrag, waarin ze samenwerking beloven op basis van een "nieuwe orde" in Europa en de Groot-Aziatische regio. De verhoudingen met Rusland blijven ongewijzigd. In de Verenigde Staten leidt dit tot een versnelde bewapening; al het reservepersoneel wordt opgeroepen.

maandag, 30 september 1940

Mussert, Van Geelkerken en Rost van Tonningen worden in Berlijn ontvangen door Hitler. Er lijkt echter geen sprake meer te zijn van een langverwachte regering-Mussert in Nederland.

dinsdag, 1 oktober 1940

Er wordt een algemene legitimatieplicht ingevoerd voor alle Nederlanders boven de 15 jaar. In afwachting van een definitieve identiteitskaart wordt bij iedereen zonder paspoort de distributiestamkaart voorzien van een foto en persoonlijke gegevens. In Duitsland en de bezette gebieden blijft de zomertijd voorlopig gehandhaafd. Het weekblad Das Reich bespreekt de Britse propaganda waarin wordt beweerd dat de termijn voor een Duitse invasie is verstreken. Het blad noemt dit een "wensdroom van Churchill" en stelt:
"De vraag 'invasie of geen invasie' bepaalt niet de overwinning of nederlaag. Deze vraag is al beantwoord door de Duitse overwinning op het vasteland. Waar het nu om gaat, is de termijn en de vorm van de Britse ineenstorting."

donderdag, 3 oktober 1940

Het kabinet-Churchill wordt gereorganiseerd. Chamberlain treedt af als Lord President of the Council, en Bevin treedt toe tot het oorlogskabinet. De besprekingen tussen de Asmogendheden en Spanje zijn geëindigd. Er zou geprobeerd zijn Spanje bij de oorlog te betrekken. Generaal Weygand wordt benoemd tot bevelhebber van geheel Frans-Afrika. Bij een Britse luchtaanval op Haarlem vallen 26 slachtoffers. Ook Amsterdam wordt getroffen.

vrijdag, 4 oktober 1940

Hitler en Mussolini ontmoeten elkaar opnieuw op de Brennerpas.

maandag, 7 oktober 1940

In Nederland worden Joden uitgesloten van benoemingen en promoties in de openbare dienst. Alle ambtenaren moeten een verklaring ondertekenen waarin zij aangeven of ze Joods zijn. Als Jood wordt beschouwd: iemand met één of meer Joodse grootouders, of iemand die met een Jood of Jodin getrouwd is.

woensdag, 9 oktober 1940

In Nederland start de brandstofdistributie. Een normaal huishouden krijgt 21 mud toegewezen.

donderdag, 10 oktober 1940

Wegens de slechte behandeling van Duitsers in Nederlands-Indië, een gevolg van de spanningen in de Stille Oceaan, worden als represaille 130 vooraanstaande Nederlanders gearresteerd en naar concentratiekamp Buchenwald gedeporteerd.

zaterdag, 12 oktober 1940

Engeland en Duitsland bombarderen elkaar hevig. Vooral Hamburg en het Rijnland worden getroffen. De Verenigde Staten maken zich zorgen over de situatie in het Verre Oosten en adviseren hun burgers deze regio te verlaten.

maandag, 14 oktober 1940

Een Duitse militaire missie wordt naar Roemenië gestuurd om de olievelden te beschermen. De Duitse troepen dienen ook als instructeurs voor de heropbouw van het Roemeense leger.

woensdag, 16 oktober 1940

De spanning in het Verre Oosten neemt toe, nadat de Franse regering de Thaise territoriale eisen op Indochina afwijst. In Centraal-China lanceert Japan een nieuw groot offensief. Londen ondergaat het zwaarste bombardement van de hele oorlog, uitgevoerd door bijna 1000 Duitse vliegtuigen.

donderdag, 17 oktober 1940

De Birmaweg, die eerder was gesloten, wordt heropend voor het transport van oorlogsmaterieel van Brits-Indië naar Tsjoengking en Midden-China. In Nederlands-Indië worden in Soekaboemi en later in Batavia onderhandelingen gevoerd tussen de Nederlandse en Japanse delegaties. De gesprekken verlopen vriendschappelijk. Japan streeft naar "gezamenlijke welvaart" met de omringende landen, waarbij het petroleumvraagstuk centraal staat. In Palestina breken anti-Britse en anti-Joodse demonstraties uit. De voedselvoorziening in Nederland verslechtert merkbaar. Kaas wordt gerantsoeneerd tot 100 gram per persoon per week.

donderdag, 17 oktober 1940

Het vetgehalte van melk wordt verlaagd van 3% naar 2%, melkbrood mag niet meer worden gebakken, eieren zijn vrijwel niet meer verkrijgbaar, boter wordt 40 cent per kg duurder en gas en elektriciteit zullen binnenkort worden gerantsoeneerd. Afval moet worden bewaard voor veevoeder.

zondag, 20 oktober 1940

Japanners bombarderen de Birmaweg.

23 oktober 1940

Tijdens een verblijf in Frankrijk ontvangt de Führer de vice-president van de Franse ministerraad, Laval. Aan de Frans-Spaanse grens heeft hij een onderhoud met Franco, de Spaanse caudillo, "in een geest van hartelijke wederzijdse kameraadschap der twee naties".
De Britse minister Eden heeft in Egypte overlegd met alle leidende Britse officieren, koning Faroek en de Egyptische leiders.

24 oktober 1940

Hitler ontvangt het Franse staatshoofd, maarschalk Pétain, op Frans grondgebied, waarbij Laval en Von Ribbentrop aanwezig zijn.
Ex-koning Carol van Roemenië is, samen met mevrouw Lupescu, in Spanje gearresteerd.

vrijdag, 25 oktober 1940

In Delhi wordt een conferentie gehouden met als doel een autarkie voor Britse gebieden in het Oosten tot stand te brengen, voor het geval de verbinding via de Middellandse Zee zou verdwijnen.

zaterdag, 26 oktober 1940

Op verordening van de Rijkscommissaris wordt, naar Duits voorbeeld, de organisatie "Winterhulp Nederland" ingesteld. 28 oktober 1940 Italiaanse troepen overschrijden de Griekse grens, na de eis tot uitlevering van bepaalde strategische punten in Griekenland. Hierdoor ontstaat vanaf heden een oorlogstoestand tussen Griekenland en Italië.
Als reden voor de inval geeft Italië op dat Griekenland zijn neutraliteit niet heeft gehandhaafd. De Italiaanse regering stelt bewijzen te hebben van Engelse steun aan Griekenland, wat onaanvaardbaar zou zijn.
Hitler ontmoet Mussolini in Florence. 29 oktober 1940 Koning George II neemt de leiding over alle Griekse strijdkrachten. Minister-president Metaxas vraagt Engeland om hulp, die wordt toegezegd.
In geheel Nederland geldt een avondklok: niemand mag 's nachts tussen 12 en 4 uur op straat. Het sluitingsuur van cafés is op 11 uur gesteld en er geldt een landelijk dansverbod.

vrijdag, 1 november 1940

De Italiaanse opmars in Griekenland gaat door. Japan vindt de situatie nog onduidelijk, Turkije en Spanje houden zich afzijdig en Bulgarije treft voorzorgsmaatregelen.

2 november 1940

Als definitieve identiteitskaart wordt voor alle Nederlanders boven de 15 jaar een "Persoonsbewijs" ingevoerd.
Nederlanders voelen zich benadeeld nu ook beschuit, koek, koekjes en gebak op de bon gaan en onder het bloem- en broodrantsoen vallen. Ook eieren worden gedistribueerd: 1 ei per persoon per week.
De Haagse hoofdcommissaris van politie waarschuwt het publiek zich te onthouden van provocaties, nu de W.A. van de NSB toestemming heeft gekregen om door de stad te marcheren. De laatste tijd komen er geregeld relletjes en gevechten voor tussen NSB'ers en colporteurs van "De Unie".

zondag, 3 november 1940

Britse troepen landen op Kreta.

maandag, 4 november 1940

Pandit Nehru, de voormalige leider van het Pan-Indisch Congres, wordt wegens zijn anti-Britse houding veroordeeld tot vier jaar zware gevangenisstraf. 5 november 1940 De Britten hebben Kreta bezet.
In de Verenigde Staten vinden presidentsverkiezingen plaats.

woensdag, 6 november 1940

Franklin Delano Roosevelt (Democraat) wordt met grote meerderheid herkozen als president van de Verenigde Staten. Dit is de eerste keer in de Amerikaanse geschiedenis dat een president voor een derde termijn wordt verkozen. Zijn Republikeinse tegenkandidaat was Wendell Willkie.

vrijdag, 8 november 1940

Hitler verklaart in een toespraak in München opnieuw dat er geen compromis mogelijk is en dat de strijd zal doorgaan tot de overwinning.

9 november 1940

Op 71-jarige leeftijd overlijdt de vroegere Britse premier Arthur Neville Chamberlain. Churchill verklaart dat Engeland zijn beloften aan bondgenoten zal nakomen.
Het Verdinaso (Verbond van Dietsche Nationaal-Solidaristen, leider E. Voorhoeve) wordt opgenomen in de NSB.
Mussert verklaart in een toespraak: "Wij nationaalsocialisten zijn de enige werkelijke Nederlanders." Over Hitler zegt hij: "Hij denkt grootmoedig en zijn goede gedachten over ons land en volk hebben mij diep getroffen."
In Nederlands-Indië worden geïnterneerde Duitse vrouwen vrijgelaten, waarna als tegenmaatregel de in Duitsland geïnterneerde Nederlandse vrouwen ook worden vrijgelaten.

10 november 1940

De Gaulle's troepen, gesteund door lichte Britse zeestrijdkrachten, landen in Libreville (West-Afrika).
Roemenië wordt getroffen door een zware aardbeving, waarbij Boekarest, Ploesti en andere steden ernstige schade oplopen. 11-13 november 1940 Op uitnodiging van de Duitse regering brengt de voorzitter van de Raad van Volkscommissarissen van de Sovjet-Unie, Molotov, een bezoek aan Berlijn. Dit wordt gezien als een politiek zeer belangrijke gebeurtenis. Het is de eerste keer dat een Russisch regeringshoofd een officieel bezoek brengt aan het buitenland.
De Duitse pers meldt dat de Britse voorbereidingen voor een aanval op en de bezetting van Ierland zijn voltooid.

woensdag, 13 november 1940

De Nederlands-Indisch-Japanse besprekingen zijn geëindigd met een akkoord. Nederland zal jaarlijks 1,8 miljoen ton olieproducten aan Japan leveren. De Italiaanse opmars in Griekenland verloopt moeizaam vanwege "zeer grote terreinmoeilijkheden"; hetzelfde geldt voor de Italiaanse campagne in Afrika. De Roemeense regeringsleider Antonescu brengt een bezoek aan Rome.

vrijdag, 15 november 1940

In Egypte heerst een gespannen situatie. Er is een nieuw kabinet gevormd onder Hoessein Sirry Pasja, nadat op 13 november, tijdens het voorlezen van de troonrede, minister-president Sabri Pasja plotseling is overleden. De Egyptische politiek blijft erop gericht het Egyptische volk buiten de oorlog tussen Italië en Engeland te houden. 500 Duitse vliegtuigen bombarderen Coventry als vergelding voor een Britse luchtaanval op München tijdens Hitlers redevoering.

zondag, 17 november 1940

Ter gelegenheid van het 2600-jarig bestaan van het Keizerlijk Huis stuurt Hitler een boodschap aan het Japanse volk.

maandag, 18 november 1940

Mussolini verklaart in een rede, ter gelegenheid van de vijfde verjaardag van de Volkenbondssancties tegen Italië, dat het doel van de oorlog de vernietiging van "het moderne Carthago: Engeland" is. Hij zegt: "Wij zullen Engeland de lendenen breken... het Duits-Italiaanse blok heeft de overwinning al in handen." Op last van de regering in Vichy worden Daladier, die in oktober zonder verhoor is veroordeeld, Blum en Gamelin naar de gevangenis overgebracht.

dinsdag, 19 november 1940

Duitse aanval op Birmingham, die naar verluidt nog heviger is dan die op Coventry.

woensdag, 20 november 1940

Hongarije treedt toe tot het Driemogendhedenpact, dat in Wenen is ondertekend. Duitse troepen lijken zich van de kust terug te trekken; volgens geruchten versterken zij de IJssellinie.

vrijdag, 22 november 1940

In zes Turkse districten wordt de staat van beleg afgekondigd. Von Papen keert terug naar Istanboel.

zaterdag, 23 november 1940

Na een ontmoeting met Hitler in Berlijn treedt ook Roemenië toe tot het Driemogendhedenverdrag Berlijn-Rome-Tokio. "De Italiaans-Griekse oorlog heeft als het ware een tijdelijke stagnatie teweeggebracht in het pacificatieprogramma." De Duitse bezetter probeert propaganda te verspreiden in Nederland door het uitdelen van de brochure Wilt u de waarheid weten? Seyss-Inquart verklaart in een toespraak dat hij deze brochure heeft laten opstellen om het ware beeld van Hitler te laten zien: "Ik wil alleen een beeld geven van de mens, deze oneindig goede en grote, maar indien nodig ook harde man... Dat jullie dit lot, dat deze 85 miljoen Duitse mensen voor zichzelf bevechten, kameraadschappelijk zullen delen, dat verklaar ik, en dat is ook de opdracht die ik van de Führer heb gekregen. Wij hebben hier uitstekende mensen gevonden, die van Germaans bloed zijn. Zij zijn in hun leidende lagen deels tegen ons en voor Engeland. Dat hangt samen met het feit dat jullie een groot koloniaal rijk hebben, waarvoor jullie dachten op de Engelse vloot te moeten vertrouwen. Maar het volk is een Germaans volk, en daarop letten wij."

zondag, 24 november 1940

Ook Slowakije sluit zich aan bij het Driemogendhedenpact.

dinsdag, 26 november 1940

Het Nederlandse Departement van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen is vervangen door een Departement van Opvoeding, Wetenschap en Cultuurbescherming (met prof. dr. J. van Dam als secretaris-generaal) en een Departement van Volksvoorlichting en Kunsten (met dr. T. Goedewaagen als secretaris-generaal).

woensdag, 27 november 1940

In Roemenië breken bloedige onlusten uit door de acties van de IJzeren Garde.

donderdag, 28 november 1940

De Finse president Kallio treedt af.

vrijdag, 29 november 1940

Na een zeeslag bij Sardinië verklaren de Italianen zich meester van de Middellandse Zee. In Nederland treedt een verordening in werking die Joden verbiedt om bepaalde openbare functies te bekleden. Joodse ambtenaren bij overheids- en semi-overheidsinstellingen worden uit hun functie ontheven, maar behouden hun salaris. Dit raakt ook enkele van de briljantste hoogleraren in Leiden en Delft. Uit protest hebben studenten daar tweemaal 24 uur gestaakt, waarop beide universiteiten worden gesloten. Eerste collecte voor Winterhulp Nederland, waarbij de nog weinig enthousiaste bevolking in kranten wordt opgeroepen om haar bijdrage "met vreugde en vertrouwen" te geven. Andere collectes, zoals de kerstcollecte van het Leger des Heils, zijn verboden.

dinsdag, 3 december 1940

De bevolkingsuitwisseling in Lotharingen is voltooid; Lotharingen en het Saargebied worden voortaan "de Westmark" genoemd. De Rijkscommissaris verklaart dat in Nederland het werkloosheidsprobleem is opgelost. 80.000 arbeiders hebben werk gevonden in Duitsland. Ook zouden "de financiën en de valuta van Nederland volledig op orde zijn gebracht". Voor materiële oorlogsschade zal het Rijk bijdragen verlenen: 100% tot ƒ 50.000 en 90% voor bedragen daarboven.

donderdag, 5 december 1940

Maarschalk Badoglio treedt af als chef van de Italiaanse generale staf. Het dansverbod in Nederland wordt bij wijze van proef opgeheven. In cafés mag 's avonds na 19:00 uur geen sterke drank meer worden verkocht.

zaterdag, 7 december 1940

De chef van de Italiaanse marine, admiraal Cavagnari, wordt op eigen verzoek van zijn functie ontheven.

maandag, 9 december 1940

Vanaf het Italiaans-Griekse front wordt gemeld dat de Italianen er in geslaagd zijn de opmars van de Grieken bij Pogradetsj tot staan te brengen. Het 11de leger voltooit een ordelijke terugtocht naar een linie ten noorden van Argirocastro.

dinsdag, 10 december 1940

Dr. Ernst Wetter wordt gekozen tot bondspresident van Zwitserland.

woensdag, 11 december 1940

Bij het vergaan van de Nederlandse onderzeeboot O 13 in juni zijn 40 opvarenden omgekomen. Nabestaanden krijgen hierover nu bericht via het Rode Kruis.

donderdag, 12 december 1940

Hongarije en Joegoslavië sluiten een vriendschapsverdrag ter handhaving van de vrede in het Donaubekken. Alle Joodse bedrijven in Nederland moeten zich voor 31 december aanmelden.

vrijdag, 13 december 1940

Uit Parijs komt het bericht dat Laval door Pétain eenvoudig is afgezet. De oude "ijzervreter" lijkt geen halve maatregelen te nemen. Vanmiddag is weer een fase van de Zuiderzeewerken voltooid: het laatste gat in de dijk rond de Noordoostpolder tussen Lemmer en Urk is gedicht.

zondag, 15 december 1940

Met ingang van 1 januari 1941 wordt in Nederland de loonbelasting ingevoerd, ter vervanging van de inkomstenbelasting en de gemeentefondsbelasting. Gas en elektriciteit worden gerantsoeneerd op basis van 100% van het verbruik in de overeenkomstige periode van het vorige jaar.

December 1940

De hevige gevechten in de Libische woestijn duren voort. De Italianen trekken zich terug op Sidi el Barrani. Berlijn bagatelliseert de Britse overwinningen door te stellen dat deze niets met de grote oorlog te maken hebben en geen invloed hebben op de reeds vaststaande uitkomst. De Franse regering wordt gewijzigd: Laval treedt af en wordt als minister van Buitenlandse Zaken vervangen door Flandin. Het vice-presidentschap wordt opgeheven. Pétain blijft staatshoofd. Als "grootmoedig gebaar" van de Führer wordt, ter gelegenheid van de 100ste verjaardag van de overbrenging van Napoleons stoffelijk overschot naar Parijs, het lichaam van zijn zoon, de Hertog van Reichstadt, van Wenen overgebracht naar Parijs en bijgezet in de Dôme des Invalides. De Popolo di Roma schrijft dat de huidige veldslag in Afrika de grootste ooit is. De Italianen "zijn er trots op dat ze vechten tegen de indrukwekkende macht van het Britse Rijk" (300.000 man). Göbbels verklaart in een toespraak dat Duitsland er alles aan zal doen om de oorlog te winnen — een minder zelfverzekerde uitspraak dan voorheen. Ryti wordt benoemd tot president van Finland op dezelfde dag dat zijn voorganger Kallio overlijdt. Twee Nederlanders die kabels hebben doorgesneden, worden door een Duits militair gerechtshof ter dood veroordeeld. De Duitse veiligheidspolitie ontbindt enkele studentencorporaties in Leiden en Delft. De Verenigde Staten zullen 70% van hun in eigen land geproduceerde vliegtuigen aan Engeland afstaan. Berlijn uit zijn ongenoegen en verklaart dat de Amerikaanse politiek ten opzichte van Duitsland een punt heeft bereikt dat niet langer kan worden getolereerd.

zaterdag, 21 december 1940

Het Japanse kabinet wordt gewijzigd. Japan breidt zijn blokkade tegen Chiang Kai-shek uit. Liverpool wordt herhaaldelijk zwaar gebombardeerd.

maandag, 23 december 1940

Maarschalk Graziani brengt verslag uit aan Mussolini over de eerste fase van de gevechten tussen Sidi el Barrani en Bardia, waar "de tegenstand hardnekkiger was dan verwacht". "De verpletterende meerderheid van vijandelijke strijdkrachten maakte de heldhaftige Italiaanse verdediging tevergeefs." Na de dood van Lord Lothian wordt Lord Halifax benoemd tot Brits ambassadeur in Washington. Anthony Eden volgt Halifax op als minister van Buitenlandse Zaken.

dinsdag, 24 december 1940

De Kerstrede van koningin Wilhelmina voor Radio Oranje wordt hevig door de Duitsers gestoord. Hoewel het verboden is om naar buitenlandse zenders te luisteren (overtreding wordt bestraft met een boete van ƒ 1000 of gevangenisstraf), wordt het verbod veel genegeerd. Onlangs hing er een bord om het standbeeld van Hugo de Groot in Delft met de tekst: "Ik ben de enige Nederlander die niet naar de Engelse radio luistert." De paus spreekt in zijn kerstboodschap de hoop uit dat alle volkeren uit dit conflict zullen voortkomen met een nieuwe en betere geest.

woensdag, 25 december 1940

Hitler viert zijn tweede oorlogskerstfeest bij zijn soldaten en maakt een rondreis langs de Kanaalkust.

vrijdag, 27 december 1940

De strijd tussen Thailand en Indochina laait opnieuw op. Met ingang van 1 januari 1941 moet iedere bezitter van een radiotoestel in Nederland een luistervergunning hebben. Alle omroepen komen onder controle van de staat. In Nederland wordt een nieuwe omzetbelasting van 2% ingevoerd, die ook zal gelden voor het verrichten van allerlei diensten.

zondag, 29 december 1940

Roosevelt bepleit in een radiorede steun aan Engeland.

31 december 1940

Londen wordt opnieuw zwaar gebombardeerd, vooral met duizenden brandbommen, waardoor hele blokken in de City in lichterlaaie staan.
Bij de jaarwisseling vaardigt de Führer een dagorder uit aan de Duitse Weermacht, waarin hij haar dankt voor de ongekende prestaties. "Gij hebt de strijdende krachten van onze vijanden door de kracht der wapens overwonnen, de door u in bezit genomen gebieden echter moreel veroverd door uw trotse houding en voorbeeldige discipline... Volgens de wil van de democratische oorlogsophitsers en hun joods-kapitalistische lastgevers moet deze oorlog worden voortgezet... De vertegenwoordigers van een ten ondergaande wereld geloven in 1941 misschien toch nog te kunnen bereiken wat hun in het verleden mislukte... God zal echter diegene niet verlaten, die bedreigd door een wereld, met een dapper hart besloten is zichzelf te helpen... Het jaar 1941 zal de voltooiing van de grootste overwinning in onze geschiedenis brengen."

woensdag, 1 januari 1941

In Cyrenaica is Tobroek door Lord Wavell omsingeld.

vrijdag, 3 januari 1941

De luchtaanvallen op Engeland gaan ononderbroken door; boven Zuid-Wales zijn vannacht duizenden brand- en brisantbommen uitgeworpen.

4 januari 1941

De Franse regering wordt opnieuw gewijzigd door Pétain; er zal nu een driemanschap komen.
Om een tekort aan schepen na de oorlog te voorkomen, besluit Amerika 200 vrachtschepen van 7500 ton te bouwen.

zondag, 5 januari 1941

De dienstregeling bij de Nederlandse Spoorwegen wordt beperkt wat betreft de stoomtractie.

maandag, 6 januari 1941

Bardia valt in Britse handen.

dinsdag, 7 januari 1941

Thaise troepen doen een inval in Cambodja, waar het tot een treffen komt met Franse verdedigingstroepen.

woensdag, 8 januari 1941

In de VS wordt een begroting ingediend van 17,5 miljard dollar, waarvan 62% bestemd is voor bewapening. De begroting kost de VS per minuut 33.267 dollar.

donderdag, 9 januari 1941

De Führer draagt het recht van kwijtschelding en gratie in het bezette Nederlandse gebied over aan de Rijkscommissaris. 10 januari 1941 De gevechten tussen Thailand en Indochina nemen in omvang toe.
Te Batavia beginnen onderhandelingen tussen Japan en Nederlands-Indië.

14 januari 1941

Het Verordeningenblad in Nederland bevat een verordening waarbij, ter zake van handelingen tegen het Duitse Rijk of volk, verplichting tot schadevergoeding en een "Sühneleistung" kan worden opgelegd aan personen, verenigingen of gemeenten.
Joden moeten zich registreren. Iedereen met ten minste één Joodse grootouder wordt als Jood beschouwd. Vol-Joods is iemand die tot de Joodse gemeenschap behoort of behoord heeft.
In Den Haag wordt deze verordening direct toegepast: wegens beschadiging van drie Duitse auto's wordt een boete van ƒ 60.000 opgelegd aan inwoners van de gemeente, van wie aangenomen wordt dat zij de handeling gebillijkt of bevorderd hebben.

woensdag, 15 januari 1941

In niet-bezet Frankrijk wordt het spoorwegverkeer rigoureus ingekrompen wegens een tekort aan kolen.

17 januari 1941

Malta, dat al vele Italiaanse bombardementen heeft doorstaan, wordt nu aangevallen door Duitse Stuka's.
Het conflict tussen Pétain en Laval is bijgelegd, waardoor verwacht wordt dat de politieke crisis in Frankrijk, die sinds 13 december voortduurt, een oplossing zal vinden.

20 januari 1941

De Führer en de Duce ontmoeten elkaar opnieuw in Berlijn voor diepgaand overleg over de toestand. Er wordt gesproken over een hernieuwde bekrachtiging van de onvoorwaardelijke solidariteit van de As-mogendheden op politiek, ideologisch en militair gebied.
Een nieuwe Nederlandse staatslening van 500 miljoen gulden wordt uitgeschreven, met 4% rente en een looptijd van 10 jaar. Bij onvoldoende inschrijving wordt een gedwongen lening van 2,5% opgelegd.
In Roemenië breken onlusten uit na de moord op een Duitse officier in Boekarest. De IJzeren Garde is zeer verbitterd. Antonescu vaardigt een oproep uit om de orde te herstellen. Voortaan zal de doodstraf worden toegepast voor moordaanslagen op Duitse militairen.

woensdag, 22 januari 1941

Matsoeoka, de Japanse minister van Buitenlandse Zaken, wijst in de Japanse Rijksdag op de vijandige houding van de VS, die de wereldvrede zou ondermijnen. Over het conflict tussen Thailand en Indochina verklaart hij dat Japan niet onverschillig kan blijven, maar hoopt op een spoedige regeling.

24 januari 1941

Door Japanse bemiddeling worden de vijandelijkheden in Indochina gestaakt.
De Italianen moeten nu ook Tobroek opgeven.

zaterdag, 25 januari 1941

De Negus van Ethiopië treedt in Berbera aan land. In Vichy wordt een Franse grondwetswijziging aangenomen die voorziet in een raadgevende kamer met 200 leden. Antonescu vormt een overgangskabinet in Roemenië. De Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken, graaf Stephan Czaky, overlijdt. Japan begint een nieuw offensief in China. De Griekse premier Metaxas overlijdt en wordt opgevolgd door Alexander Koritzis. Matsoeoka verklaart dat Japan vastbesloten is een "Groot-Aziatische welvaartssfeer onder Japanse leiding" te scheppen en alle hindernissen uit de weg te ruimen. Hitler kondigt in een rede zijn onverbiddelijke strijd tegen Engeland aan. Tussen Thailand en Indo-China wordt een wapenstilstand gesloten. De strijd in Libië wordt steeds heviger.

zaterdag, 1 februari 1941

Voor het luisteren naar verboden zenders worden strengere straffen ingesteld. De officiële benaming van het luisterverbod is "Verordening tot bescherming van de Nederlandse bevolking tegen onjuiste berichtgeving".

zondag, 2 februari 1941

De weigering van de Nederlandse regering in Londen om mee te werken aan de nieuwe orde in Oost-Azië wekt verontwaardiging in Japan, maar zal geen invloed hebben op handelsbesprekingen.

maandag, 3 februari 1941

In Transvaal komen Zuid-Afrikaanse soldaten en anti-Britse burgers tot botsingen, wat in Johannesburg leidt tot straatgevechten.

5 februari 1941

Nieuwe commissarissen worden benoemd voor de provincies Noord-Holland, Utrecht en Limburg.
Jhr. de Geer, voormalig minister-president, keert terug naar Nederland. Koningin Wilhelmina noemt dit "een ernstig geval van desertie". Een staaltje van het bestraffen van "boosaardige geruchten" is wel de veroordeling tot een gevangenisstraf van één jaar en drie maanden van iemand die als zijn mening te kennen had gegeven dat het geld voor "Winterhulp Nederland" naar Duitsland ging. De strijd tussen Japan en China woedt voort langs de Nieuwe Gele Rivier en in de provincie Hoepeh. In Tokio wordt ernstig rekening gehouden met de mogelijkheid van een oorlog met de Verenigde Staten. "Mocht Amerika doorgaan met het verlenen van hulp aan Engeland en aanvallen richten op Duitsland en Italië, dan kan Japan niet werkloos toezien."

donderdag, 6 februari 1941

In Noord-Afrika vorderen de Engelsen gestaag en hebben zij nu Benghazi veroverd. Duitsland eist genoegdoening, waartoe als eerste maatregel 35 gijzelaars in arrest zijn gesteld. Admiraal Darlan voert in Parijs besprekingen met Laval. In Londen is de vrees voor een Duitse invasie toegenomen. De oorlogskosten bedragen Engeland nu dagelijks 12,5 miljoen pond. In Roemenië is de rust weergekeerd; er zijn arrestaties verricht. Engeland is verzekerd van Amerikaanse hulp door het aannemen van de Lend and Lease Bill in de Verenigde Staten. In het Franse kabinet treedt Flandin af en wordt Darlan benoemd tot minister van Buitenlandse Zaken en tevens tot opvolger van Pétain. De Engelse vloot beschiet Genua. De Japanse opmars in Honan wordt voortgezet. De Britse gezant vertrekt uit Boekarest, evenals alle daar verblijvende Engelsen; de Roemenen verlaten Londen. In Bordighera hebben Mussolini en Franco uitvoerige besprekingen gevoerd, waarbij blijkt dat er "overeenstemming bestaat tussen de regeringen over Europese kwesties". Franco heeft ook een onderhoud gehad met Pétain. Londen oefent druk uit op de regering in Dublin om toestemming te krijgen dat schepen die uit de Verenigde Staten oorlogsmateriaal naar Engeland brengen, Ierse havens mogen aandoen. De regering-De Valera wil echter de Ierse neutraliteit handhaven.

donderdag, 13 februari 1941

Vanwege anti-Duitse demonstraties en provocerend optreden op 31 januari is de stad Heerlen een geldboete opgelegd van ƒ 100.000.

vrijdag, 14 februari 1941

Hitler ontvangt in Salzburg Zuid-Slavische ministers. Het Verordeningenblad voor de bezette Nederlandse gebieden bevat een verordening over de numerus clausus voor Joodse studenten. Er mogen geen nieuwe Joodse studenten worden ingeschreven, maar degenen die al ingeschreven zijn, mogen afstuderen.

maandag, 17 februari 1941

Darlan vormt een nieuw Frans kabinet. Alle Nederlandse beroepsofficieren zijn verplicht zich te melden – de reden hiervoor is onbekend. Een verordening geeft de Duitse politie de bevoegdheid om radiotoestellen, die "misbruikt" worden voor het luisteren naar verboden zenders, in beslag te nemen.

dinsdag, 18 februari 1941

Bulgarije en Turkije sluiten een niet-aanvalsverdrag, waardoor "op weldadige wijze een oplossing is gebracht voor de spanning die de laatste tijd was ontstaan door wederzijdse militaire veiligheidsmaatregelen". Als gevolg van een zware orkaan in Spanje zijn Santander en Lissabon zwaar getroffen. In Santander is 90% van de handel en industrie verwoest, schepen zijn vergaan en de telefoonverbindingen met Portugal zijn verbroken. Het noodweer, gepaard met een aardbeving en grote overstromingen, houdt nog steeds aan.

vrijdag, 21 februari 1941

Het scheepvaartverkeer in het Suezkanaal is stilgelegd door twee tot zinken gebrachte vrachtschepen, waardoor de bevoorrading van het Britse leger in Noord-Afrika wordt bemoeilijkt. Desondanks gaat de Britse opmars in Italiaans Somaliland door en is Kismayo bezet.

zaterdag, 22 februari 1941

Griekenland doet een beroep op de Verenigde Staten om hulp, met name om vliegtuigen.

maandag, 24 februari 1941

Hitler kondigt in een rede een hevige duikbootoorlog aan. In ’s-Gravenhage begint een proces tegen leidende functionarissen van een Nederlandse organisatie, die niet alleen sabotageacties uitvoerde, maar ook militaire informatie over Nederland aan het buitenland verstrekte. Het betreft de illegale organisatie van het "Geuzenvendel". De economische onderhandelingen in Batavia verlopen soepel na een verzachting van de Japanse eisen.

dinsdag, 25 februari 1941

In Amsterdam ontstaan stakingen in verschillende bedrijven als gevolg van politiemaatregelen, die werden getroffen na een aanslag op een Duitse politiepatrouille.

woensdag, 26 februari 1941

Gezien de situatie neemt Generaal Christiansen in Noord-Holland de uitvoerende macht over en gelast hij dat alle bedrijven de volgende dag weer aan het werk gaan, op straffe van tuchthuis- of doodstraf. Alle politieke partijen in de provincie krijgen een verbod op activiteiten, inclusief het dragen van uniformen en insignes. Rusland verhoogt zijn militaire uitgaven "ter waarborging van zijn zelfstandige en onafhankelijke politiek".

donderdag, 27 februari 1941

Minister Eden overlegt in Ankara met de Turkse president İnönü, waarbij het Turks-Britse bondgenootschap opnieuw wordt bekrachtigd.

vrijdag, 28 februari 1941

Ex-koning Alfonso XIII van Spanje sterft op 54-jarige leeftijd in ballingschap in Rome. Zijn stoffelijk overschot zal later worden overgebracht naar de vorstelijke grafkelder in het Escoriaal. In Libië landen Duitse troepen ter versterking van de Italianen. In Nederland zal in zeer beperkte mate de distributie van fietsbanden worden toegestaan.

zaterdag, 1 maart 1941

Bulgarije treedt toe tot het Driemogendhedenpact, dat in Wenen wordt ondertekend. De stad Amsterdam krijgt vanwege de onlusten een boete van 15 miljoen gulden opgelegd, Hilversum van 2 miljoen en Zaandam van een half miljoen. Dit bedrag moet worden opgebracht door inwoners met een inkomen boven de 10.000 gulden, omdat "de arbeiders worden beschouwd als te zijn verleid door mensen die achter de schermen zijn gebleven". De gemeenteraden in deze steden worden ontbonden en er worden regeringscommissarissen benoemd.

zondag, 2 maart 1941

Na toestemming van de Bulgaarse regering trekken Duitse troepen Bulgarije binnen "ter bescherming tegen de bekend geworden Britse maatregelen in Zuidoost-Europa". Een volksstemming in Roemenië levert een overweldigende meerderheid op voor Antonescu.

maandag, 3 maart 1941

De Nederlandse Arbeidsdienst betrekt zijn eerste kamp.

dinsdag, 4 maart 1941

In het op 24 februari begonnen grote Haagse proces worden 18 doodvonnissen uitgesproken. Een verordening over de verplichting tot het verrichten van diensten wordt in Nederland van kracht. In geval van sabotage, zoals het vernielen van wegwijzers, moeten burgers hierop toezicht houden. Met de invoering van een Duitse burgerlijke stand in Nederland kunnen Nederlandse meisjes zonder toestemming van hun ouders met Duitse militairen trouwen.

donderdag, 6 maart 1941

Ook in Haarlem wordt het gemeentebestuur afgezet en een regeringscommissaris benoemd. Minister Eden, Smuts (premier van de Unie van Zuid-Afrika en opperbevelhebber) en Dill (chef van de Britse generale staf) overleggen in Caïro. Indochina en Thailand accepteren het Japanse bemiddelingsvoorstel. De Amerikaanse Senaat neemt de Leen- en Pachtwet definitief aan met 60 tegen 31 stemmen. Deze wet bepaalt onder andere dat de Amerikaanse regering bewapening kan laten vervaardigen en uitlenen aan landen waarvan de verdediging door de president als belangrijk voor de VS wordt beschouwd. Daarnaast mag bestaand bewapeningsmateriaal ter waarde van 1,3 miljard dollar worden afgestaan en mogen buitenlandse oorlogsschepen en vliegtuigen in Amerikaanse havens en fabrieken worden gerepareerd. De president krijgt bovendien de bevoegdheid om gegevens over bewapening door te geven aan andere mogendheden. De wet geldt tot 1 juli 1943.

woensdag, 12 maart 1941

Ondanks de ontwikkelingen in Bulgarije blijft Joegoslavië vasthouden aan zijn beleid van vrede en niet-inmenging. In Noord-Holland wordt de uitzonderingstoestand opgeheven. De vredesconferentie in Tokio leidt tot een overeenkomst tussen Thailand, Indochina en Japan. Seyss-Inquart houdt in het Concertgebouw in Amsterdam een grote rede, waarin hij beweert dat "deze strijd een vernietigingsoorlog tegen het Duitse volk is" en dat "Adolf Hitler ons de opdracht heeft gegeven die wij zullen vervullen, koste wat het kost".

donderdag, 13 maart 1941

Het staatsbedrijf "Nederlandse Rijksradio-omroep" wordt opgericht als vervanger van alle bestaande omroepverenigingen, die tegelijkertijd worden opgeheven.

vrijdag, 14 maart 1941

Van de op 13 maart uitgesproken doodvonnissen worden er 15 door een vuurpeloton voltrokken. Drie veroordeelden krijgen gratie en worden tot levenslange tuchthuisstraf veroordeeld, omdat ze nog geen 20 jaar oud zijn. Tegelijk worden drie "ophitsers" die betrokken waren bij de stakingen in Noord-Holland doodgeschoten.

maandag, 17 maart 1941

De Japanse minister van Buitenlandse Zaken, Matsuoka, vertrekt naar Moskou, Berlijn en Rome.

dinsdag, 18 maart 1941

Eden overlegt op Cyprus met de Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Saracoğlu.

woensdag, 19 maart 1941

In de pers verschijnt een bericht over Duitsland’s doelstellingen: "Duitsland voelt zich verantwoordelijk voor alle Europese volkeren en wil hen een spoedige, langdurige en gewaarborgde vrede brengen."

vrijdag, 21 maart 1941

Bij hevige Duitse luchtaanvallen op Hull en alle wijken van Londen vallen veel burgerslachtoffers. De president van de Nederlandse Bank en secretaris-generaal van Financiën, Mr. L.J.A. Trip, vraagt eervol ontslag. Bij verordening krijgt de Rijkscommissaris de bevoegdheid om het civiele standrecht af te kondigen in het bezette gebied of delen daarvan. In Joegoslavië wijzigt Prins-Regent Paul het kabinet na het ontslag van drie ministers. Maarschalk Graziani treedt af als chef van de Italiaanse generale staf, gouverneur van Libië en opperbevelhebber in Noord-Afrika. Hij wordt opgevolgd door Garibaldi. Joegoslavië treedt toe tot het Driemogendhedenpact, ondertekend in het kasteel Belvedère in Wenen. Matsuoka arriveert in Berlijn na ontmoetingen met Molotov en Stalin in Rusland en wordt daar enthousiast ontvangen.

donderdag, 27 maart 1941

Duitsland verklaart officieel dat er "in tegenstelling tot boosaardige geruchten" rust heerst in Joegoslavië na de toetreding tot het Driemogendhedenpact. In werkelijkheid worden de ministers die het pact ondertekenden gearresteerd. De 17-jarige Prins Peter neemt zelf het bewind over als Koning Peter II, en Generaal Dušan Simović krijgt opdracht een nieuwe regering te vormen waarin alle delen van de Joegoslavische bevolking vertegenwoordigd zijn. Koning Peter roept alle Serven, Kroaten en Slovenen op om zich achter hem te scharen. Rusland en Turkije wisselen een niet-aanvals- en vriendschapsverklaring uit. Mr. M.M. Rost van Tonningen wordt benoemd tot president van de Nederlandse Bank. Een "Nederlandse Kultuurkamer" wordt opgericht; voor de verschillende kunsten zullen "gilden" worden gevormd.

vrijdag, 28 maart 1941

De Italianen lijden zware verliezen in een zeeslag tegen de Britten ten zuiden van Kreta. In Oost-Afrika ontruimen ze Harar en hopen ze de Britse troepen, die Keren hebben bezet, daar tijdens het regenseizoen vast te houden.

zondag, 30 maart 1941

In Belgrado wordt de staat van beleg afgekondigd. De Duitsers proberen de Kroaten tegen de Serven op te zetten, maar de As-mogendheden beschuldigen Londen en Washington ervan de situatie in Joegoslavië te willen destabiliseren. De Duitse kolonie in Belgrado verlaat het land.

dinsdag, 1 april 1941

Joegoslavië mobiliseert en de anti-Duitse stemming neemt toe. De Joegoslavische gezant arriveert in Berlijn.

3 April 1941

Matsuoka verblijft, na zijn bezoek aan Mussolini en de paus, opnieuw in Berlijn.
Eden bezoekt de koning van Griekenland.
De Engelsen veroveren Asmara, de hoofdstad van Eritrea, maar moeten Agedabia ontruimen.
De kansen in Cyrenaica keren: Duits-Italiaanse colonnes dringen door tot voorbij Benghazi, dat door de Engelsen is ontruimd.
Duitse troepen trekken Zuid-Slavische en Griekse gebieden binnen. In een oproep aan het Duitse volk schuift Hitler alle verantwoordelijkheid voor deze oorlog op Engeland. Hitler verklaart echter dat hij "nooit zal dulden dat zich, evenals in de Wereldoorlog, op Grieks grondgebied een mogendheid nestelt met het doel om op termijn vanuit het zuidoosten een aanval op de Duitse leefruimte te plegen". De Duitse troepen rukken overal op; meerdere luchtaanvallen worden uitgevoerd op Belgrado. Italië verklaart samen met Duitsland tegen de "oorlogszuchtige" Zuid-Slavische regering te zijn. De Kroaten zouden hulp hebben gevraagd aan de As-mogendheden. Engeland heeft Zuid-Slavië en Griekenland alle hulp toegezegd. Generaal Wavell wordt benoemd tot opperbevelhebber van de Britse troepen in Griekenland.
De Duitsers zijn al 40 km op de Balkan doorgedrongen. Als gevolg van de luchtaanvallen verlaat de regering Belgrado. De Zuid-Slaven bombarderen Hongaarse steden en Sofia. De Sovjet-Unie sluit met Joegoslavië een niet-aanvals- en vriendschapsverdrag.
Vanwege de nieuwe oorlogshandelingen wordt in Duitsland en alle bezette gebieden opnieuw een dansverbod afgekondigd.
De Engelsen veroveren Addis Abeba in Abessinië.
Vanuit Bulgarije zijn de Duitsers door de Zuid-Slavische grensverdediging en de Metaxas-linie gebroken en over de Vardar getrokken, waardoor de Zuid-Slavische strijdkrachten geïsoleerd zijn. Ook een deel van het Griekse leger is afgesneden en capituleert na de val van Saloniki.

woensdag, 9 april 1941

De Duits-Italiaanse opmars in Cyrenaica gaat door, waarbij Dema en Tobroek worden veroverd.

10 April 1941

In Irak wordt een nieuwe regering gevormd, uitsluitend bestaande uit militairen.
De Duitsers trekken Agram binnen en verklaren Kroatië tot onafhankelijke staat.

vrijdag, 11 april 1941

Hongaarse troepen trekken het in 1918 afgestane Zuid-Slavische gebied binnen.

zaterdag, 12 april 1941

In Zuid-Servië ontmoeten Duitse en Italiaanse troepen elkaar. Volgens de pers "vereren de Kroaten de Führer van het Duitse volk als een afgod".

13 April 1941

Belgrado geeft zich over.
Matsuoka is weer uit Moskou vertrokken: Japan en de Sovjet-Unie hebben een neutraliteits- en niet-aanvalspact en een vriendschapsverklaring ondertekend.
In Afrika worden de Engelsen verder langs de kust teruggedreven en ontruimen na Bardia nu ook Sollum.

dinsdag, 15 april 1941

In Nederland moeten alle radiotoestellen in het bezit van Joden worden ingeleverd. De Technische Hogeschool te Delft wordt heropend.

18 April 1941

Het volledige Zuid-Slavische leger capituleert; de Italianen zetten hun opmars aan het Griekse front voort.

Als vergelding voor een luchtaanval op Berlijn wordt Londen opnieuw zwaar gebombardeerd met brand- en brisantbommen.

zaterdag, 19 april 1941

Frankrijk treedt uit de Volkenbond.

maandag, 21 april 1941

Koning Peter en de Joegoslavische regering komen aan in Jeruzalem.

dinsdag, 22 april 1941

De Griekse legers in Epirus en Macedonië capituleren; de Britse troepen schepen zich in de Zuid-Griekse havens in. President Roosevelt deelt mee dat Griekenland op de steun van de VS kan blijven rekenen.

woensdag, 23 april 1941

Griekenland verbreekt de diplomatieke betrekkingen met Bulgarije.

28 April 1941

De Duitse troepen trekken Athene binnen, waar nu de hakenkruisvlag op de Akropolis wappert. De Italiaanse vlag wordt gehesen in Cetinje, de hoofdstad van Montenegro.
In Berlijn wordt een ministerie van Koloniën opgericht.
De distributie in Nederland wordt verder doorgevoerd: melk komt voortaan op de bon (1,5 liter per week), het boter- en vetrantsoen wordt verlaagd tot 200 gram per week, en de 4 ons vlees plus 1 ons vleeswaren gelden nu voor een periode van 16 dagen. In restaurants worden twee vleesloze dagen per week ingevoerd. Ook aardappelen worden nu gedistribueerd (1,5 kg per week). Tot slot wordt de koop en verkoop van alle soorten schoenen verboden.
Vanuit Den Haag vertrekt opnieuw een transport van 600 Nederlandse vrijwilligers naar Duitsland voor opleiding in de Waffen-SS. Een Sturmführer van de SS-Ersatzstelle verklaart: "De Duitse Wehrmacht zal blijven strijden totdat Engeland verslagen is. Nederlanders en Duitsers zijn van hetzelfde bloed en behoren samen te werken voor het nieuwe Europa."

donderdag, 1 mei 1941

Het is Joodse artsen, advocaten en andere professionals in Nederland voortaan verboden om praktijk uit te oefenen voor niet-Joodse klanten.

vrijdag, 2 mei 1941

De veldtocht op de Balkan is ten einde; het Griekse leger wordt gedemobiliseerd.

zaterdag, 3 mei 1941

In Irak breken gevechten uit tussen Iraakse troepen en de Britse troepen op vliegveld Habbaniya.

12 Mei 1941

Japan roept de Aziatische volkeren op tot de "heilige oorlog" tegen Engeland en ter ondersteuning van Irak.
De toegang tot de Zeeuwse en Zuid-Hollandse eilanden en de Waddeneilanden wordt verboden.
Hitler ontvangt de Franse admiraal Darlan voor overleg over verkeer over de demarcatielijn.
Na het oosten van de Middellandse Zee wordt ook de Rode Zee tot Duits operatiegebied verklaard.
In Irak rukken de Engelsen op naar Bagdad.
Japan start zijn voorjaarsaanval in China, waarbij ongeveer een miljoen Chinezen betrokken zijn.

woensdag, 21 mei 1941

IJsland, dat geen verlenging van de bondswet met Denemarken wenst, verklaart zich onafhankelijk en zal een republiek worden.

donderdag, 22 mei 1941

Vanwege het "gunstige verloop" van de Duits-Franse onderhandelingen neemt de spanning tussen Washington, Londen en Vichy toe. Als vergeldingsmaatregel verbieden de Franse autoriteiten twee Amerikaanse schepen de haven van Marseille te verlaten.

woensdag, 21 mei 1941

IJsland, dat geen verlenging van de Bondswet met Denemarken wenst, verklaart zich onafhankelijk en zal een republiek worden.

donderdag, 22 mei 1941

Naar aanleiding van het "gunstige verloop" der Duits-Franse onderhandelingen, neemt de spanning Washington, Londen-Vichy steeds toe; als vergeldingsmaatregel verbieden de Franse autoriteiten twee Amerikaanse schepen de haven van Marseille te verlaten.

vrijdag, 23 mei 1941

De plaatsvervangend Franse premier, admiraal Darlan, verklaart in een radiorede dat Hitler geen uitlevering van de Franse vloot verlangt, evenmin als afstand van koloniaal gebied; Frankrijk kiest volledig vrij de weg waarop het zich begeeft. Tussen Pétain en Darlan is volledige overeenstemming. Na de agressieve uitlatingen van Spanje jegens Gibraltar (in het boek "Spanje’s eisen", dat groot opzien heeft gebaard, wordt van Gibraltar gesproken als "de van Spanje gestolen rots" en als een "permanente belediging van het Spaanse volk"), heeft thans het laatste schip met Britse geëvacueerden de stad verlaten. Het spoorwegverkeer in Nederland wordt drastisch beperkt wat betreft de stoomtreinen.

zaterdag, 24 mei 1941

In een zeeslag bij IJsland wordt de Engelse slagkruiser "Hood", die met zijn 42.100 ton het grootste oorlogsschip ter wereld was, door de "Bismarck" tot zinken gebracht.

maandag, 26 mei 1941

Duitse luchtlandingstroepen, die sinds 20 mei op Kreta in gevecht zijn met delen van het Britse leger, hebben de tactisch belangrijke punten van het eiland veroverd, gesteund door de luchtmacht. Na verdere versterkingen zijn de Duitse troepen op de grond tot de aanval overgegaan en hebben het westelijk deel van het eiland thans in handen. Ook voor Nederland wordt nu de verplichte Arbeidsdienst ingevoerd, zowel voor jongens als voor meisjes, van 18 tot 25 jaar, om hen "de vereiste waardering voor de handenarbeid bij te brengen". De diensttijd bedraagt een half jaar. Joden worden hierin niet toegelaten. Deze arbeidsdienst, die nu 4500 vrijwilligers telt, zal op een legersterkte van 50.000 man worden gebracht. De "Bismarck", Duitsland's nieuwste slagkruiser, die na de slag bij IJsland van Bergen tot Brest door de Engelsen achtervolgd is, is daar tot zinken gebracht. President Roosevelt kondigt de onbeperkte nationale noodtoestand af. De politiek der VS wordt opgebouwd op het feit dat Duitsland naar de wereldheerschappij streeft; voor Amerika is de vrijheid der zeeën en vrijheid van handel een levensnoodzakelijkheid. Amerika zal niet aarzelen om een aanval het hoofd te bieden. Roosevelt vraagt het Congres een krediet van bijna 3½ miljard dollar. In Berlijn is men overtuigd dat Amerika de oorlog niet wil vermijden. Ook Japan waarschuwt de VS.

zondag, 1 juni 1941

De toestand op Kreta is slecht; de Duitsers bezetten Kandia (Heraklion), nadat de hoofdstad Kanea al gevallen is. In Irak worden zware gevechten geleverd in de omgeving van Bagdad. Voor Nederland wordt een nieuwe inkomstenbelasting aangekondigd; inkomens beneden de ƒ4000,— en niet meer dan ƒ200,— bijverdiensten betalen alleen loonbelasting en worden verder niet aangeslagen. Juni 1941 Kreta is geheel door de Duitsers bezet; de Engelsen kunnen een groot gedeelte van hun troepen naar Egypte overbrengen, doch geven toe zware verliezen te hebben geleden. Hitler en Mussolini ontmoeten elkaar op de Brenner. De besprekingen, waarbij Kreta het voornaamste punt vormt, zijn weer gevoerd "in de geest van de hartelijkste vriendschap".

donderdag, 12 juni 1941

Het Japanse kabinet besluit de Japanse handelsdelegatie uit Nederlands-Indië terug te trekken, daar er "onder de tegenwoordige omstandigheden geen mogelijkheid voor overeenstemming met Nederlands-Indië bestaat", aangezien Indië het Japanse programma verworpen heeft. Aan de Syrische kust wordt verwoed gevochten; in Alexandrië, dat geheel onder Brits beheer is geplaatst, is de staat van beleg afgekondigd. De Duce ontvangt koning Boris van Bulgarije. Wegens een springstofaanslag zijn in Amsterdam weer talrijke Joden gearresteerd en naar een concentratiekamp in Duitsland gevoerd. Ook voor andere misdrijven wordt deze straf toegepast; zo treft vijf slagers uit Utrecht wegens clandestien slachten, door welk "asociaal optreden zij de volksgemeenschap schade berokkenen", hetzelfde lot. De Engelsen openen een nieuw offensief in Cyrenaica. Kroatië treedt toe tot het Driemogendhedenpact, waarbij dus nu aangesloten zijn: Duitsland, Italië, Japan, Hongarije, Roemenië, Bulgarije, Slowakije, Kroatië. Roosevelt gelast de blokkering van het gehele Duitse en Italiaanse tegoed, alsmede dat van alle bezette Europese landen, in de Verenigde Staten. De Berlijnse pers meldt: "De nieuwe actie, welke wordt voorbereid, en die Churchill zal verbluffen, zal niet gericht zijn tegen de Britse eilanden zelf. Duitsland kiest zelf zijn positie en zijn doel. Binnen twee maanden weten wij echter meer". In de Verenigde Staten worden alle Duitse consulaten en reisbureaus gesloten.

woensdag, 18 juni 1941

Duitsland en Turkije sluiten een vriendschapsverdrag voor de duur van 10 jaar. De sinds een paar dagen bij Solloem door de Engelsen ingezette massale aanval is te beschouwen als het voorspel van een groot offensief. In Nederland moeten alle particuliere bezittingen, bestaande uit koper, nikkel, tin, lood of legeringen daarvan, worden ingeleverd, uitgezonderd voorwerpen van kunstwaarde. Duitsland, Italië en de bezette gebieden sluiten Amerikaanse consulaten. De Fransen ontruimen Damascus. Bij de NSB worden voorlopig geen nieuwe leden meer aangenomen; daarentegen zal men ingeschreven kunnen worden als "sympathiserende", uit welke groep later zij, die "daartoe geschikt worden geoordeeld", als lid zullen worden toegelaten. Dit besluit vindt zijn oorzaak in het feit dat "een te groot ledental de beginselvastheid zou kunnen schaden".

zondag, 22 juni 1941

Duitsland valt Sovjet-Rusland aan. Vanmorgen half 6 heeft Rijksminister Göbbels de proclamatie van Adolf Hitler aan het Duitse volk voorgelezen, waarin hij aankondigt dat een front is opgericht van de Noordelijke IJszee tot de Zwarte Zee, tezamen met het Finse en het Roemeense leger, ter bescherming van Europa, en waarin hij wijst op de Russische dreiging, het onderhoud met Molotov en de coalitie tussen Rusland en Engeland, welke vooral uiting vond in het Zuid-Slavische conflict. Sinds weken schenden de Russen de Duitse grens, waar thans 160 Russische divisies staan. Het uur heeft nu echter geslagen "waarop het noodzakelijk wordt tegen dit complot van de Joods-Angelsaksische oorlogsophitsers en van de eveneens Joodse machthebbers der Bolsjewistische centrale te Moskou op te treden". Duitse en Roemeense troepen trekken Bessarabië binnen, waar de Russen zonder tegenstand naar de Dnjestr-linie zouden terugtrekken. De "Führer aller Germanen" ontvangt een telegram van de "onovertrefbare trouw van alle Nederlandse nationaalsocialisten". Berlijn wijst erop dat Engeland op het punt stond de Sovjet-Unie tot opmarsgebied tegen Duitsland te maken. Rusland neemt het aanbod inzake hulpverlening van Engeland aan en zegt zijnerzijds Engeland militaire en economische steun toe. Hongarije en Slowakije verbreken de betrekkingen met Rusland; Turkije zal neutraal blijven. De Slowaakse republiek neemt thans ook officieel deel aan de oorlog tegen de Sovjets. De regeringen van Australië en Nieuw-Zeeland zeggen Rusland hun volledige steun toe. Zweden zal neutraal blijven, maar willigt het Duits-Finse verzoek, een Duitse divisie uit Noorwegen doorgang naar Finland te verlenen, in. Ook Hongarije beschouwt zich in staat van oorlog met de Sovjet-Unie, wegens herhaalde Sovjet-luchtaanvallen op Hongaars gebied. Verschillende Finse steden zijn gebombardeerd; de Duitse luchtmacht valt Leningrad aan; Duitse troepen nemen Dünaburg in. "Nu de Duitse weermacht opnieuw in een zware strijd betrokken is" wordt het dansverbod, dat gedeeltelijk was opgeheven, ook in Nederland, weer ingevoerd. Op het IJsclubterrein te Amsterdam wordt een massabijeenkomst gehouden, waar de Rijkscommissaris spreekt over de betekenis van de strijd van het nationaalsocialisme tegen het kapitalisme en het bolsjewisme. Duitse onderdanen en NSB'ers moeten deze vergadering bijwonen, entreegeld wordt niet geheven; er rijden extra treinen, waarvoor leden van de NSB en geëerde gasten gratis vervoersbewijzen kunnen krijgen. Alleen Joden worden niet toegelaten.

vrijdag, 27 juni 1941

Seyss-Inquart deelt in zijn toespraak "van hart tot hart" mede dat "Duitsland deze oorlog, die het door Engeland opgedrongen is, niet voert voor eigen zelfzuchtige belangen, maar voor Europa's voortbestaan en gelukkige toekomst tegen de thans aan de dag getreden internationale samenzwering van het grootkapitaal (Engeland), het Jodendom (Amerika) en het bolsjewisme (Rusland). Het non-agressiepact in 1939 met de Sovjet-Unie heeft de leider van het Duitse volk gesloten in de ure des gevaars, juist omdat hij de enige vertegenwoordiger van de Europese cultuur en beschaving is, die vooruitkijkt en zijn verantwoordelijkheid beseft. De strijd van nu is echter nodig omdat bleek dat het sluiten van het non-agressiepact voor de bolsjewiki niet het uitgangspunt van een evolutie was, maar slechts diende om tijd te winnen teneinde alle nihilistische krachten ter wereld te concentreren tegen dit volksche ontwaken van Europa. Nederlanders, gij zijt medeverantwoordelijk voor het lot van Europa. Gij bouwt aan de toekomst van uw kinderen wanneer gij thans mede aantreedt.” Ook Mussert spreekt bij deze gelegenheid tot "het Nederlandse volk, dat zich bevindt in de tragische omstandigheid dat het in de ure des gevaars door zijn regering werd verlaten. Wij bezweren thans ons volk te kiezen: voor Hitler in zijn roeping voor het Duitse volk, voor de Germaanse volken, dus ook voor ons volk, ja, voor geheel Europa, of voor Stalin, in zijn roeping voor de duivel." En hij geeft Seyss-Inquart de verzekering: "Het Nederlandse volk doet mee. Maar twintig jaar stelselmatige vergiftiging kunnen niet in een paar maanden krachteloos worden gemaakt. In naam van deze steeds krachtiger kern van het Nederlandse volk zeg ik u, mijnheer de Rijkscommissaris: het Duitse volk kan op ons rekenen als op zijn trouwste broeder. Houzee."

zaterdag, 28 juni 1941

Om Lemberg en Bialystok wordt hevig gestreden. Het Rijkscommissariaat maakt bekend dat, daar Wilhelmina van Oranje-Nassau zich thans aan de zijde der Sovjets geplaatst heeft, alle afbeeldingen van welke aard dan ook van leden van het Huis van Oranje-Nassau uit alle openbare gebouwen verwijderd moeten worden.

maandag, 30 juni 1941

De Duitse Wehrmacht meldt grote successen: Grodno, Brest-Litowsk, Wilna, Kowno en Lemberg zijn veroverd en zeer veel Russische vliegtuigen vernietigd. In Nederland wordt het gas- en elektriciteitsrantsoen verminderd met 25 procent.

dinsdag, 1 juli 1941

De Duitsers nemen Libau, aan de Oostzeekust, en Riga in en bereiken de Beresina. In Moskou wordt voor het eerst luchtalarm gemaakt. De Franse regering breekt met Rusland. Generaal Wavell, die naar Brits-Indië gaat, wordt als opperbevelhebber van het Britse leger in het Midden-Oosten vervangen door generaal Auchinleck. Duitsland maakt nieuwe vooruitgang in Litouwen. Stalin zegt in een radiorede dat niets de vijand in handen mag vallen en alles moet worden vernield wat hem van voordeel zou kunnen zijn. In Nederland worden alle politieke partijen ontbonden, daar deze "het stelsel van de parlementaire democratie en dus van een voorbije gedachtenwereld vertegenwoordigen". Vermoedelijk zijn om dezelfde reden kort geleden onze ex-ministers Dr. Colijn, De Wilde, Donner en nog enkele vooraanstaande figuren gearresteerd. Slechts de NSB blijft bestaan. Een "Vrijwilligersverbond Nederland" zal worden opgericht om actief deel te nemen aan de "kruistocht der Europese beschaving tegen de Sovjets". Ook jam, stroop, (kunst)honing en andere boterhamsmeersels komen bij ons op de bon, en wel 500 gram per vier weken.

maandag, 7 juli 1941

Amerikaanse troepen bezetten IJsland, krachtens een overeenkomst tussen de IJslandse premier en president Roosevelt, wegens het gevaar van een Duitse bezetting. In het Baltische gebied is, volgens het Duitse Wehrmachtsbericht, een Sovjetleger volledig verslagen. Van de ingesloten Sovjettroepen bij Minsk zouden tienduizenden soldaten overgelopen zijn en 300.000 krijgsgevangen zijn gemaakt. In de Oekraïne werken speciale bolsjewistische vernietigingsbataljons, die alle gebieden, welke zij ontruimen, verwoesten. De Duitsers vermelden verder met ware wellust diverse bolsjewistische gruweldaden. Eden, de Britse minister van Buitenlandse Zaken, heeft in een grote openbare vergadering volledige steun aan de Sovjets toegezegd en is "onder geen omstandigheden bereid met Hitler te onderhandelen". Van Irak uit ondernemen de Engelsen een gewelddadige aanval in het noordoosten van Syrië. De Duitsers hebben de stormloop op de Stalin-linie ingezet en deze op verscheidene plaatsen doorbroken. Minsk is veroverd. De Roemenen hebben de Russen uit Bessarabië verdreven. Generaal Denz, de Hoge Commissaris van Syrië, verzoekt de Engelsen de strijd te staken. Dr. Seyss-Inquart en luitenant-generaal H. A. Seyffardt, oud-chef van de Nederlandse Generale Staf, richten ieder een oproep tot het Nederlandse volk in verband met de vorming van een Nederlands Legioen tegen het bolsjewisme. Generaal Seyffardt wil ieder ervan doordringen dat "alle verschillen van opvatting thans van ons afgezet moeten worden, in het heldere bewustzijn dat het lot van Europa het lot van ons vaderland is". Derhalve acht hij het zijn plicht het initiatief te nemen tot oprichting van het "Vrijwilligerslegioen Nederland".

12 juli 1941

De Franse regering wijst de Britse wapenstilstandsvoorwaarden inzake het conflict in Syrië af, daar Frankrijk niet wil onderhandelen met de "gevluchte landverraders". De Fransen in Syrië wordt de keus gelaten tussen de zijde van De Gaulle of repatriëring. Engeland en Rusland verbinden zich geen afzonderlijke vrede te sluiten en elkaar alle hulp te verlenen. De dubbele slag om Bialystok en Minsk wordt in de Duitse pers genoemd "de grootste omsingelingsslag uit de wereldgeschiedenis", waarbij zij de Russische verliezen aan doden en gevangenen op 1 miljoen schat. Steeds meer gruwelverhalen en foto’s over het bolsjewistische schrikbewind, "de vriend van de goddeloosheid, de vijand van elke beschaving", worden gepubliceerd. Duitsland "verdedigt thans niet alleen Europa, het verdedigt de wereld tegen de pest, de folterkamers en lijkenkelders".

dinsdag, 15 juli 1941

Dr. Ir. Bakker Schut is benoemd tot directeur van het Bureau van de Rijksdienst voor het Nationale Plan in Nederland, waarin werken als landaanwinning, inpoldering, industrialisatie, bevolkingspolitiek, wegenplannen enz. zullen worden opgenomen. De Duitsers doorbreken de Stalinlinie; ze staan voor Kiev en rukken op naar Leningrad. Churchill deelt mede dat in Engeland reeds 30.000 burgers bij luchtaanvallen zijn omgekomen. "Wij zullen ons best doen dat Duitsland thans in steden en dorpen te lijden zal krijgen, wat wij hebben moeten lijden". Montenegro verklaart zich onafhankelijk en wordt opnieuw gevormd als een constitutionele monarchie. Koffie wordt voortaan de Nederlanders ontzegd, alleen koffiesurrogaat zal nog maar op de bon worden geleverd. De strijd in Syrië is geëindigd, door het goedkeuren van de Franse wapenstilstandsvoorwaarden.

woensdag, 16 juli 1941

Bij een Engelse luchtaanval op de Rotterdamse dokken en havens ontstaat na de eerste schrik een spontane demonstratie van de enthousiaste bevolking. Het marcheren in gesloten colonnes in uniforme kleding wordt in Nederland tot 1 september verboden.

donderdag, 17 juli 1941

De Duitsers veroveren Smolensk, de voornaamste plaats op de weg naar Moskou. Aan het gehele oostelijke front is thans "een geweldige worsteling om de laatste beslissing aan de gang". In deze titanenstrijd staan meer dan 9 miljoen soldaten tegenover elkaar.

vrijdag, 18 juli 1941

In Japan vormt Konoje een nieuw kabinet, waarin Matsoeoka vervangen is door admiraal Toyada. Tussen de Verenigde Staten, Engeland, de Sovjet-Unie en Tsjoenking-China is een militair akkoord gesloten.

19 juli  1941

De Engelse "V-propaganda", die algemene bijval vindt in de bezette gebieden (V is vrede, vrijheid, victory, victoire) en welke als morsesignaal de Engelse radio-uitzendingen inleidt en beëindigt, wordt plotseling door de Duitsers overgenomen, die op grote spandoeken dwars over de straten aankondigen: "V = Victorie, want Duitsland wint op alle fronten". Deze tegenactie is onmiddellijk weer overzee bekend, want Engeland kondigt nu de 20ste juli aan als de dag dat "miljoenen Europeanen zullen marcheren achter het lichtende symbool van de V; niet de Ersatz-V van Göbbels". Ministerialrat Fink zet uiteen dat de Engelse V-actie alle kracht ontnomen wordt door deze propaganda eenvoudigweg over te nemen. En zo staat Europa, van Krakau tot Parijs, van Oslo tot Praag, de eerstkomende dagen in het teken van de V, die op straat gestrooid, op muren en palen geplakt, over de frontpagina’s van dag- en weekbladen gedrukt, het volk alom kond doet dat Duitsland... voor Europa wint op alle fronten!

maandag, 21 juli 1941

Stalin is benoemd tot volkscommissaris van defensie. Moskou ondergaat zijn eerste grote Duitse luchtaanval. De bevelhebber van de Weermacht in Nederland waarschuwt de bevolking dat sympathiebetoogingen jegens gevangen genomen Engelse bemanningen van neergeschoten vijandelijke vliegtuigen, die herhaaldelijk voorkomen, als een brutale provocatie van de Duitse Weermacht worden beschouwd. In Nederlands-Indië wordt de algemene dienstplicht ingevoerd voor Nederlanders en inlanders. De Japanse pers bevat alarmerende berichten betreffende het sluiten van een geheime militaire overeenkomst tussen Engeland, Tsjoenking en de Gaullistische groep in Indo-China tot bezetting van dit land. Engeland en Amerika zouden moeite doen een gemeenschappelijk front tot stand te brengen tussen Moskou en Tsjoenking, in aansluiting op de Brits-Amerikaanse steunpunten in het zuiden. Daar "Frankrijk zelf in Indo-China te weinig middelen bezit om de defensie van dit gebied te verzekeren", verzoekt Japan de Franse regering te Vichy faciliteiten te verlenen om te antwoorden op "de Engelse bedreiging en de onaantastbaarheid van Indo-China veilig te stellen". Het Nederlandse "Comité van Verzet", dat zich anoniem door middel van briefjes en mondelinge overlevering tot het gehele volk wendt, heeft generaal Christiansen, als hoofd van de Weermacht hier, gewaarschuwd dat, zodra een NSB-regering door de Duitsers wordt benoemd, de volgende dag een algemene staking zal uitbreken, die zo lang zal duren tot deze regering weer opgeheven is. Dit naar aanleiding van de verwachting dat een regering-Mussert zou toetreden tot het Driemogendhedenpact en de oorlog aan Rusland zou verklaren.

vrijdag, 25 juli 1941

President Roosevelt beveelt alle Japanse saldi in de VS te blokkeren, waarmee het ook wordt afgesneden van leveringen van benzine, olie en andere materialen uit de VS. H. J. Woudenberg wordt benoemd tot Commissaris der confessionele vakverenigingen in Nederland.

zaterdag, 26 juli 1941

Japan en Frankrijk sluiten een akkoord betreffende de gemeenschappelijke verdediging van Indo-China. Groot-Brittannië blokkeert eveneens de Japanse saldi en zegt de handelsverdragen met Japan op. Het aanplakken van affiches, vertonen van geschriften of dragen van insignes van de Nederlandse Unie wordt verboden. Dezer dagen is opgericht de stichting "Nederlandse Volksdienst" (NVD), ter verzorging van alle Nederlanders uit een oogpunt van volkswelvaart, in navolging van de Duitse "National-Sozialistische Volkswohlfahrt".

zondag, 27 juli 1941

Roosevelt mobiliseert de strijdkrachten op de Filipijnen. De met zekere climax gevoerde V-actie, "om tot steeds grotere kring te doen doordringen dat Duitsland op alle fronten voor Europa victorie maakt", vindt haar hoogtepunt in het beplakken van de verkeerswegen, muren en bomen met strooibiljetten en zegels van allerlei vorm en inhoud. Er wordt op gewezen dat al deze propagandamiddelen de bescherming van de Duitse overheid genieten en dat beschadiging, afscheuren, bekladden of veranderen, ongeacht de plaats waar zij zijn aangebracht, als Duits-vijandige daden zullen worden vervolgd en gestraft.

maandag, 28 juli 1941

Het eerste contingent van het Vrijwilligerslegioen Nederland vertrekt, toegesproken door generaal Seyffardt, onder overreiking van de oranje-wit-blauwe vlag, en door Ir. Mussert. Er staan geregeld oproepen tot aanmelding voor dit legioen in de dagbladen.

dinsdag, 29 juli 1941

Japan blokkeert alle Engelse saldi.

woensdag, 30 juli 1941

Op grond van de veranderde toestand verbreedt Engeland de betrekkingen met Finland.

donderdag, 31 juli 1941

De Japanse pers schrijft dat door de Engels-Amerikaanse maatregelen Japan grote afzetgebieden heeft verloren, wat "ons het recht geeft onszelf te verdedigen en alle maatregelen wettigt die wij nemen om de Oost-Aziatische ruimte te stabiliseren". De positie van Nederlands-Indië wordt "zeer delicaat" genoemd.

vrijdag, 1 augustus 1941

In Nederland mag gestandaardiseerde melk nog slechts worden verstrekt aan kinderen beneden de 14 jaar. Verder is alleen taptemelk verkrijgbaar, echter zonder bon. Tokio meldt dat "de huidige internationale toestand zó gespannen is, dat een enkele vonk voldoende kan zijn om een explosie te doen ontstaan". Nederlands-Indië geeft voor het ogenblik geen exportvergunningen voor Japan uit, nadat alle handel met Japan, met inbegrip van de leveranties volgens de Japans-Nederlandse olie-overeenkomst, onder regeringscontrole is geplaatst. In Duitsland moeten de meisjes na hun rijksarbeidsdienstplicht nog zes maanden oorlogshulpdienst verrichten. Bij de opening van de grote tentoonstelling van "Westfaalsch-Nederrijnsche Kunst" in het Rijksmuseum te Amsterdam, zegt professor T. Goedewaagen: "Rembrandt is immers de meest Germaanse schilder, die ons volk ooit heeft voortgebracht."

zondag, 3 augustus 1941

In Nederlands-Indië wordt de distributie ingevoerd. Berlijn en Potsdam zijn weer gebombardeerd. Engeland heeft sinds kort viermotorige bommenwerpers in gebruik genomen, zogenaamde "vliegende forten", die op 12.000 meter hoogte kunnen vliegen. In de NSB zal de dienstplicht worden ingesteld voor leden van de politieke organisatie tussen 18 en 40 jaar. Naast de Standarte Nord-West van de Waffen-SS en naast het Vrijwilligerslegioen Nederland, zal dit WA-regiment van 3.000 man deelnemen aan de strijd tegen de bolsjewiki. Aldus een mededeling van de commandant van de WA van de NSB. Majoor J. N. Breunesse, commandant van de Nederlandse Arbeidsdienst, wordt eervol ontslagen. De grote etappe van de Duitse operaties tegen de Stalin-linie is beëindigd met de slag om Smolensk, dat dus eerst nu definitief gevallen schijnt. "Er wordt geconstateerd dat de reusachtige en goed uitgeruste Sovjet-weermacht kan worden vernietigd." De Duitsers geven de Sovjet-verliezen, inclusief gevangenen, op als vier miljoen. Hun eigen verliezen zijn altijd "naar verhouding verblijdend gering". Het tweede contingent Nederlandse vrijwilligers, 431 man groot, vertrekt naar het Oostfront. Sinds kort zendt een geheime Nederlandse zender uit, die zich de Flitspuit noemt, en die heftig tekeergaat tegen Duitsers en NSB'ers. Dr. H. Colijn, onze ex-minister-president, die onlangs met 60 andere vooraanstaande figuren gearresteerd is, bevindt zich in Valkenburg, waar hij zich onder bewaking vrij mag bewegen. Engeland, Amerika en Tsjoenking-China protesteren tegen de erkenning van Mantsjoekwo door Thailand.

vrijdag, 8 augustus 1941

De diensttijd in de VS wordt verlengd tot 2,5 jaar. Vannacht is Berlijn weer gebombardeerd, deze keer door de Russen. In de Oekraïne heeft een grote Duitse overwinning plaatsgevonden, waarbij 25 Sovjetdivisies vernietigd zijn, althans volgens het Duitse opperbevel. Ir. Mussert deelt in het NSB-orgaan "Volk en Vaderland" mede dat alle mannelijke leden van de NSB van 18 tot 40 jaar onverwijld moeten toetreden tot de WA, opdat binnen afzienbare tijd vier volledige regimenten Nederlanders aan het Oostfront zullen staan en nog tienduizenden hier blijven voor de strijd aan het thuisfront. Moskou heeft weer van een hevige Duitse luchtaanval te lijden, waarbij het Kremlin getroffen wordt.

donderdag, 14 augustus 1941

Het Nederlandsche Verordeningenblad bevat een verordening betreffende Joodse geldelijke vermogens, welke boven de 1.000 gulden gestort, overgeschreven en in depot gegeven moeten worden bij de bankiersfirma Lippmann, Rosenthal & Co. te Amsterdam. Mr. J. Linthorst Homan wordt eervol ontslagen als Commissaris van de provincie Groningen. De achtste verordening van de Rijkscommissaris voor het bezette Nederlandse gebied, betreffende bijzondere maatregelen op administratief-rechterlijk gebied, brengt een aantal ingrijpende wijzigingen in het bestuur van gemeente en provincie. Alle vertegenwoordigende lichamen worden ontbonden en de burgemeesters en commissarissen van de provincie worden met alle bestuursfuncties belast. Roosevelt en Churchill leggen, na een geheime samenkomst op de Atlantische Oceaan, een gemeenschappelijke verklaring af omtrent het oorlogsdoel, welk programma, het "Atlantic Charter", acht punten omvat, waaronder de ontwapening van de As-mogendheden en de vernietiging van de nationaalsocialistische regeringsvorm. Verder moeten echter na de oorlog de volkeren zelf hun regeringsvorm kiezen. Voorts economische samenwerking en volledige ontwapening van de volkeren. De Berlijnse bladen spreken over "de nieuwste wereldbluf van Roosevelt en Churchill". Roosevelt en Churchill stellen Stalin een conferentie in Moskou voor ter bespreking van welke soorten oorlogsmateriaal de Sovjet-Unie behoeft. Talrijke schepen met materiaal zijn reeds onderweg. Vóór 15 september moet het Joodse grondbezit in Nederland worden aangegeven bij de Nederlandse administratie van onroerende goederen. Twee nieuwe rechterlijke instanties zijn in Nederland ingesteld: de vrederechter en het vredesgerechtshof, aan wie de berechting is opgedragen van alle strafbare feiten "welke de politieke vrede binnen de volksgemeenschap in gevaar brengen". De Duitsers bezetten de vlootbasis en industriestad Nikolajev aan de Zwarte Zee. De aanval op Odessa wordt ingezet "door Duitse, Roemeense, Hongaarse en Italiaanse afdelingen in voorbeeldige wapenbroederschap". De Sovjets hebben een zware nederlaag geleden bij Gomel, ten oosten van de Dnjepr. De Duitsers staan thans 600 à 800 km van hun aanvangsstellingen af in vijandelijk gebied en hebben enorme hoeveelheden Russisch materiaal vernietigd — volgens hun opgaven althans. Het leger van Vorosjilov trekt terug op Leningrad. De Amerikanen versterken IJsland stevig door grote troepenzendingen.

vrijdag, 22 augustus 1941

Engeland en Rusland eisen de uitwijzing van Duitse burgers uit Iran, waar de laatste tijd zeer veel Duitse "toeristen" zouden zijn binnengekomen. Het Iraanse antwoord luidt onbevredigend. Britse en Sovjet-troepen trekken Iran binnen, waar overal tegenstand wordt geboden; de Engelse legers zijn geland aan de Perzische Golf. De Duitse pers spreekt over het "in opstand komen van het wereldgeweten tegen de monsterachtige inval in een kleine staat"! De nieuw gevormde regering in Iran besluit de strijd te staken. Dnjepropetrovsk, op de westelijke oever van de Dnjepr, de oorlogshaven Reval en Welikije Luki vallen in Duitse handen; Leningrad is reeds tot op 50 km genaderd. Mussolini verblijft vier dagen in Hitlers hoofdkwartier ter bespreking van "alle militaire en politieke kwesties, die de ontwikkeling en de duur van de oorlog betreffen". Het communiqué spreekt van de "onwrikbare wil de oorlog tot het zegevierend einde voort te zetten".

zaterdag, 30 augustus 1941

De Finnen veroveren de, in de laatste oorlog verloren gegane stad, Viborg.

zondag, 31 augustus 1941

De verjaardag van H.M. Koningin Wilhelmina wordt door de Duitsers en hun trawanten herdacht met een nieuwe reeks pamfletten, die onder andere het "verbond" van Wilhelmina met de Sovjets tot uiting brengen, en opschriften in grote letters op straten en pleinen: "Oranje-Bolsjewieken". Engelse vliegtuigen werpen pakjes thee en fietsbanden uit. De Nederlandse veestapel wordt sterk ingekrompen; binnenkort zullen geen eieren meer aan particulieren worden verstrekt; thans is het rantsoen nog één ei per veertien dagen.

maandag, 1 september 1941

De Finnen bereiken hun vroegere landsgrenzen. Roosevelt verklaart in een rede dat de Europese oorlog zich zou kunnen ontwikkelen tot een wereldoorlog.

woensdag, 3 september 1941

Ter gelegenheid van het feit dat twee jaar geleden Engeland en Frankrijk de oorlog tegen het Duitse Rijk aanbonden, staan de hoofdpagina’s van alle Duitse bladen vol over "het verloop van de geweldigste botsing aller tijden... voor de volkomen bevrijding van ons werelddeel van de Engelse invloed... De vernietiging van het bolsjewisme zal de laatste beletselen voor de ontwikkeling van Europa onder Duitse leiding wegnemen".

donderdag, 4 september 1941

Bij een Engelse luchtaanval op Rotterdam vallen ettelijke burger-slachtoffers. De Amerikaanse torpedojager "Greer" wordt aangevallen door een Duitse duikboot; volgens Duitse lezing was echter de duikboot eerst met dieptebommen bestookt. Vele bladen beschouwen dit incident als het voorspel van een spoedige intrede van de V.S. in de oorlog.

vrijdag, 5 september 1941

De Duitsers beschieten Leningrad, dat met volledige omsingeling wordt bedreigd; de Russen hebben alleen hier een half miljoen man in de strijd geworpen. Alle mannelijke Rijksduitsers in Nederland, geboren tussen 1910 en 1913, worden opgeroepen zich te laten inschrijven en keuren.

zondag, 7 september 1941

Engelse en Canadese troepen landen op Spitsbergen, waar zij de kolenmijnen en de radiozender onbruikbaar maken.

dinsdag, 9 september 1941

Leningrad is nu volkomen omsingeld, terwijl Schlüsselburg aan het Ladogameer genomen is; de Duitsers hebben voorts de Newa bereikt.

vrijdag, 12 september 1941

President Roosevelt verklaart in een radiorede de vrijheid der zeeën te zullen handhaven en geen Duits of Italiaans schip in de Amerikaanse verdedigingswateren toe te zullen laten. Bij de opsporing van clandestiene slachtingen in ons land zijn vier hoofdschuldigen naar een Duits concentratiekamp gevoerd. Wegens "pogingen tot het verstoren van de arbeidsvrede", d.w.z. staking, is te Oslo de uitzonderingstoestand afgekondigd. Volgens verordening van de commissaris-generaal voor de veiligheid is het Joden in Nederland verboden openbare parken, schouwburgen, sportinrichtingen, leeszalen, concert- en veilingzalen, musea e.d. te bezoeken, terwijl voor verandering van verblijfplaats een vergunning vereist is. In Duitsland mogen Joden boven de zes jaar zich niet meer in het openbaar begeven zonder een speciaal kenteken, namelijk een zespuntige gele ster op de linkerborst. Dit naar aanleiding van "bepaalde ervaringen, die het noodzakelijk maakten om Joden in het openbare verkeer voor iedereen op ondubbelzinnige wijze herkenbaar te maken". Op grond van de verordening omtrent het verbeurd verklaren van het vermogen van personen die een tegen het Duitse Rijk gericht streven bevorderen, worden de vermogenswaarden van de levende leden van het Huis van Oranje-Nassau verbeurd verklaard, welke zich in het bezette Nederlandse gebied bevinden.

dinsdag, 16 september 1941

Een Nederlander wordt voor zes maanden naar een concentratiekamp gezonden "wegens de lichtvaardige en lasterlijke bedoeling van zijn door niets gegronde bewering dat NSB’ers in de meidagen van het vorig jaar in Rotterdam op Nederlandse soldaten hebben geschoten". In de Oekraïne hebben de Duitsers bruggenhoofden over de Dnjepr gevormd en rukken vandaar over een breed front naar het oosten op; ten zuiden van het Hmenmeer melden zij successen. In Noord-Afrika wordt hard gevochten in de gebieden van Solloem en Tobroek.

woensdag, 17 september 1941

Het gebruik van namen van levende leden van ons Vorstenhuis, of van afbeeldingen waardoor een contact met het Huis van Oranje-Nassau wordt aangeduid, wordt als overtreding bestraft. De sjah van Iran treedt af ten behoeve van zijn zoon en verlaat Teheran, dat door Engelsen en Russen wordt bezet.

vrijdag, 19 september 1941

Het doodvonnis van de vijf Nederlanders, die Engelse vliegers na een noodlanding hulp hadden verleend om te ontkomen, is door de kogel voltrokken.

zaterdag, 20 september 1941

Op alle officiële gebouwen, ook bij ons, hangt de hakenkruisvlag uit wegens de verovering van Kiev — welke stad echter door de Russen geheel geëvacueerd en besmet zou zijn. 400.000 Wolga-Duitsers zijn uit hun woonplaatsen verdreven door de Sovjets en zullen, tot grote verontwaardiging van de Duitsers, naar Siberië worden gebracht.

zondag, 21 september 1941

Duitse troepen bereiken de Zee van Azov.

maandag, 22 september 1941

Koning George van Griekenland komt te Londen aan.

woensdag, 24 september 1941

Duitse vrouwen wier verloofde is gesneuveld, mogen de naam van de overledene aannemen, terwijl ook eventuele kinderen hier recht op hebben.

donderdag, 25 september 1941

Duitse troepen strijden thans in de voorsteden van Leningrad. Gezien het feit dat Stalin zelf de stad tot vesting heeft verklaard, waarin ieder huis door alle inwoners tot het uiterste moet worden verdedigd, "kan men verwachten dat Leningrad en zijn bevolking het lot van Warschau zullen ondergaan".

zaterdag, 27 september 1941

De brandstoffenrantsoenen voor de komende winter in Nederland worden bekendgemaakt en bedragen 12 eenheden, d.w.z. 12 mud anthraciet per huishouden. Voor centrale verwarming ontvangt men 38 mud. Ook op ander gebied staat de voorziening er slecht voor: wollen goederen zijn praktisch niet meer te verkrijgen, dameskousen zijn overal uitverkocht. Alom worden distributiebonnen voor levensmiddelen verhandeld. Wegens papierschaarste wordt een groot aantal dagbladen en periodieken opgeheven. Ook de benzinepositie wordt ineens veel slechter; vitale bedrijven gaan voor; de binnenscheepvaart moet het alleen met generatoren doen; artsen krijgen slechts 20 liter per maand. Om te voorzien in de behoefte aan vulmateriaal, moeten de kappers haarafval inleveren.

maandag, 29 september 1941

Wegens het conflict met de NSB legt de NSNAP haar werk tot nader order neer. Duitse en Nederlandse diploma’s worden gelijkgesteld, terwijl de Duitse arbeidsmarkt geheel wordt opengesteld voor Nederlandse gediplomeerden.

woensdag, 1 oktober 1941

Wegens sabotage en spionage zijn wederom drie Nederlanders gefusilleerd, terwijl een ander terecht is gesteld wegens het neerschieten van een Duitse spoorwegbeambte.

vrijdag, 3 oktober 1941

In een grote rede ter gelegenheid van de opening van het Oorlogs-Winterhulpwerk kondigt Hitler aan dat in het Oosten wederom een operatie van reusachtige omvang aan de gang is.

vrijdag, 3 oktober 1941

Over de innerlijke toestand in Duitsland hoort men trouwens verschillende berichten, bijvoorbeeld van het vinden door buitenlandse reizigers in hun in Berlijn en aan de Duitse grens afgestempelde pas van een versje met de inhoud: "Wir wollen kein’ Krieg, wir wollen kein’ Sieg; was wir wollen vom Dritten Reiche, das ist Hitlers Leiche", en van spandoeken waarop staat: "Wir wollen ein’ Führer aus Gottes Gnaden, Wir wollen kein’ Mörder aus Berchtesgaden". Wederom wordt Rotterdam getroffen door een bombardement; vele inwoners ontvluchten de stad. De pers gebruikt deze aanvallen, waarbij onvermijdelijk burgerslachtoffers vallen, als propagandamiddel en spreekt verder haar verontwaardiging erover uit dat Engeland "tegelijkertijd met doortrapte boosaardigheid de Nederlanders wil suggereren dat hier en daar de Duitsers zelf bommen hebben kunnen werpen op Nederlandse plaatsen".

zaterdag, 4 oktober 1941

De Japanse pers oefent scherpe kritiek uit op het door Nederlands-Indië uitvoeren van goederen naar de Sovjet-Unie, terwijl het "onder nietszeggende voorwendsels de leveranties voor Japan geweigerd heeft".

dinsdag, 7 oktober 1941

Op het gehele 2000 km lange Oostfront, van Leningrad tot de Krim, zijn de Duitsers tot een krachtige aanval overgegaan. De Duitse pers meldt grote troepenconcentraties aan de grens van India en Beloetsjistan, zodat men een Engelse actie tegen Afghanistan verwacht, gelijk die op Iran. Ook hier wordt weer "geschermd met het belachelijke voorwendsel van een Duitse invasiedreiging om eigen doelstellingen te verbloemen".

vrijdag, 10 oktober 1941

De Duitse Rijksperschef Dr. Dietrich deelt mede dat "de Sovjet-Unie heeft afgedaan. De Engelse droom van een oorlog op twee fronten is definitief uitgeblust... 60 à 70 vijandelijke divisies zijn omsingeld... Van het brongebied van de Wolga tot aan de Zee van Azov zijn thans, afgezien van de ingesloten legers die worden vernietigd, de resten van de verslagen Russische legers overal op de terugtocht. De Duitse verliezen tot heden bedragen slechts 5% van de Duitse verliezen in de Eerste Wereldoorlog... De Führer is militair een genie en uniek in zijn soort". Een Duits-Turks handelsverdrag wordt ondertekend. Het "Nationale Dagblad" meldt over de toekomst van ons land: "Vast staat dat de Führer geen annexatie van Nederland bij Duitsland wenst". Mr. Oud wordt eervol ontslagen als burgemeester van Rotterdam en opgevolgd door de NSB’er Ir. Müller.

zaterdag, 11 oktober 1941

Het eerste bataljon van het W.A.-regiment van het Nederlandse Legioen vertrekt naar het Oostfront, waarvan Mussert in een radiorede rekenschap geeft en waarvoor hij "de verantwoordelijkheid ten volle op zich neemt" in de "vaste overtuiging dat ’s lands toekomst die vordert".

maandag, 13 oktober 1941

De commandant van het Nederlands-Indische leger, generaal Berenschot, komt bij een vliegtuigongeval om het leven.

dinsdag, 14 oktober 1941

De uitgifte van een nieuwe Nederlandse staatslening, groot 500 miljoen gulden à 3%, wordt aangekondigd, wederom met "de stok achter de deur".

vrijdag, 17 oktober 1941

De Roemenen en Duitsers rukken Odessa binnen; ook Kalinin en Kaluga zijn gevallen. Reynaud, Daladier, Gamelin, Blum en Mandel worden door maarschalk Pétain tot vestingstraf veroordeeld. In Nederland wordt voor saboteurs, dat wil zeggen voor hen die een strafbaar feit plegen dat tot oogmerk heeft of aanleiding kan geven tot het in gevaar brengen van de openbare orde of de veiligheid van het openbare leven, de doodstraf ingevoerd. Hetzelfde geldt voor het achterhouden van voorraden. Strafbare pogingen worden over dezelfde kam geschoren.

zaterdag, 18 oktober 1941

Generaal Tojo, de vroegere minister van Oorlog, vormt een nieuw Japans kabinet als reactie op het verenigde front dat Amerika, Engeland, Nederlands Oost-Indië, Australië en China op een onlangs te Manilla gehouden conferentie ter bespreking van gemeenschappelijke plannen tegen de Japanse agressie hebben opgericht. Dit kabinet, dat doortastender optreedt, streeft de volgende doelen na: Succesvolle beëindiging van het Chinese conflict, Totstandbrenging van de Groot-Aziatische gemeenschappelijke leefruimte als bijdrage tot de wereldvrede, Naar buiten versterking van de betrekkingen tot de As-mogendheden, Naar binnen versterking van de oorlogsstructuur en mobilisatie van alle krachten. Volgens Amerika is het nu nog maar de vraag wanneer en waar de oorlog in de Stille Oceaan zal uitbreken.

maandag, 20 oktober 1941

De Duitsers trekken steeds verder op, onder andere naar Moskou, in welke stad de staat van beleg is afgekondigd. Molotov en Kalinin zijn van daar vertrokken, Stalin blijft in het Kremlin. Afghanistan wijst de Duitsers uit.

dinsdag, 21 oktober 1941

Mussert zegt op een landdag van het "Medisch Front van de NSB" dat ons geboortecijfer opgevoerd moet worden, vooral voor de meer ontwikkelde standen. Wij moeten komen tot een bevolking van 20 miljoen (thans 9 miljoen) om met Duitsland van 120 miljoen tot een sterk Germaans blok te komen.

woensdag, 22 oktober 1941

Met de verovering van Dago hebben de Duitsers alle eilanden voor de Baltische kust in handen.

donderdag, 23 oktober 1941

De ziektekostenverzekering van de Nederlandse arbeiders wordt voortaan geregeld bij het Ziekenfondsenbesluit. De nieuw opgerichte "Nederlandse Landstand", een NSB-organisatie onder de "boerenleider" E.J. Roskam, heeft tot taak de belangen van de landelijke bevolking te behartigen en hun bedrijfseconomische aangelegenheden te regelen, alsmede aan de voedselvoorziening van het Nederlandse volk mede te werken.

vrijdag, 24 oktober 1941

De Duitsers veroveren het belangrijke Russische bewapeningscentrum Charkov en Belgorod en melden dat "het bolsjewistische gevaar definitief bezworen" is. Moskou is thans frontgebied; ieder huis hier wordt gemaakt tot een vesting, iedere inwoner tot een soldaat. De hoofdstad van de Sovjet-Unie zal op last van de autoriteiten in de lucht vliegen alvorens in handen van de vijand te vallen, aldus S.P.T.

donderdag, 6 november 1941

De Japanse regering zendt een speciale afgezant naar Washington om de onderhandelingen te vergemakkelijken (en tijd te winnen).

vrijdag, 7 november 1941

Litvinov wordt Russisch ambassadeur te Washington. Op de Krim zijn de Duitsers nu zo ver gevorderd dat Kertsj en Sebastopol onder het bereik van hun artillerie liggen.

zaterdag, 8 november 1941

De Amerikaanse troepen in Shanghai, Tientsin en Peking zullen worden teruggetrokken. Hitler houdt de jaarlijkse rede voor zijn oude strijdmakkers in de Löwenbräukeller te München. Hij beschrijft de steeds duidelijker wordende bolsjewistische plannen tot een opmars tegen Europa, welke hem hadden gedwongen tot "het moeilijkste besluit van zijn gehele leven tot dusverre"...

zaterdag, 8 november 1941

1.670.000 km² bezet zijn. Stalin noemt hij de "Kremlin-geweldenaar" (die "kras-Joodse" leugens vertelt) en Churchill de "waanzinnige dronkaard", terwijl Churchill hem onlangs de titel "menseneter" gaf en Mussolini "the swollen bullfrog of the Pontine marshes" noemde. Bij Leningrad zijn de Duitsers thans in het defensief, "omdat het niet de bedoeling is de stad te nemen en er geen Duits leven meer opgeofferd wordt dan nodig is". In de Middellandse Zee boren de Engelsen 3 schepen van een Italiaans konvooi tot zinken.

maandag, 10 november 1941

De Verenigde Staten vestigen een vlootbasis op IJsland.

woensdag, 12 november 1941

S.P.T. meldt uit Berlijn dat Engelse geruchten over een Duits vredesoffensief onwaar zijn. "De Duitse overwinning is het doel in deze oorlog. De enige vraag die nog gesteld kan worden zal zijn of Engeland volledig vernietigd moet worden, of dat het van tevoren om vrede zal smeken". De Franse minister van Oorlog, generaal Huntziger, komt om bij een vliegtuigongeval.

zondag, 16 november 1941

De Duitsers veroveren de havenstad Kertsj op de Krim. In Amerika gaan de mijnwerkers in staking.

dinsdag, 18 november 1941

De Amerikaanse neutraliteitswet wordt gewijzigd in de zin zoals Roosevelt op 28 oktober heeft voorgesteld. De president vraagt 7 miljard dollar voor bewapening. Een woordvoerder van de regering stelt bij een interview de volgende Amerikaanse eisen als grondslag voor onderhandelingen met Japan: - Japanse terugtocht uit China, - Schadeloosstelling aan China, - Terugtocht uit Indo-China, - Opgeven van het idee van de nieuwe orde.

woensdag, 19 november 1941

In Noord-Afrika, in de woestijn van Marmarica, zetten de Engelsen een groot offensief in over een front van 150 km. Voor het Nederlandse hotel- en restaurantbedrijf worden nieuwe maatregelen ingevoerd ter versobering; 2 vaste menu's moeten steeds verkrijgbaar zijn, waarvan één bonloos. De restaurants worden in vier klassen ingedeeld.

donderdag, 20 november 1941

De Nederlandse ministers in Londen, Welter en Steenberghe, treden op eigen verzoek af. Tot minister van Koloniën wordt benoemd Dr. H. J. van Mook, directeur van het Departement van Economische Zaken te Batavia, en tot minister van Handel, Nijverheid en Scheepvaart P. A. Kerstens, lid van de Volksraad in Nederlands-Indië.

vrijdag, 21 november 1941

Aan de benedenloop van de Don nemen de Duitsers het industriecentrum Rostov in.

maandag, 24 november 1941

Ruim honderd Nederlandse boeren zijn naar het "Oostland" vertrokken, waar zij "als eerste Nederlanders op vreemde bodem zullen werken aan de voedselvoorziening".

dinsdag, 25 november 1941

Na Curaçao nemen de Verenigde Staten de Nederlandse kolonie Suriname onder bescherming, voornamelijk met het oog op de bauxietmijnen, die grotendeels een Amerikaanse onderneming zijn. Mussert uit een krachtig protest tegen de "overweldiging" van Suriname. Ook het Braziliaanse ministerie van Buitenlandse Zaken maakt bekend dat de VS, Brazilië en Nederlands Guyana gezamenlijk de bescherming van de bauxietmijnen in Suriname op zich zullen nemen. In Berlijn acht men deze bezetting meer "een bedreiging van geheel Zuid-Amerika, waarnaar Washington al zo lang en op allerlei wijze de imperialistische handen uitstrekt". Het Anti-Kominternpact wordt in Berlijn met nog 5 jaar verlengd. Ook Bulgarije, Denemarken, Finland, Kroatië, Roemenië, Slowakije en de Chinese nationale regering treden toe. De Duitse minister van Buitenlandse Zaken von Ribbentrop verklaart: "Militair onaantastbaar en economisch beveiligd, kunnen wij ons werelddeel politiek organiseren alsof het vrede was... Wat Duitsland betreft, mag de oorlog nog wel 30 jaar duren". In de Middellandse Zee gaat als gevolg van een U-boot aanval het Engelse slagschip Barham ten onder.

donderdag, 27 november 1941

Maastricht wordt bij een luchtaanval getroffen.

zaterdag, 29 november 1941

De Italianen erkennen de val van Gondar, de laatste stelling in Abessinië.

zondag, 30 november 1941

Aan het Oostfront beginnen de kansen te keren, de Russen zetten hun winteroffensief in en dringen de Duitsers van Rostov terug. De Duitse weermacht zoekt allerlei voorwendsels om de ontruiming van Rostov te motiveren en acht de ontlastingsacties van de bolsjewieken hier van nauwelijks enige waarde, vergeleken bij de veldslag bij Moskou, waar de Duitsers aanzienlijke vorderingen hebben gemaakt. "Wanneer thans de bolsjewieken dit feit als een overwinning willen voorstellen, dan vermoeden zij gelukkig weer eens niets van de Duitse plannen".

dinsdag, 6 januari 1942

In de Verenigde Staten geldt de dienstplicht voor mannen van 20 tot 44 jaar. Generaal Wavell, die benoemd is tot opperbevelhebber van de gezamenlijke strijdkrachten van het ABCD-blok (America, Britain, China, Dutch East Indies) in het Zuidwestelijk deel van de Stille Zuidzee (uitgezonderd Brits-Indië en Australië), vestigt zijn zetel te Batavia. Na Dr. Van Mook, komt ook de gouverneur-generaal van Nederlands-Indië in Australië aan voor onderhandelingen. De Japanners ontplooien een grote verkenningsactiviteit boven onze archipel en bombarderen Tarakan, het petroleumcentrum op Noordoost Nederlands-Borneo. Roosevelts bewapeningsprogramma noemt voor 1942 een productie van 60.000 vliegtuigen, dus een viervoudiging van het afgelopen jaar, en voor 1943 zelfs van 125.000 toestellen.

zondag, 11 januari 1942

De Japanners landen op Nederlands-Borneo bij Tarakan en op Celebes bij Menado. Op Malakka, op weg naar Singapore, hebben zij Selangor reeds achter de rug en Kuala Lumpur veroverd. De Amerikanen handhaven zich op Corregidor en Bataan.

maandag, 12 januari 1942

Tarakan en Menado capituleren; in de Minahassa wordt nog fel gevochten. Het offensief dat nu tegen Nederlands-Indië is ingezet, beweegt zich tussen Borneo en Celebes in de richting van Java en Nieuw-Guinea. In het opperbevel zullen ook Nederlands-Indische, Chinese en Australische officieren worden opgenomen. De sterkte van ons Indische leger bedraagt 100.000 man.

woensdag, 14 januari 1942

Dr. Van Mook vliegt van Australië naar Washington. De Nederlandse politie wordt gereorganiseerd: "men dient volkomen bereidheid tot medewerking aan de opbouw van de Nederlandse Staat te tonen, ook onder de huidige omstandigheden, evenals een loyale houding tegenover de bezettende macht".

woensdag, 14 januari 1942

Na de stuiver worden ook zinken munten ingevoerd van 25, 10, 2,5 en 1 cent.

donderdag, 15 januari 1942

De Japanners bestoken de Molukken, Nieuw-Guinea, Balikpapan en de Riouw-archipel vanuit de lucht. Malta heeft zijn 1200ste luchtaanval te verduren gehad.

vrijdag, 16 januari 1942

Te Rio de Janeiro wordt een Pan-Amerikaanse conferentie geopend.

zaterdag, 17 januari 1942

Churchill keert uit de VS terug in Londen. De Japanse opmars op Malakka vindt buitengewoon snel plaats en is tot op 100 km afstand van Singapore genaderd, waarop de Britse troepen, ter sterkte van circa 30.000 man, zich terugtrekken. In China vermelden de Japanners het "verpletteren van 30 divisies van Tsjoenking" bij Tsjangsja.

maandag, 19 januari 1942

De verbinding tussen Brits-Indië en Singapore is verbroken, daar de Japanners vrijwel de gehele Straat van Malakka met hun zee- en luchtmacht beheersen.

donderdag, 22 januari 1942

De Amerikaanse republieken besluiten op de conferentie te Rio de Janeiro de diplomatieke betrekkingen met Japan, Duitsland en Italië niet voort te zetten. In Nederland wordt wederom de Elfstedentocht verreden. De kou is al wekenlang, zowel in Nederland als elders in Europa, bijzonder hevig; bij ons daalde de temperatuur vannacht tot -20°C. De samenstelling van ons broodmeel wordt opnieuw gewijzigd en bestaat nu uit 43% tarwe, 40% rogge, 7% gerst en 10% erwten, wat wordt uitgemalen tot 85%. Aan elke 90 kg van dit mengsel wordt dan 10 kg aardappelmeel toegevoegd.

vrijdag, 23 januari 1942

De Japanse luchtmacht valt onze archipel overal aan: Balikpapan, Makassar, Palopo, verschillende plaatsen op Celebes, Ternate, Ambon, en onlangs Sabang en Medan. De Nederlandse troepen bij Balikpapan hebben de olievelden en -installaties aldaar verwoest.

vrijdag, 23 januari 1942

In Noord-Afrika heeft generaal Rommel de Engelse opmars gestuit en rukt thans weer naar het oosten op, waarbij hij Agedabia bezet. Aan het oostfront zetten de Russen tussen Moskou en Leningrad een groot offensief in.

zaterdag, 24 januari 1942

Australië mobiliseert.

zondag, 25 januari 1942

In Nederland wordt de luchtbeschermingsplicht ingevoerd. Dr. Van Rappard verklaart de 10-jarige vete tussen N.S.N.A.P. en N.S.B. beëindigd en schaart zich met zijn partij in de gelederen van deze laatste.

maandag, 26 januari 1942

Thailand verklaart Engeland en de Verenigde Staten de oorlog. De Japanners landen te Balikpapan en Kendari (Celebes).

woensdag, 28 januari 1942

In het Lagerhuis, waar de regering verwijten worden gemaakt over de fouten, de leiding, de voorbereiding en beoordeling van de situatie, legt Churchill een verklaring af over zijn beleid en zegt: "...het ziet er thans meer dan ooit tevoren naar uit, alsof wij de overwinning zullen bevechten". Duitsland noemt hem de "doodgraver van het Empire". Het Lagerhuis neemt een motie van vertrouwen voor Churchill aan met 461 stemmen tegen 1. Amerikaanse troepen landen in Noord-Ierland om de Britse troepen uit Engeland vrij te maken voor versterking elders.

donderdag, 29 januari 1942

Duitse en Italiaanse troepen bezetten Benghasi.

vrijdag, 30 januari 1942

Bij de herdenking van zijn 9-jarig bewind spreekt Hitler twee uur achtereen, een rede die "tevens een groots betoog werd voor het overwinnende Duitsland en zijn bondgenoten". "Hoe dit jaar zal aflopen, weet ik niet... doch één ding weet ik: Waar de vijand ook opduikt, wij zullen hem in dit jaar weer verslaan, precies als tot dusver. Het zal weer een jaar van grote overwinningen zijn". Deze keer besluit de Führer met een gebed. De conferentie te Rio eindigt ermee dat alle Zuid-Amerikaanse staten, met uitzondering van Argentinië en Chili, de diplomatieke betrekkingen met de landen van het Pact van Drie verbreken. In Eire (Ierse Vrijstaat) is de uitzonderingstoestand afgekondigd. In Nederland is de toch al schaarse voedselvoorziening thans vrijwel geheel gestagneerd ten gevolge van de hevige sneeuwval, die nog steeds gepaard gaat met vorst.

@

9 April 1942

Alle mannelijke Rijksduitschers in Nederland, geboren tussen 1908 en 1924, moeten zich melden voor keuring.

10 April 1942

Distributie van tabak en versnaperingen wordt bij ons ingevoerd, waaruit mannen boven 18 en vrouwen boven 25 jaar de keuze hebben. Het rantsoen bedraagt voor mannen per week 40 sigaretten, of 10 sigaren, of 50 gram tabak; voor vrouwen per 4 weken 40 sigaretten. Op de versnaperingenkaart wordt per 4 weken 300 gram verstrekt.

11 April 1942

Het Indische Nationale Congres verwerpt de voorstellen van Sir Stafford Cripps, die nu naar Engeland terug zal keren.

12 April 1942

Japanse troepen landen op Billiton.

13 April 1942

Acht Nederlanders, waaronder H. Sneevliet, worden als saboteurs gefusilleerd.

14 April 1942

De spanning inzake een eventuele Engelse invasie in Europa wordt weer steeds groter. Duitsland beweert hiervoor klaar te staan van de Noordkaap tot aan de Golf van Biscaje en voert voortdurend nieuwe troepen naar de kust toe. Het proces te Riom wordt aangevuld met een onderzoek naar de verantwoordelijkheid voor de oorlogsverklaring en wordt verdaagd. Blum, Daladier en Gamelin ondergaan zolang verder vestingstraf in Portalet (Pyreneeën). Pierre Laval krijgt van Pétain opdracht een nieuwe Franse regering te vormen.

15 April 1942

Iran verbreekt de betrekkingen met Japan.

16 April 1942

Amerika, dat Laval als verrader kwalificeert en vreest voor diens samenwerking met Duitsland, zet alle leveranties aan Frankrijk stop, totdat de situatie te Vichy enige duidelijkheid vertoont, en besluit de ambassadeur te Vichy, Leahy, naar Washington te ontbieden voor overleg. Pétain benoemt Admiraal Darlan tot Opperbevelhebber van de Franse land-, zee- en luchtstrijdkrachten.

18 April 1942

Voor de eerste maal sinds het begin van de oorlog vallen Amerikaanse vliegende forten Tokio en Yokohama aan, welke actie zij ondernemen vanaf vliegkampschepen. Minister Joezawa verklaart: "De eerste luchtaanval op Japan heeft ons getoond, dat wij dergelijke acties van den tegenstander geenszins behoeven te vrezen, wanneer wij steeds behoorlijk voorbereid zijn."

19 April 1942

Te Vichy wordt het nieuwe kabinet gevormd door Laval, die behalve leider van de regering, ook minister van Buitenlandse Zaken, van Binnenlandse Zaken en van Voorlichting zal zijn. Maarschalk Pétain legt het ambt van leider van de regering neer. In alle Nederlandse kerken wordt van de kansel de proclamatie afgekondigd, dat de N.S.B. is: "onrechtvaardigheid, onbarmhartigheid en onchristelijkheid". Dit naar aanleiding van het in beslag nemen van Oudemannen- en vrouwenhuizen, waarbij de medici werd aangeraden de ongeneeslijk zieke oude mensen van deze huizen een spuitje te geven, wat dezen eenparig hebben geweigerd.

20 April 1942

Laval verklaart dat thans geen dreigement hem meer kan beletten naar verzoening met Duitsland te streven. De Commissaris-Generaal voor de Veiligheid in Nederland maakt bekend, dat het betreden van het strand, havenhoofden, pieren e.d., en alles wat zich zeewaarts bevindt van boulevards, promenades en andere vast aangelegde straten, alsmede van afgesloten duinterrein, verboden is. Op sommige, door de Wehrmacht aangegeven, plaatsen mag nog worden gebaad. Het Koninklijk Instituut van Ingenieurs is ontbonden en vervangen door het Nederlands Instituut van Ingenieurs — waarvan niemand lid wordt.

22 April 1942

De Engelsen ondernemen een "proef-invasie" bij Boulogne. Op Oost-Java worden Nederlandse ambtenaren gearresteerd, die een "ondermijnende actie voerden". 23 April 1942
In 's-Gravenhage begint voor het Deutsche Obergericht het proces betreffende de diefstal van een enorme hoeveelheid bonnen uit een distributiekantoor, waarbij 143 verdachten betrokken zijn.

26 April 1942

Hitler houdt in de Rijksdag een grote rede en ontvangt uitgebreide bevoegdheden. Na zijn gebruikelijke historische uiteenzetting (volgens Nazi-opvattingen), wijst hij op de bovenmenselijke verrichtingen van de Duitse Wehrmacht. De beproevingen van de afgelopen winter zijn een leer geweest. In de komende winter zal het leger in het Oosten, van de locomotieven tot de tanks, tractoren en vrachtauto's toe, beter zijn uitgerust, opdat dergelijke noodtoestanden zich niet zullen herhalen. Daartoe vraagt hij de Rijksdag het wettelijke recht persoonlijk te kunnen ingrijpen, overal waar in dienst van de grote taak niet onvoorwaardelijk wordt gehoorzaamd of gehandeld. Tot Churchill richt hij de waarschuwing, indien deze den luchtoorlog tegen de burgerbevolking met nieuwe middelen zou willen voortzetten: "ook thans is mijn wachten geen zwakte.... Ik zal van nu af aan weer slag om slag vergelden, tot deze misdadiger valt en zijn werk bezwijkt".
De Franse generaal Giraud, die zich in Duitse krijgsgevangenschap bevond, is uit de vesting Königstein ontvlucht. Voor zijn gevangenneming wordt een beloning van 100.000 R.M. uitgeloofd.

maandag, 27 april 1942

Keulen ondergaat een zware luchtaanval.

woensdag, 29 april 1942

De Japanners veranderen Nederlands-Indische gebruiken, bevoorrechten Indonesiërs en stellen inlanders aan in het burgerlijke bestuur op Java en in de gerechts- hoven.
De Jodenster wordt thans ook in Nederland ingevoerd.

donderdag, 30 april 1942

Hitler en Mussolini zijn te Salzburg samengekomen voor politieke en militaire besprekingen. Mussolini zegt in een rede, dat hij eerder aan het bewind zal komen dan men in Engeland wil geloven.

donderdag, 23 april 1942

In ’s-Gravenhage begint voor het Deutsche Obergericht het proces betreffende de diefstal van een enorme hoeveelheid bonnen uit een distributiekantoor, waarbij 143 verdachten betrokken zijn. 26 April 1942 Hitler houdt in de Rijksdag een grote rede en ontvangt uitgebreide bevoegdheden. Na zijn gebruikelijke historische uiteenzetting (volgens Nazi-opvattingen), wijst hij op de bovenmenselijke verrichtingen van de Duitse Wehrmacht. De beproevingen van de afgelopen winter zijn een leer geweest. In de komende winter zal het leger in het Oosten, van de locomotieven tot de tanks, tractoren en vrachtauto’s toe, beter zijn uitgerust, opdat dergelijke noodtoestanden zich niet zullen herhalen. Daartoe vraagt hij de Rijksdag het wettelijke recht persoonlijk te kunnen ingrijpen, overal waar in dienst van de grote taak niet onvoorwaardelijk wordt gehoorzaamd of gehandeld. Tot Churchill richt hij de waarschuwing, indien deze de luchtoorlog tegen de burgerbevolking met nieuwe middelen zou willen voortzetten: “ook thans is mijn wachten geen zwakte... Ik zal van nu af aan weer slag om slag vergelden, tot deze misdadiger valt en zijn werk bezwijkt”.
De Franse generaal Giraud, die zich in Duitse krijgsgevangenschap bevond, is uit de vesting Königstein ontvlucht. Voor zijn gevangenneming wordt een beloning van 100.000 R.M. uitgeloofd.

maandag, 27 april 1942

Keulen ondergaat een zware luchtaanval.

29 April 1942

De Japanners veranderen Nederlands-Indische gebruiken, bevoorrechten Indonesiërs en stellen inlanders aan in het burgerlijke bestuur op Java en in de gerechts- hovens.
De Jodenster wordt thans ook in Nederland ingevoerd.

30 April 1942

Hitler en Mussolini zijn te Salzburg samengekomen voor politieke en militaire besprekingen.
Mussert zegt in een rede, dat hij eerder aan het bewind zal komen dan men in Engeland wil geloven.

vrijdag, 1 mei 1942

De Rijkscommissaris richt het Nederlandsche Arbeidsfront op (N.A.F.), onder leiding van H. J. Woudenberg.

zaterdag, 2 mei 1942

In Birma wordt Mandalay door de Japanners bezet, waardoor een belangrijke verbinding tussen Brits-Indië en Tsjoenking verbroken is.

maandag, 4 mei 1942

Na een proces tegen de leidersgroep van een geheime organisatie in Nederland, grootendeels bestaande uit officieren, die ten doel had de Engelsen te steunen, zijn 72 beklaagden, die door een Duits advocaat verdedigd mochten worden, gefusilleerd en is dit vonnis in 7 gevallen gewijzigd tot levenslange tuchthuisstraf. Over het gehele land zijn honderden, willekeurige, veelal vooraanstaande, personen gearresteerd en als gijzelaar overgebracht naar het Seminarie Beekvliet te Sint Michielsgestel. De stemming, onder alle lagen der bevolking, wordt steeds meer gespannen.

dinsdag, 5 mei 1942

Britse strijdkrachten landen op het Franse eiland Madagascar bij Diego Suarez, waar de Fransen hun verzet 7 mei staken.

6 Mei 1942

De Amerikaanse troepen op Corregidor geven zich over.
De Japanners overschrijden de Chinees-Birmaanse grens en hebben de stad Wantien omsingeld.

donderdag, 7 mei 1942

In het proces inzake de overval op het distributiekantoor in Nederland zijn 6 doodvonnissen uitgesproken en ettelijke zware tuchthuisstraffen geveld.

vrijdag, 8 mei 1942

In de Koraalzee wordt een grote zeeslag geleverd tussen de Japanse en de Engelsch-Amerikaanse vloten, waarbij de Japanners 37 schepen en 100 vliegtuigen verliezen.

zaterdag, 9 mei 1942

De Nederlandse beroepsofficieren, die op 10 mei 1940 in actieve dienst waren, alsmede de beroepsofficieren van het voormalige Nederlandse Koloniale leger tot de leeftijd van 55 jaar, worden door middel van de dagbladen opgeroepen zich op 15 mei te melden te Assen, Ede, Bussum, Breda of Roermond voor de "tweede verplichte bijeenkomst ter controle".

10 Mei 1942

Te Amsterdam en Den Haag vinden grote bijeenkomsten plaats van het Nederlandse en het Duitse Arbeidsfront, waar Dr. Robert Ley, de Duitse leider, en Woudenberg, gedachtig aan de 10 mei 1940, hun lotsgemeenschap en “bloedsverbondenheid” belijden.
Churchill noemt in een hoopgevende rede de mogelijkheid van vorming van een tweede front in Europa, maar weigert de Engelse plannen bekend te maken. “De Japanners kunnen zich niet veroorloven nogmaals zulke verliezen te lijden als in de slag in de Koraalzee. De militaire kracht van de Verenigde Staten is alleen al groter dan die van Japan. De Geallieerden, wat er ook moge gebeuren, koersen af op de eindoverwinning”.

12 Mei 1942

In het proces tegen de leiders van de geheime organisatie, waarin reeds 72 doodvonnissen op 4 mei werden voltrokken, zijn nogmaals 24 Nederlanders ter dood veroordeeld en gefusilleerd.
Dr. Ley geeft een nieuwe verklaring van de Duitse overval op ons land: "Wij wisten, dat uw land te nauw en te klein voor u is. Wij zijn hier juist gekomen, omdat wij nieuwe ruimten voor u willen openstellen. Want het is onze taak, de problemen van Europa op te lossen... Wij zijn ervan overtuigd, dat God de wereld gaf aan alle mensen. Daarom ook moet de wereld weten, dat de jood in Europa het veld zal moeten ruimen…”

13 Mei 1942

De Duitsers breken door op de landengte van Kertsj, wat “slechts een voorbereiding is voor de nog te verwachten zeer grote gebeurtenissen”. Het opperbevel meldt, thans aan het Oostfront van het winterdefensief te zijn overgegaan tot de fase van de offensieve oorlogvoering.
Berlijn dementiert een Reuterbericht uit Moskou, dat Duitse troepen bij de gevechten daar gifgas hebben gebruikt en insinueert, na een waarschuwing van Churchill aan zijn adres, dat Engeland zelf bedoelingen zou hebben met dit wapen te beginnen.
Op Malta — dat nog voortdurend met bommen wordt bestookt — is de Britse en Amerikaanse verdediging zeer versterkt en wordt de haven La Valetta bij luchtaanvallen met een rookgordijn beschermd.

15 Mei 1942

Onze 2000 officieren, die zich “ter controle” gaan melden (waartoe de heen- en terugreis vergoed zou worden en de vertrektijd van de trein terug bekend was gemaakt!), worden in de diverse kazernes en blokgearresteerd en als krijgsgevangenen naar Duitsland gevoerd. De familieleden worden door een gestencilde brief op de hoogte gebracht van dit feit en de reden: n.l. dat leden der voormalige Nederlandse Weermacht in de laatste tijd misbruik van hun vrijheid hebben gemaakt en deel hebben genomen aan allerlei Duits-vijandelijke handelingen, waarom het Duitse opperbevel zich genoodzaakt heeft gezien deze officieren opnieuw in verzekerde bewaring te nemen!!
Himmler, de "Reichsführer S.S.", en Heydrich brengen een bezoek aan ons land.
De Duitsers bezetten Kertsj.

18 Mei 1942

460 personen uit het openbare leven in Nederland zijn thans weer als gijzelaars in arrest gesteld en staan met hun leven borg voor eventuele gewelddadige handelingen tegen Nederlanders en Duitsers in de bezette gebieden en het verstoren van de rust en orde op last van de “emigranten-clique te Londen”.
Bij verdere vijandelijke handelingen van de voormalige Nederlandse Weermacht tegen Duitsland, zou de maatregel van 15 mei uitgebreid moeten worden tot de vroegere reserve-officieren en beroepsonderofficieren.

dinsdag, 19 mei 1942

Daar vele Nederlanders na de invoering van de Jodenster een ostentatief tegemoetkomende houding tegenover de Joden aannemen, wordt van Duitse zijde gewaarschuwd, dat men dit beschouwt als een heulen met de vijand. Dergelijke Nederlanders lopen gevaar zelf ook als jood behandeld te worden, met alle consequenties die hieruit zullen voortvloeien.

20 Mei 1942

De Duitsers hebben de Zeestraat van Kertsj over de gehele breedte bereikt.
Bij Charkov is de Russische generaal Timosjenko een offensief begonnen.

donderdag, 21 mei 1942

Te Tokio vindt een zitting plaats van de "Groot-Aziatische Opbouwraad", waarbij de grondslagen worden vastgelegd voor de politiek, welke ten opzichte van de bevolkings- en opvoedingsvraagstukken in de Groot-Oost-Aziatische ruimte dienen te worden gevolgd.

26 Mei 1942

Rommel is weer in de aanval in Noord-Afrika.
In Nederland wordt een vrijwillige hulppolitie ingesteld, waarvan een van de eisen het voorstaan van de nieuwe orde is.

woensdag, 27 mei 1942

Op de plaatsvervangende Rijksprotector in Bohemen en Moravië, de Obergruppenführer der S.S. Reynhard Heydrich, wordt te Praag een aanslag gepleegd.

donderdag, 28 mei 1942

Mexico verklaart de oorlog aan Duitsland, Italië en Japan.

zaterdag, 30 mei 1942

Duitsland meldt dat de slag om Charkov gewonnen is, met enorme verliezen voor de Russen.

donderdag, 4 juni 1942

Heydrich bezwijkt aan de gevolgen van de aanslag, wat "een zwaar verlies voor Duitsland" wordt genoemd. Hitler heeft een bezoek gebracht aan maarschalk Mannerheim in Finland om hem "persoonlijk geluk te wensen met zijn 75ste verjaardag". De Luftwaffe bombardeert Canterbury als vergelding voor een aanval op Keulen.

vrijdag, 5 juni 1942

De Engelsen ondernemen weer een commando-raid op Boulogne.

zaterdag, 6 juni 1942

In Indië worden alle Nederlandse opschriften vervangen door Japanse.

zondag, 7 juni 1942

Japanse vlootstrijdkrachten bezetten steunpunten op de Aleoeten, waarmee zij een stap verder zijn gekomen richting het Amerikaanse vasteland. Bij Midway echter, in de Stille Oceaan, raken zij in een zeeslag verwikkeld op weg naar het oosten. Voor het eerst in 450 jaar lijdt Japan een beslissende nederlaag.

maandag, 8 juni 1942

Voor bepaalde delen van ons land wordt, wegens de slechte groentevoorziening, een vervoersverbod van groenten voor particulieren afgekondigd. Telers verkochten de laatste tijd direct aan het publiek.

dinsdag, 9 juni 1942

De eerste berichten - een gedrukte kaart - van onze krijgsgevangen officieren komen binnen uit Neurenberg. Om alle in de bezette Oostelijke gebieden geïnteresseerde Nederlandse kringen samen te vatten, wordt de Nederlandse Oost-Compagnie opgericht, met volledige steun van de staat en de Nederlandse Bank. Voorzitter is Rost van Tonningen. Op de dag van de begrafenis van Heydrich verwoesten de Duitsers uit wraak het Tsjechische dorp Lidice en vermoorden enkele honderden inwoners.

donderdag, 11 juni 1942

De NSB'er prof. mr. dr. H. Westra wordt burgemeester van 's-Gravenhage, in opvolging van prof. ir. C. L. van der Bilt, die dit ambt twee jaar lang heeft waargenomen.

vrijdag, 12 juni 1942

Eden maakt het sluiten van een Engels-Russisch bondgenootschap bekend voor wederzijdse hulpverlening na de oorlog. Beide partijen zijn het erover eens dat in 1942 een tweede front in Europa gevormd moet worden. Het pact geldt voor 20 jaar na de oorlog. Vervolgens vliegt Molotov naar de Verenigde Staten en komt met Roosevelt tot een akkoord over samenwerking voor vrede en veiligheid na de oorlog. Churchill zegt: "De overwinning dit jaar is mogelijk, volgend jaar waarschijnlijk, maar in 1944 zeker".

zaterdag, 13 juni 1942

In Nederlands-Indië zullen bedrijven die eerder in handen waren van onderdanen van vijandelijke mogendheden, door Japanners worden overgenomen.

zondag, 14 juni 1942

Hauptdienstleiter Schmidt, leider van de NSDAP in Nederland, verklaart dat het Jodendom hier en in geheel Europa wordt vernietigd. Men zal niet ophouden voordat de laatste Jood verdwenen is.

maandag, 15 juni 1942

Bij Sebastopol hebben de Duitsers een "frontverkorting doorgevoerd". In Noord-Afrika is de slag om Tobroek in volle gang en ziet de situatie voor Engeland er ernstig uit.

woensdag, 17 juni 1942

Japanse bommenwerpers doen massale aanvallen op Port Darwin.

vrijdag, 19 juni 1942

Reis van Churchill naar de VS voor besprekingen met president Roosevelt over de vorming van het tweede front. Officieel wordt niets vrijgegeven over deze reis. Koningin Wilhelmina is per bommenwerper naar Amerika gevlogen (haar eerste vliegreis) voor een tweeweeks bezoek aan prinses Juliana en president Roosevelt. In het Rijksmuseum te Amsterdam wordt een "De Ruyter-tentoonstelling" gehouden ter gelegenheid van diens tocht naar Chatham, 250 jaar geleden.

zaterdag, 20 juni 1942

Tobroek is bezet door de As. In Nederland wordt de loonbelasting met 10% verhoogd.

maandag, 22 juni 1942

Troepen van de As hebben de Libisch-Egyptische grens bereikt. Laval verklaart de overwinning van Duitsland te wensen. Volgens een beschikking van de "Commissaris-generaal voor de Openbare Veiligheid" moeten alle fietsen in Joods bezit in behoorlijke staat bij de burgemeester worden ingeleverd. Joodse inventarissen worden overal geregistreerd.

vrijdag, 26 juni 1942

Het Amerikaanse ministerie van Oorlog kondigt de formele instelling aan van een operatieressort voor het Europese oorlogstoneel, onder bevel van generaal-majoor Dwight D. Eisenhower. Generaal Rommel bezet Sollum en de Halayapas, waarmee hij Egyptisch grondgebied bereikt. Het aardappelrantsoen in West-Nederland wordt verhoogd tot 1,5 kg per week. Indien groenten of fruit buiten de veiling worden gekocht, wordt het transportmiddel in beslag genomen en volgen verdere straffen.

zaterdag, 27 juni 1942

Voor serviesgoed worden in Nederland nu puntenkaarten ingevoerd.

maandag, 29 juni 1942

De As heeft in Noord-Afrika Mersa Matruh veroverd. Engeland neemt in Egypte scherpe maatregelen tegen de nationalisten.

dinsdag, 30 juni 1942

Instructie van de Rijkscommissaris voor het bezette Nederlandse gebied betreffende de regeling van beroepen voor Joden. Joden mogen in veel beroepen niet meer werkzaam zijn en moeten zich 's nachts binnenshuis houden. Ze mogen slechts beperkt niet-Joodse winkels betreden en geen gebruik maken van vervoersmiddelen en openbare telefoons.

woensdag, 1 juli 1942

De Duitsers hebben Sebastopol, "de sterkste vesting ter wereld", na een strijd van 25 dagen veroverd. Dr. Goebbels schrijft in "Das Reich" dat een "succesvolle vorming van een tweede front door de Geallieerden volkomen onmogelijk is". De eerste berichten van onze krijgsgevangen officieren uit Neurenberg komen binnen en zijn weinig rooskleurig; onderdak, behandeling en voeding zijn zeer slecht. In 's-Gravenhage vindt de installatie plaats van de NSB-burgemeester prof. mr. H. Westra.

donderdag, 2 juli 1942

Rommel doorbreekt de stelling El Alamein, de laatste verdedigingslinie voor Alexandrië; de Engelsen trekken zich terug op de Nijlstelling. Een motie van wantrouwen tegen Churchill wordt door het Lagerhuis verworpen met 475 tegen 25 stemmen.

zaterdag, 4 juli 1942

De Engelsen doen in Egypte tegenaanvallen en brengen in een zware tankslag de Duitsers tot staan bij El Alamein.

dinsdag, 7 juli 1942

In Nederland worden de gas- en elektriciteitsrantsoenen verminderd en geldt voortaan een maximum. Aangezien dameskousen maandenlang niet verkrijgbaar waren, wordt de verkoop ervan verplicht gesteld op een bepaalde dag.

donderdag, 9 juli 1942

De Duitsers zijn aan het Oostfront doorgebroken ten westen van de Don, ten noordwesten van Orel. 400 Nederlandse jongens en meisjes boven de 16 jaar zijn als vrijwilligers voor de Germaanse landdienst naar Danzig vertrokken.

donderdag, 6 augustus 1942

De Duitsers vorderen steeds meer in de richting van de Kaukasus en zijn ten zuiden van Worosjilowsk de Koeban overgestoken en de petroleumbronnen al dicht genaderd. Het spoorwegknooppunt Tichoriezk werd veroverd.

vrijdag, 7 augustus 1942

Amerikaanse troepen landen op Guadalcanal in de Salomonseilanden.

zaterdag, 8 augustus 1942

In Moskou wordt een belangrijke conferentie gehouden tussen vertegenwoordigers van de geallieerde mogendheden, terwijl in Berlijn ook plotseling een bijeenkomst plaatsvindt, waarbij alle kopstukken van de As betrokken zijn.

zondag, 9 augustus 1942

De Duitsers veroveren Krasnodar en Maikop. Ten gevolge van een aanslag op een spoortrein van de Duitse Weermacht in Rotterdam, maakt de "Höhere SS en Polizeiführer en Commissaris-generaal voor de veiligheid" Rauter bekend dat teruggegrepen zal worden op een aantal gijzelaars, indien niet vóór 14 augustus de daders zich melden. Op het aanbrengen van de daders is een beloning van ƒ100.000 gesteld.

maandag, 10 augustus 1942

Churchill is plotseling voor een conferentie met Stalin naar Moskou vertrokken. Bij de Salomonseilanden woedt een hevige zeeslag, waarbij Amerika goede successen op de Japanners behaalt. In Brits-Indië is, na een steeds toenemende spanning, de ongehoorzaamheidscampagne onder leiding van Gandhi ingezet met een algemene staking. Gandhi, Pandit Nehroe en andere leden van het Indisch Congres zijn gearresteerd.

dinsdag, 11 augustus 1942

In Frankrijk zijn wegens sabotage 93 gijzelaars terechtgesteld. De Nederlandse krijgsgevangen officieren zijn van Neurenberg overgebracht naar Stanislau in Polen, terwijl een tweede transport zieken naar het vaderland is teruggekeerd.

zaterdag, 15 augustus 1942

Daar de daders van de voorgaande aanslag in Rotterdam zich niet hebben gemeld, zijn vanochtend vijf gijzelaars gefusilleerd. (Hauptdienstleiter Schmidt zei eens in een rede dat de gijzelaars schuldig zijn, omdat zij op hun theekransjes vast allen wel eens geroddeld hebben over de Duitsers!) Wegens minder ernstige sabotage moeten de inwoners van de gemeente Haarlem 's avonds om 10 uur binnen zijn. Ambtenaren worden tegenwoordig verplicht propagandabijeenkomsten bij te wonen van het "Nederlands Arbeidsfront".

dinsdag, 18 augustus 1942

Churchill is weer uit Moskou vertrokken met Harriman, de gevolmachtigde van Roosevelt. Moskou meldt dat beide regeringen besloten zijn de oorlog tot aan de volledige vernietiging van Duitsland voort te zetten. De "Völkische Beobachter" levert hierop commentaar onder het opschrift "Churchill heeft zich thans ook voor Stalin vernederd als smeekeling".

woensdag, 19 augustus 1942

Vanochtend vroeg zijn de Engelsen met sterk gebruik van lucht- en marinestrijdkrachten aan de Franse Kanaalkust bij Dieppe geland met infanterie en tanks. Zelf zeggen zij hierover dat dit geen invasie is, maar slechts een "raid". De Franse bevolking kreeg dan ook instructie zich erbuiten te houden; de tijd was nog niet daar om mee te doen. Na 10 uur aan land te zijn gebleven en hun taak te hebben verricht, zijn zij weer teruggetrokken, waarop de Duitsers spreken over de "mislukte Britse landing bij Dieppe", een "grootsche poging" en een "vernietigende nederlaag". Waar de Engelsen spreken van een "experiment", wordt dit door de Berlijnse pers een "brutale en typisch Engelse lasterpraat" genoemd. In Duitsland is thans "de grote actie tot mobilisatie van ijzerreserves op gang gekomen", zoals dit in hun pers genoemd wordt.

zaterdag, 22 augustus 1942

De Duitsers veroverden reeds enkele bolwerken in de Kaukasus. Pétain en Laval wensen de Duitse bevelhebber geluk met het succes van Dieppe. Sinds hedennacht is een grote zeeslag gaande bij de Salomonseilanden. Op Java hebben de Japanners verscheidene plaatsnamen gewijzigd; zo is Batavia herdoopt in Cenom, dat "Nederlandse stad" betekent. Bij het onderwijs zal de Nederlandse taal worden afgeschaft en vervangen door het Maleis, terwijl het Japans een verplicht leervak wordt. Als scholieren zullen voorlopig slechts Javanen worden toegelaten.

zondag, 23 augustus 1942

Brazilië heeft de oorlog verklaard aan de As-mogendheden. Om Stalingrad is de "beslissende strijd" begonnen. De Nederlandse spoordienstregeling zal ingrijpend worden gewijzigd.

dinsdag, 25 augustus 1942

In september zullen in Nederland een week lang geen textielproducten verkocht mogen worden, wegens inventarisatie van de voorraden, terwijl inzake de verkoop van groenten en fruit een strenge beperking en klantenbinding zal worden ingevoerd.

woensdag, 26 augustus 1942

Bij de Salomonseilanden is een nieuwe zeeslag begonnen; de Amerikanen hebben opnieuw troepen geland. De Hertog van Kent is bij een vliegtuigongeval in Schotland om het leven gekomen.

donderdag, 27 augustus 1942

Stalingrad is thans een belegerde vesting. Bij Moskou (Rzjev) zijn de Russen echter in het offensief en boeken steeds successen. Bij Engelse luchtaanvallen op doelen in Nederland vielen 18 doden en vele gewonden onder de burgerbevolking te betreuren. Nadrukkelijk wordt erop gewezen dat men dekking moet zoeken bij het vuren van het afweergeschut.

zaterdag, 29 augustus 1942

De "Woningverhuurverordening" verbiedt in Nederland het huren of verhuren van een woning zonder vergunning.

zondag, 30 augustus 1942

De Amerikanen hebben de Japanners van de zes belangrijkste eilanden van de Salomonseilanden verdreven, terwijl de Chinezen de kust tegenover Formosa bereikten.

dinsdag, 1 september 1942

In Noord-Afrika is de Duitse generaal Rommel het verwachte offensief begonnen ter hoogte van El Hime Ima. De Duitsers bezetten de Zwarte Zee-haven Anapa. Uit Berlijn wordt gemeld dat krachtens een nieuwe verordening van de algemeen gevolmachtigde voor de arbeid, ook de arbeidskrachten van de bezette gebieden op uniforme en straffe wijze worden geleid. De nieuwe maatregelen garanderen een zo groot mogelijke arbeidsprestatie.

donderdag, 1 oktober 1942

De winkels in Nederland worden verplicht gesteld van 10.00 tot 17.00 uur geopend te zijn.

zondag, 4 oktober 1942

In onze hotels, restaurants en cafés wordt voortaan geen suiker meer verstrekt.

maandag, 5 oktober 1942

In verband met de dankdag voor de oogst verklaarde Göring dat de voedselpositie beter was dan ooit. In de bezette gebieden klaagt men wel eens, maar daar was het volgens hem heus niet zo erg, aangezien wat men daar op de bonnen krijgt "maar een extraatje is en men zich daar in hoofdzaak voorziet via de sluikhandel". "Daarom staat in de eerste plaats de voeding van het Duitse volk; als er gehongerd wordt, dan in geen geval in Duitsland." Bovendien heeft Duitsland "meer dan 6 miljoen buitenlandse arbeiders en meer dan 5 miljoen krijgsgevangenen mede te verzorgen". Tot slot van zijn rede zei hij nog: "Wanneer in het Oosten de tegenstander neergeslagen is, dan spreken wij elkaar goddank in Engeland weer".

woensdag, 7 oktober 1942

Het Belgische en Franse kustgebied werd weer met talrijke viermotorige Engelse en Amerikaanse bommenwerpers, begeleid door vele jachtvliegtuigen, aangevallen. Bij Leningrad deden de Sovjets weer mislukte uitvalspogingen — aldus meldt Berlijn.

donderdag, 8 oktober 1942

De eerste geruchten over een gedeeltelijke evacuatie van 's-Gravenhage brengen alle gemoederen in de residentie in beweging.

zaterdag, 10 oktober 1942

Groot-Brittannië en de Verenigde Staten zullen afstand doen van hun extraterritoriale rechten in China.

dinsdag, 13 oktober 1942

President Roosevelt verklaart in een redevoering dat er sinds januari van dit jaar een gemeenschappelijk operatieplan van de geallieerden bestaat, waarover volledige overeenstemming heerst tussen de leiders. Als einddoel van deze oorlog noemt hij de algehele vernietiging van Duitsland, Italië en Japan, met hun bondgenoten.

dinsdag, 13 oktober 1942

De oorlogsmisdadigers zullen na de oorlog uitgeleverd moeten worden. Generaal Smuts bezoekt Londen; Wendell Wilkie is sinds een maand als boodschapper van Roosevelt op reis naar Ankara, Moskou en Tsjoengking. De Russen onder maarschalk Timosjenko rukken tussen Don en Wolga voortdurend verder op.

woensdag, 14 oktober 1942

Bij de Salomonseilanden is weer een grote zeeslag geleverd. De luchtaanval op de mijn Maurits in Limburg vergde een honderdtal burgerslachtoffers. De directeur-generaal van Winterhulp Nederland legt rekening en verantwoording af over het vorige seizoen; de totale inkomsten bedroegen ƒ 10.096.076. Er wordt echter niet bij gezegd dat de grote bijdragen bijna alle gedwongen zijn. De verkoop en aflevering door de Nederlandse industrie, groothandel en tussenhandel (niet detailhandel) is voor een groot aantal artikelen verboden.

vrijdag, 16 oktober 1942

In de Stille Zuidzee woedt de zwaarste zeeslag sinds het begin van de oorlog om het eiland Guadalcanal van de Salomonsgroep. Wegens herhaalde daden van sabotage zijn zonder verdere waarschuwing 15 Nederlandse gijzelaars gefusilleerd. De bladen melden de gehele of gedeeltelijke evacuatie van het Nederlandse kustgebied, namelijk van gebouwen gelegen in of in de nabijheid van de verdedigingszone. Deze ontruiming vindt niet alleen uit strategisch belang plaats, maar ook in het belang van de bevolking en dient rustig te worden voorbereid. De uitvoering berust bij de Commissie Burgerbevolking, een Nederlands bestuursorgaan. Betrokken zijn hierbij alle gemeenten in de provincie Zeeland, in Zuid-Holland de eilanden Goeree en Overflakkee, Voorne en Putten, Rozenburg, en diverse gemeenten in Zuid- en Noord-Holland.

zaterdag, 17 oktober 1942

Daar Stalingrad na ruim twee maanden nog steeds niet in Duitse handen is, beveelt Hitler dat deze stad genomen moet worden. De Duitse opperbevelhebber in Zuid-Rusland, evenals die van de generale staf, is even tevoren ontslagen. Met grote koppen wordt in de bladen een "revolutionaire verandering van het sociale leven in Nederland" aangekondigd: "een grondwet van de arbeid", in een enthousiaste rede toegelicht door H. J. Woudenberg, leider van het Nederlands Arbeidsfront. In deze "ideale bedrijfsgemeenschap", die allengs zal ontstaan, zal men uitgaan van het Leidersbeginsel; de werkgever wordt Betriebsführer genoemd en de werknemers Gefolgschaft. De Rijksbemiddelaars zullen plaats maken voor een gemachtigde voor de arbeid.

zondag, 18 oktober 1942

Amerikaanse troepen zijn aangekomen in Liberia, waarmee de geallieerden aan de Afrikaanse westkust in het bezit zijn van de steunpunten Gambia, Sierra Leone, Liberia, Goudkust, Nigeria en Frans Equatoriaal Afrika.

dinsdag, 20 oktober 1942

Duitsland staat een deel van de Oekraïne, ter grootte van Nederland, aan ons af ter bewerking, bij wijze van kolonie (om het gemis van Indië te vergoeden). De "boerenleider voor Zuid-Holland" verklaart: "Ik zal van de Oekraïne maken wat er van te maken is".

woensdag, 21 oktober 1942

Generaal Smuts verklaart in het Engelse parlement dat het defensieve stadium thans ten einde is en het toneel voor het thans aanvangende offensieve stadium gereed is.

donderdag, 22 oktober 1942

Admiraal Darlan maakt een inspectiereis naar Frans Noord- en West-Afrika. De Engelsen raden per radio de Nederlanders aan niet meer bij avond te reizen wegens luchtaanvallen op de treinen, die speciaal ten doel hebben de locomotieven onklaar te maken. Ettelijke ongelukken hebben bij deze beschietingen plaatsgevonden, ook aan boord van schepen.

vrijdag, 23 oktober 1942

De Japanse minister van Oorlog publiceert een verordening over de tewerkstelling van krijgsgevangenen, die in Japan als arbeiders in de industrieën gebruikt zullen worden.

zondag, 25 oktober 1942

In Egypte zet Montgomery het offensief op grote schaal in bij El Alamein met sterke gepantserde en infanteriestrijdkrachten. Tevens zijn Genua en Milaan zwaar gebombardeerd. Mussert verklaart dat "het Nederlandse volk slechts de keus blijft soldaat of slaaf te zijn".

dinsdag, 27 oktober 1942

Bij de Santa Cruz-eilanden wordt een grote zeeslag geleverd. De evacuatie van de Nederlandse kust lijkt voorlopig weer van de baan te zijn; het op eigen initiatief vervoeren van huisraad en andere zaken van de vele zenuwachtig geworden burgers wordt tegengegaan door een verbod op interlokaal meubel- en huisraadtransport in de provincies Noord- en Zuid-Holland. Een eigen organisatie is gecreëerd die de nodige voertuigen voor de verhuizing van het gehele huisraad ter beschikking zal stellen "voor het geval van een evacuatie uit het kustgebied".

woensdag, 28 oktober 1942

Een nieuwe Nederlandse staatslening wordt uitgegeven ten bedrage van 600 miljoen gulden à 3,5%; bij niet-voltekening zal deze worden vervangen door een gedwongen lening van 2%. Onze totale vlottende schuld bedraagt thans ruim 3 miljard gulden.

vrijdag, 30 oktober 1942

Plotseling wordt Den Haag opgeschrikt door het bericht dat een gedeelte nu toch, en wel vóór 14 november, moet evacueren. Dit geldt voor één bepaalde linie, waar verdedigingswerken aangelegd moeten worden. Zij die geen werkkring in de stad hebben worden naar Doetinchem gestuurd; de andere inwoners mogen zelf voor onderdak zorgen. Bad, wastafels, verduisteringsgordijnen en lampen moeten achtergelaten worden, evenals brandstoffen van hen die de stad moeten verlaten. Het gas- en elektriciteitsverbruik wordt gerantsoeneerd op 75%.

1 november 1942

In Scheveningen completeert een kabelballon de verdedigingszone. De slag in Egypte duurt met toenemende hevigheid voort ten gunste van de Engelsen. Op Nieuw-Guinea bezetten de Geallieerde troepen Kokoda. Einde van de zomertijd in Duitsland en de bezette gebieden. 4 november De Engelsen veroveren El Alamein.

6 november 1942

In Egypte "trekt een deel van de As-troepen terug op van tevoren gereedgemaakte stellingen", wat betekent dat de Engelsen de vluchtende Duitsers achtervolgen, die de Italianen achter zich laten. De Engelsen hebben reeds tussen de 20.000 en 30.000 gevangenen gemaakt. Tegelijkertijd vindt te Gibraltar een vlootconcentratie plaats.

zondag, 8 november 1942

De Engelsen en Amerikanen landden vanmorgen om half 4 in Marokko, bij Casablanca en Oran. Deze verrassende strategische zet werd met groot enthousiasme ontvangen. De landing vond plaats met 500 transportschepen, begeleid door 350 bewakingsvaartuigen, op talrijke punten van Frans Noord- en West-Afrika. Als gevolg hiervan zijn de betrekkingen tussen Frankrijk (Vichy) en de VS verbroken. De operaties van Franse zijde worden geleid door admiraal Darlan en generaal Juin, terwijl generaal Nogues in Marokko het opperbevel heeft. Generaal Eisenhower treedt op als opperbevelhebber aan Amerikaanse zijde. De gevechtshandelingen in Algiers zijn ’s avonds al gestaakt op bevel van Darlan. Maarschalk Pétain verklaart in een boodschap aan president Roosevelt dat Frankrijk zich zal verdedigen, omdat het is aangevallen. Amerika heeft Frankrijk tot vijandig gebied verklaard. Volgens Geallieerde berichten heeft generaal Giraud, die uit Duitse krijgsgevangenschap is ontsnapt, zich in Marokko aan het hoofd van de Gaullistische troepen geplaatst, nadat Eisenhower zijn aanbod om medewerking te verlenen heeft aanvaard.

maandag, 9 november 1942

Hitler zegt in een rede ter gelegenheid van de Heldengedenkdag: "Beslissend is dat men geleidelijk de stellingen betrekt die de tegenstander moeten overwinnen en dat men die stellingen behoudt. En daar kan men van op aan: wat wij eenmaal bezitten, daar zal geen ander komen." Hij spreekt verder zijn vertrouwen uit in de uiteindelijke overwinning en zegt over de Nederlanders: "Ik wil niemand verplaatsen, maar er zullen velen blij zijn weer vaste grond onder de voeten te hebben."

dinsdag, 10 november 1942

Montgomery verovert Mersa Matroe. Sidi el Barani valt in handen van de Engelsen. Duitse troepen overschrijden de demarcatielijn in Frankrijk om de Middellandse Zeekust te bezetten, als reactie op de Geallieerde aanval in Noord-Afrika. Hitler rechtvaardigt dit binnenrukken in een brief aan Pétain.

donderdag, 12 november 1942

Maarschalk Pétain protesteert tegen het binnenrukken van de Duitse troepen in het niet-bezette gebied, maar geeft militairen en politie opdracht geen tegenstand te bieden. In Toulon besluiten de Franse commandanten de versterkingen niet te bezetten en de Franse oorlogsschepen met rust te laten. De Engelsen veroveren Tobroek en Bari in Libië, de Amerikanen Bône in Algerije. Ook Casablanca is gevallen.

vrijdag, 13 november 1942

De commissaris-generaal voor Bestuur en Justitie, dr. Wimmer, waarschuwt tegen plundering van ontruimde gebouwen en stelt dat dergelijke misdrijven met de dood bestraft zullen worden.

zaterdag, 14 november 1942

Geruchten doen de ronde dat admiraal Darlan zich opzettelijk in Noord-Afrika heeft laten gevangen nemen om zich bij de Amerikanen aan te sluiten. Pétain veroordeelt Darlans handelen als een overtreding van zijn bevelen.

maandag, 16 november 1942

Duitse parachutisten landen in Tunis om de Geallieerden vóór te zijn. In Cyrenaica trekken Duitsers en Italianen verder terug en bereiken de Engelsen Derna. Bij Guadalcanal woedt een nieuwe zeeslag.

dinsdag, 17 november 1942

Darlan wordt uit zijn functie gezet vanwege een directe overeenkomst met de Amerikanen over de verdediging van Noord-Afrika tegen de Asmogendheden.

woensdag, 18 november 1942

Darlan en Giraud worden niet erkend door De Gaulle. Roosevelt verklaart geen blijvende politieke overeenkomsten met Darlan te hebben gesloten. De Engelsen veroveren een vliegveld in Tunis met parachutisten, de grootste operatie op dit gebied tot nu toe. In Spanje wordt een gedeeltelijke mobilisatie uitgevoerd om de onafhankelijkheid te garanderen. In Nederland krijgen overheidsinstellingen en bedrijven een oproep tot opgave van mannelijk personeel dat na 1 januari naar Duitsland gestuurd zou kunnen worden.

donderdag, 19 november 1942

De regering te Vichy wijst Laval aan als plaatsvervanger van het staatshoofd in plaats van Darlan, die Hoge Commissaris van Frans Noord- en West-Afrika wordt.

vrijdag, 20 november 1942

Het 8ste Britse leger bereikt Benghazi en de El Agheila-linie. Het wordt bekend dat het kustgedeelte van Den Haag volledig ontruimd moet worden.

zondag, 22 november 1942

De Russen beginnen een offensief bij Stalingrad. De Duitsers zitten ingesloten.

dinsdag, 24 november 1942

Stalingrad is vrijwel volledig omsingeld. De hoop op een Duitse overwinning begint te vervagen. De Franse vloot in Dakar sluit zich aan bij de Geallieerden. In Nederland begint de inbeslagname van kerkklokken.

woensdag, 25 november 1942

Duitsland publiceert de constructie van twee nieuwe wapens: een elektrisch machinegeweer met een vuursnelheid van 3000 schoten per minuut en een gepantserde vlammenwerper.

vrijdag, 27 november 1942

De Duitsers bezetten plotseling Toulon, waarna de Franse vloot zichzelf tot zinken brengt.

zondag, 29 november 1942

De Russen zetten een offensief in bij Rzjev en naderen Oost-Pruisen. In Nederland worden groentekaarten ingevoerd in de grote steden.

dinsdag, 1 december 1942

Djibouti in Frans Somaliland wordt door Geallieerde troepen bezet.

donderdag, 3 december 1942

Darlan richt een "Rijksraad" op die de belangen van het Franse imperium vertegenwoordigt. Londen onthoudt zich van commentaar.

zondag, 6 december 1942

Hevige gevechten in Tunis, waar de As een aanzienlijke strijdmacht verzameld heeft. Luchtaanval op de Philipsfabrieken in Eindhoven met veel burgerslachtoffers.

maandag, 7 december 1942

Koningin Wilhelmina kondigt bestuurlijke hervormingen aan: Indonesië zal na de oorlog als gelijkwaardig deel van het koninkrijk worden behandeld.

zondag, 13 december 1942

Mussert wordt benoemd tot "Leider" van het Nederlandse volk en wordt medeverantwoordelijk voor het bestuur.

dinsdag, 15 december 1942

Evacuaties in Nederland worden verder bemoeilijkt door een verbod op vestiging en verhuizing in diverse steden.

vrijdag, 25 december 1942

De Russen rukken op in de Don-bocht en dreigen een kwart miljoen Duitsers in te sluiten. De Engelse opmars in Libië zet door.

zondag, 27 december 1942

Giraud volgt Darlan op en zal samenwerken met De Gaulle.

woensdag, 30 december 1942

Alle eigenaren van motorvoertuigen en benzinevoorraden in Nederland moeten binnen een week aangifte doen.

vrijdag, 1 januari 1943

In zijn nieuwjaarsrede verklaart Hitler dat "ditmaal de oorlog een einde zal vinden waardoor voor de eerstvolgende honderd jaar de vijanden van Duitsland de lust zal vergaan hen weer te overvallen". Seyss-Inquart wijst erop dat de strategische en economische situatie in Europa en het Verre Oosten thans geconsolideerd is en zegt over Hitler: "Nog nooit werd een man door zó veel miljoenen mensen in onvoorwaardelijke overgave met de gehele persoonlijkheid bemind". JMussert vertelt bij deze gelegenheid dat hij zich "onwrikbaar verbonden voelt aan de Führer als Germaans Führer, die met de Duce van Italië en met de andere verbonden Europese naties Europa voor de ondergang behoedt". "God heeft hen nog bijtijds gezonden om deze ondergang te verhoeden".

dinsdag, 5 januari 1943

De verovering van Welikije Luki door de Russen wordt van Duitse zijde tegengesproken, ze hopen blijkbaar deze "egelstelling" nog terug te winnen. De Duitse bevelhebber in Tunis, Nehring, is vervangen door generaal Von Arnim. In Nederland wordt een "Bewakingsdienst tegen sabotage" ingesteld, "om onheilen en onnodige belasting van de bevolking zoveel mogelijk te voorkomen". Onze kranten zijn dezer dagen nog meer ingekrompen en bestaan grotendeels uit één enkel blaadje van zeer slechte kwaliteit (papier zowel als inhoud). Ondanks sneeuw en vorst rijden de steeds spaarzamer gaande trams nog met open aanhangwagens, bij gebrek aan ander materiaal. Gemengd gehuwde Joden, woonachtig in het te ontruimen gebied, zijn verplicht zich in Amsterdam te vestigen.

zaterdag, 9 januari 1943

Generaal Paulus, de verdediger van Stalingrad, weigert op Hitlers bevel de Russische eis tot capitulatie. Nanking-China verklaart Groot-Brittannië en de Verenigde Staten de oorlog.

donderdag, 14 januari 1943

In Marokko, bij Casablanca, begint een geallieerde conferentie.

dinsdag, 19 januari 1943

Heden werd ons vorstenhuis en volk verblijd met de geboorte van prinses Margriet Francisca. De Russen hebben Leningrad eindelijk weten te ontzetten en tevens Schlüsselburg veroverd. In Leningrad zouden 1 à 1,5 miljoen mensen gesneuveld zijn of gestorven van ontbering. Bij Stalingrad is nu de helft van de Duitsers gevangen genomen of vernietigd, terwijl in Tripolitanië generaal Rommel weer verder teruggetrokken is. In Nederland vindt intussen de systematische vernietiging van gebouwen en natuurschoon gestadig voortgang. Van de Residentie zijn reeds hele woonwijken tegen de grond gehaald, waartoe onze eigen arbeiders door de Duitse bezetters gedwongen worden; bomen worden gekapt, plantsoenen vertrapt. Vooral Hoek van Holland en het eiland Rozenburg worden herschapen tot mede de sterkste stellingen van de Atlanticwal, terwijl meer landinwaarts vliegvelden worden aangelegd (o.a. Havelte), waaraan alle mannelijke bewoners uit de omgeving moeten meewerken. Geregeld vinden in het kustgebied ongelukken plaats door het trappen op landmijnen.

woensdag, 20 januari 1943

Het Nederlandse volk ontvangt de aankondiging van de uitbreiding van het Oranjehuis enthousiast, hoewel het daaraan in het openbaar geen uiting mag en kan geven. In alle huizen en harten heerst echter vreugde. Chili verbreekt de betrekkingen met de As-mogendheden.

donderdag, 21 januari 1943

Duitsland en Italië hebben ieder een verdrag gesloten met Japan inzake economische samenwerking voor dezelfde duur als het Driemogendhedenverdrag. In West-Nederland leveren de nieuwste distributiemaatregelen weer verlaging op van het vleeschrantsoen, dat thans 200 gram per week bedraagt, been inbegrepen, terwijl we slechts 3 maal 1,5 liter taptemelk per maand zullen krijgen.

vrijdag, 22 januari 1943

De tegenslagen van de Duitsers zijn van dien aard dat zelfs in de kranten iets van de waarheid meegedeeld moet worden; dit geschiedt dan in termen als: "In de Oostelijke Kaukasus hebben de Duitse troepen zich, binnen het bestek van de bewegelijke oorlogsvoering, systematisch van de vijand losgemaakt" (teruggetrokken van Mosdok) en "In Noord-Afrika werden Misurata en Homs na vernieling van de voor de oorlog belangrijke installaties ontruimd". Een groot geallieerd succes is de verovering van Tripoli. In drie maanden tijd hebben de Engelsen in Noord-Afrika 1600 km afgelegd. De winterslag in het oosten duurt voort met onverminderde hevigheid; van de Kaukasus zijn de Duitsers nu teruggetrokken tot de Koeban; Voronezj is ontruimd "ter verkorting van het front" en in Stalingrad "hecht het 6de Duitse leger in heldhaftige en opofferende strijd tegen een verpletterende overmacht onsterfelijke roem aan zijn vaandels". Duitsland geeft toe dat het zich bevindt op een beslissend tijdstip van de geschiedenis, maar zegt nog bij monde van Reichsleiter Alfred Rosenberg, dat "geen macht ter wereld meer in staat is de wedergeboorte van Duitsland en het Rijk tot heil van Europa te verhinderen".

woensdag, 27 januari 1943

Ten behoeve van de rijksverdediging moeten in Duitsland alle mannen van 16 tot 65 en alle vrouwen van 17 tot 45 jaar (op enkele moeders na) zich melden bij de arbeidsbureaus.

vrijdag, 29 januari 1943

Seyss-Inquart kondigt in een rede de inzet aan van alle werkkrachten, ook in de bezette gebieden; alle jonge mannen tot 27 jaar zullen eerdaags naar Duitsland moeten.

zaterdag, 30 januari 1943

De tiende verjaardag van het overnemen van de macht door Adolf Hitler wordt voor de eerste maal niet herdacht met een rede van de Führer zelf, daar deze "niet aan het front gemist kan worden". De redevoering van Göring, die hem vervangt, evenals die van Göbbels, wordt een uur uitgesteld wegens een Engelse luchtraid boven Berlijn op het tijdstip van het begin van de uitzending. In een proclamatie die Hitler uitvaardigt, zegt hij dat er aan het einde van deze oorlog geen overwonnen volken zullen zijn, doch slechts overlevenden.

zondag, 31 januari 1943

De bezetting van Stalingrad capituleert; van de meer dan 300.000 Duitsers zijn nog slechts 5000 overlevenden, die met generaal-veldmaarschalk Paulus (waartoe hij heden benoemd is) gevangen worden genomen. Großadmiral Raeder is uit zijn functie afgezet en krijgt een ander ambt.

zondag, 31 januari 1943

Mussert stelt in: een Secretarie van Staat der Nationaal-Socialistische Beweging der Nederlanden — ten behoeve van zijn besturende taak in den Staat —, waarin werkzaam zijn verschillende door Mussert benoemde „gemachtigden voor Staatsaangelegenheden” (n.1. C. van Geelkerken, Prof. Mr. Dr. R. van Genechten, Mr. M. Rost van Tonningen, Ir. W. L. Z. van der Vegte, Dr. F. E. Posthuma, C. van Ravenswaay, Mr. H. Reydon, Dr. K. Keyer. Voorts voor bijzondere diensten: H. J. Woudenberg, H. W. Müller Lehning, E. J. Roskam, Dr. Ing. W. A. Herweyer, M. Meuldijk, F. W. van Vloten, arts C. C. A. Croïn, Luit.-Generaal H. A. Seyffardt, F. H. M. Ouwerling en Dr. D. Hannema).

2 Februari 1943

Naar aanleiding van het neerschieten van een Duitsch onderofficier in Haarlem op 30 Januari, zijn als vergeldingsmaatregel 10, uit Joodsch-communistische kringen afkomstige, gijzelaars uit Haarlem en omgeving terechtgesteld, terwijl bovendien een groot aantal communistische agitatoren uit deze streek naar een concentratiekamp werden gezonden.
Thans eerst wordt bekend, dat Churchill als gast der Turkse regering een bezoek aan Turkije heeft gebracht.
Tsjang-Kai-Tsjek is met een grote staf civiele en militaire medewerkers naar Washington vertrokken.
Alle Japanners zijn thans van Guadalcanar verdreven.
In verband met de rouw om Stalingrad is, in navolging van Duitsland, ook in Nederland voor drie dagen de sluiting gelast van alle schouwburgen, bioscopen, variétés enz.
De Duitse minister van Economische Zaken vaardigt de verordening uit van sluiting van alle bedrijven, die niet onvoorwaardelijk noodzakelijk zijn voor de verzorging der bevolking en voor de oorlogseconomie.
Mussolini neemt het Ministerie van Buitenlandse Zaken over van zijn schoonzoon Graaf Ciano, die benoemd is tot lid van de Grote Raad van het Fascisme.
De Russen deden gisteren en vandaag landingspogingen bij Novorossiisk.

donderdag, 4 februari 1943

In Amsterdam zijn na de moord op de zoon van de procureur-generaal Feitsma 150 studenten opgepakt. Ook studenten van andere universiteiten zijn zowel in het gebouw van de hogeschool als thuis gepakt, waarvoor Hauptdienstleiter Schmidt in een dreigende rede een nadere verklaring geeft, n.1. „dat de zoontjes der plutocraten in dit land ook eens zouden moeten werken”, want „wie niet werkt, zal ook niet eten”.

5 Februari 1943

Met onmiddellijke inwerkingtreding is in Noord- en Zuid-Holland het uur waarna men zich niet meer op straat mag bevinden van 24 gesteld op 22 uur.
Vanmorgen vroeg zijn overal razzia’s gehouden op jongens van 18 tot 24 jaar, wat zelfs uitgebreid werd tot 16 en 25. Van hun bed gelicht en van de straat meegenomen, zijn ze in overvalwagens weggevoerd, met hoogstens een deken en een tandenborstel als bagage.
’s Avonds doet niemand meer de deur open en overdag slechts na lang wachten. Vele jongens, en ook al meisjes, slapen niet meer in hun eigen huis. De atmosfeer is alom geladen. Vandaag is een aanslag gepleegd op de tweede van Musserts „ministers”, n.1. Mr. Reydon, die zwaar gewond is, terwijl zijn echtgenote gedood werd. Het verluidt zelfs, dat over het gehele land 32 vooraanstaande N.S.B.’ers vermoord zijn.

zaterdag, 6 februari 1943

Generaal Eisenhower is benoemd tot opperbevelhebber van de Geallieerde troepen in Noord-Afrika, (het 8ste leger); generaal Alexander tot plaatsvervangend opperbevelhebber. Het Franse leger in Tunis wordt geplaatst onder bevel van generaal Anderson.
Alle hoofden van takken van dienst in Nederland moeten een lijst indienen van het voltallige personeel in Rijks-, Gemeente- en semi-overheidsdienst, waarvan 10 a 20 procent in Duitsland tewerkgesteld zal worden. Op deze lijsten mag aangegeven worden welke ambtenaren of arbeiders onmisbaar zijn of wie reeds eerder in Duitsland werkten. Ook het vrouwelijk personeel valt onder deze opgave.

Tengevolge van een revolveraanslag is heden luit.-generaal H. A. Seyffardt, leider van het Vrijwilligers Legioen Nederland en voormalig chef van de Nederlandse Generale Staf, overleden. Vóór zijn dood heeft hij verzocht hiervoor geen gijzelaars te laten boeten.

zondag, 7 februari 1943

In Amsterdam zijn na de moord op de zoon van procureur-generaal Feitsma 150 studenten opgepakt. Ook studenten van andere universiteiten zijn zowel in het gebouw van de hogeschool als thuis opgepakt, waarvoor Hauptdienstleiter Schmidt in een dreigende rede een nadere verklaring geeft, namelijk: “dat de zoontjes der plutocraten in dit land ook eens zouden moeten werken”, want “wie niet werkt, zal ook niet eten”.

maandag, 8 februari 1943

Met onmiddellijke inwerkingtreding is in Noord- en Zuid-Holland het uur waarna men zich niet meer op straat mag bevinden, van 24 uur gesteld op 22 uur.

dinsdag, 9 februari 1943

Vanmorgen vroeg zijn overal razzia’s gehouden op jongens van 18 tot 24 jaar, wat zelfs uitgebreid werd tot 16 en 25. Van hun bed gelicht en van de straat meegenomen, zijn ze in overvalwagens weggevoerd, met hoogstens een deken en een tandenborstel als bagage. ’s Avonds doet niemand meer de deur open en overdag slechts na lang wachten. Vele jongens, en ook al meisjes, slapen niet meer in hun eigen huis. De atmosfeer is alom geladen. Vandaag is een aanslag gepleegd op de tweede van Musserts “ministers”, namelijk Mr. Reydon, die zwaar gewond is, terwijl zijn echtgenote gedood werd. Het verluidt zelfs, dat over het gehele land 32 vooraanstaande N.S.B.’ers vermoord zijn. Generaal Eisenhower is benoemd tot opperbevelhebber van de Geallieerde troepen in Noord-Afrika (het 8ste leger); generaal Alexander tot plaatsvervangend opperbevelhebber. Het Franse leger in Tunis wordt geplaatst onder bevel van generaal Anderson.

donderdag, 11 februari 1943

Alle hoofden van takken van dienst in Nederland moeten een lijst indienen van het voltallige personeel in Rijks-, Gemeente- en semi-overheidsdienst, waarvan 10 à 20 procent in Duitsland tewerkgesteld zal worden. Op deze lijsten mag aangegeven worden welke ambtenaren of arbeiders onmisbaar zijn of wie reeds eerder in Duitsland werkten. Ook het vrouwelijk personeel valt onder deze opgave. Te Ankara zullen onderhandelingen plaatsvinden met de Turkse ambassadeurs in de Sovjet-Unie, Bulgarije, Roemenië en Perzië. Men verwacht dat de besprekingen vooral de Russisch-Turkse belangen op de Balkan en in de Dardanellen tot onderwerp zullen hebben.

zaterdag, 13 februari 1943

De bewoners van het spergebied in Den Haag, die nog geen heenkomen naar elders hebben gevonden, mogen — en moeten zelfs — nu in hun huizen blijven, daar generaal von Rundstedt, die dezer dagen de verdedigingswerken in oogenschouw kwam nemen, gezegd heeft dat deze hele afbraak niet nodig was geweest en dat deze linie 40 km verder had moeten liggen! Inmiddels is de stad onherstelbaar verminkt, zowel wat betreft gebouwen als natuurschoon.

zondag, 14 februari 1943

Voor Amsterdam en Den Haag is de tijd waarna men zich niet meer op straat mag bevinden, vervroegd tot 20 uur, terwijl de cafés een uur vroeger moeten sluiten. Misschien houdt dit weer verband met het vermoorden van een Duitse soldaat in de Residentie.

maandag, 15 februari 1943

Rostov en Worosjilowgrad zijn gevallen, of, zoals Berlijn meldt, “volgens de plannen ontruimd ter verkorting van het front”. Volgens de verhalen zou in Berlijn onder het standbeeld van Von Hindenburg geschreven zijn: “Komm herunter alter Streiter, der Gefreiter kann nicht weiter”. De Duitsers zetten een tegenoffensief in Tunis in en bezetten Gafsa. Mussert deelt in een rede te Amsterdam, waar een grote betoging tegen het bolsjewisme plaats had, onder andere mede, dat de N.S.B. met spoed bewapend zal worden, onder andere in de hulppolitie en de nieuw op te richten Landwacht. “De verhaaltjes over een bijltjesdag moeten nu maar eens uit zijn”. Voorts zei hij dat “bona fide studenten, die geen streken uithalen in de rug van het front, hun studie zullen kunnen voortzetten. Zuivering is echter nodig van de saboteurs en ophitsers tegen het nationaal-socialisme. Die zullen ook in Duitsland moeten werken.”

dinsdag, 16 februari 1943

Ook Charkow is al gevallen; de Russen maken buitengewoon snelle vorderingen. In Tunis is de situatie voor de Geallieerden echter minder gunstig en hebben de Amerikanen 40 km terug moeten trekken. In verschillende restaurants in Nederland heeft men tot de maatregel over moeten gaan een gulden statiegeld te heffen voor het gebruik van mes, vork of lepel, daar het publiek, door gebrek gedwongen, zich geregeld deze voorwerpen toe-eigent, wat zich zelfs uitbreidt tot kopjes, schoteltjes, zoutvaatjes, gordijnkoorden en handdoeken.

donderdag, 18 februari 1943

Göbbels gebiedt in een rede den “totalen oorlog”, daar “Europa in doodsgevaar” is en stelt 10 vragen aan het Duitse volk. De evacuatie in Nederland, wat betreft Scheveningen, is thans stopgezet, daar hier “voorlopig de graad der militaire noodzaak bereikt is”. Bevoegde zijde wijst er hierbij op, dat het een “boosaardig gerucht is dat meubels of materiaal van afgebroken huizen naar Duitsland zouden worden vervoerd”. In onder andere de gemeente Bloemendaal moeten alle mannelijke inwoners weer wacht lopen, als straf voor een of andere kleine daad van sabotage. Deze wacht geschiedt voor ieder om de 16 uur en duurt 4 uur achtereen, gedurende welken tijd men niet mag zitten, niet mag stilstaan, niet leunen, niet met anderen praten, niets aannemen, bij regen niet mag schuilen of een paraplu gebruiken of overschoenen of twee jassen dragen. Bij een kleine overtreding van deze geboden krijgt men als minste straf 8 uur achter elkaar wacht lopen of staan.

vrijdag, 19 februari 1943

Den Helder door Britse vliegtuigen aangevallen. Hoewel voor een groot gedeelte geëvacueerd, zijn hierbij toch nog burger-slachtoffers gevallen.

zondag, 21 februari 1943

Van de kansels der kerken is hedenmorgen een herderlijk schrijven voorgelezen van de Aartsbisschop en de Bisschoppen van Nederland, tezamen met de voornaamste andere kerkgenootschappen, aan de Rijkscommissaris. Hierin wordt een ernstig beklag geuit over de voortschrijding van het onrecht tegenover het Nederlandse volk, waarbij in het bijzonder de beginselen gerechtigheid, barmhartigheid en vrijheid van levensbeschouwing worden aangetast. “Zij moeten getuigen dat ook de machthebbers onderworpen zijn aan de Goddelijke Wet en zich hebben te onthouden van daden welke door die Wet worden veroordeeld.” “Reeds hebben de Kerken gewezen op de toenemende rechteloosheid, het ten doode vervolgen van Joodse medeburgers, het opdringen van levens- en wereldbeschouwing, die lijnrecht in strijd is met het Evangelie van Jezus Christus, de verplichte Arbeidsdienst als nationaal-socialistisch opvoedingsinstituut, het aantasten van de vrijheid van het Christelijk onderwijs, het gedwongen tewerkstellen van Nederlandse arbeiders in Duitsland, het ter dood brengen van gijzelaars, het gevangen nemen en gevangen houden van velen. Thans is daarbij gekomen het als slaven opjagen, grijpen en wegvoeren van duizenden jonge mensen”. “Als richtsnoer bij alle gewetensconflicten geldt het Woord ‘Gij zult Gode meer gehoorzaam zijn dan de mensen’.”

dinsdag, 23 februari 1943

De 25ste verjaardag van de stichting van het Rode Leger is ook in geheel Engeland en in de V.S. plechtig gevierd. Moskou maakt bekend, dat Duitsland in Rusland sedert het begin van de oorlog 4 miljoen doden verloren heeft en 9 miljoen gewonden; het D.N.B. noemt voor de Russische verliezen 12,8 miljoen doden en gewonden en 5,4 miljoen gevangenen. De Sovjets zijn een nieuw offensief begonnen aan de Wolchow en ten Zuiden van het Ladogameer. In Tunis heroveren de Amerikanen het verloren gegane terrein. In ’s-Gravenhage vordert het werk aan de tankgracht door het Haagse Bosch gestaag; ongeveer de helft van het Bosch is gekapt. In de Scheveningse Boschjes is een begin gemaakt met het afdammen van de Waterpartij, terwijl elders een zware betonnen muur verrijst en Sorghvliet, het buitengoed van Vader Oats, gedeeltelijk ontmuurd en ontboscht is. De Scheveningse Boulevard is totaal ontoegankelijk en zelfs onzichtbaar door een betonnen muur; de Pier is half afgebroken.

donderdag, 25 februari 1943

In een proclamatie kondigt Hitler de “algehele mobilisatie van de geestelijke en stoffelijke waarden” van geheel Europa aan, waarbij het als een natuurlijke zaak beschouwd wordt “geen vreemde levens te ontzien in een tijd die van ons eigen leven zo zware offers vraagt”.

vrijdag, 26 februari 1943

Wegens het verspreiden van illegale lectuur worden wederom 2 Nederlanders geëxecuteerd. In Duitsland zullen 2 miljoen mannen voor het front vrij worden gemaakt en vervangen worden door 4 miljoen vrouwen.

zaterdag, 27 februari 1943

Er wordt een begin gemaakt met het paaien van Nederlandse, Noorse, Deense en Belgische jongens van 16 tot 18 jaar voor een gratis verblijf van een maand in een “weersportkamp” in Duitsland.

maandag, 1 maart 1943

In een rede te Roermond bespreekt Mussert onder andere de houding van de Katholieke Kerk in Nederland, die al lang “een politiek volgt die de weg moest bereiden voor het bolsjewisme”. Tegenover deze “gevaarlijke agitatie” plaatst de Leider het parool: “Wie niet met ons is, is tegen ons”. Voorts betoogt hij, dat hij alles in het werk zal stellen om gedaan te krijgen dat elke jongeman in korten tijd bij den Nederlandschen Arbeidsdienst komt en ook om hem te laten meehelpen bouwen aan de vestingwerken in Europa. De “ernstig strevende studenten zullen zich moeten verplichten, wanneer zij met hun studie gereed zijn, minstens een jaar lang voor hun volk en voor Europa in Duitsland te werken.”

maandag, 1 maart 1943

Het bolsjewisme. Tegenover deze "gevaarlijke agitatie" plaatst de Leider het parool: "Wie niet met ons is, is tegen ons." Voorts betoogt hij dat hij alles in het werk zal stellen om gedaan te krijgen dat elke jongeman in korte tijd bij de Nederlandse Arbeidsdienst komt en ook om hem te laten meehelpen bouwen aan de vestingwerken in Europa. De "ernstig strevende studenten" zullen zich moeten verplichten, wanneer zij met hun studie gereed zijn, minstens een jaar lang voor hun volk en voor Europa in Duitsland te werken.

dinsdag, 2 maart 1943

Het opzeggen van een dienstbetrekking of aanstellen van werknemers mag in Nederland nog slechts geschieden met toestemming van het Arbeidsbureau. Dit geldt niet voor overheids- of huispersoneel. De "avondklok" in Noord- en Zuid-Holland is weer op 23 uur gesteld, behalve in Den Haag en Amsterdam, waar het 21 uur is. Vannacht heeft Berlijn zijn eerste grote luchtaanval te verduren gehad, tot grote verontwaardiging van de Duitse pers, die blijkbaar Rotterdam, Londen en Coventry vergeten is.

woensdag, 3 maart 1943

De Duitsers hebben Rzjef moeten ontruimen. Het front loopt thans ongeveer van Taganrog langs de Mioes in noordelijke richting tot Worosjilowgrad; dan bewesten Charkov en Koersk over Orel en Rzjef naar het Ilmenmeer, vanwaar het in noordelijke richting naar het Ladogameer verloopt. De Italiaanse troepen worden van het oostfront teruggeroepen.

donderdag, 4 maart 1943

Vanochtend werd de werf van Wilton te Schiedam zwaar gebombardeerd. De "zwarte" prijzen in de steden lopen al flink op: zo kost bijvoorbeeld een ei 65 cent, 1 ons shag ƒ 14,-, een bon voor 1 kg suiker ƒ 9,-.

woensdag, 10 maart 1943

Vannacht is München gebombardeerd, waarbij zware schade is aangericht aan onder andere de Oude Pinakotheek, de Glyptotheek, de Schachgalerie, Staatsgalerie, Frauenkirche en Nymphenburg. Over schade aan militaire doelen laten de Duitsers natuurlijk niets los. In de middensector van het oostfront gaat "de stelselmatige ontruiming ter verkorting van het front" voort, waarbij Wjasma gevallen is. De Duitsers wijzen erop dat zij zodoende het initiatief behouden en dat "de plannen van de vijand volkomen omver worden geworpen".

vrijdag, 12 maart 1943

Instelling van de Nederlandse Landwacht, een "soldatenformatie die in eigen land wordt ingezet onder leiding van de SS om het vaderland te verdedigen." De eed op de Führer is die op Adolf Hitler als Germaans Führer, als hoogste militaire aanvoerder. De toestanden bij ons hoger onderwijs zullen "geordend" worden; de gearresteerde studenten, behalve die uit Delft, die om politieke redenen van veiligheid voorlopig nog in hechtenis blijven, worden in vrijheid gesteld. Er wordt een numerus clausus vastgesteld; de student moet een loyaliteitsverklaring tekenen en verplicht zich, na volbrengen van zijn studie, een jaar in Duitsland te gaan werken.

zaterdag, 13 maart 1943

Nederlandse bankbiljetten van ƒ 1000 en ƒ 500 moeten worden ingeleverd bij het Rijksbelastingkantoor; de tegenwaarde wordt gebruikt tot delging van opvorderbare of opvorderbaar wordende belastingen van de persoon die de biljetten heeft ingeleverd, en wordt slechts vergoed indien diens fiscale omstandigheden zuiver zijn. Deze verordening beoogt "rigoureuze maatregelen tegen zwarte handelaren". Legitieme bezitters zouden geen gevaar lopen. Het NSB-orgaan "Het Nationale Dagblad" neemt stelling tegen Japanse en Duitse publicaties over het Nederlandse beleid in Indië, die doen voorkomen alsof wij de belangen van de inheemse bevolking verwaarloosd zouden hebben. Vannacht heeft Essen een hevige luchtaanval te verduren gehad, waarbij de fabriek van Krupp zeer zwaar heeft geleden.

zondag, 14 maart 1943

De Duitsers heroveren Charkov. In het kader van "Nederlandse totale inzet in de strijd tegen het bolsjewisme" moeten hier, evenals in Duitsland, talrijke bedrijven die niet voor de oorlog van belang zijn, worden gesloten, terwijl bij bepaalde bedrijven het gebruik van mannelijke werkkrachten moet worden beperkt. In verband hiermee mag door de meeste leveranciers niet meer thuis worden bezorgd, mogen bij banken en dergelijke instellingen geen mannen meer werkzaam zijn tussen 18 en 31 jaar en bij sommige andere bedrijven tot 45 en 50 jaar, moeten verschillende werkzaamheden bij de kappers vervallen en zullen vrouwelijke brievenbestellers worden ingeschakeld.

maandag, 15 maart 1943

Brieven naar het buitenland mogen nog slechts ongefrankeerd persoonlijk bij de postkantoren worden afgeleverd, met legitimatie.

zondag, 21 maart 1943

Op de Heldengedenkdag houdt Hitler in het Zeughaus te Berlijn een opmerkelijk korte rede, doch doet hiermee de illusie van velen, die het gerucht van zijn dood geloofden, teniet. Aan het oostelijk front is het gelukt, zei hij, "thans definitief de crisis te boven te komen en het front te stabiliseren". Eerst thans kon hij daarom zijn werk met rustig geweten verlaten. "Het gevaar dat het oudste beschaafde continent ter wereld gelopen heeft om te worden overrompeld, is thans van Europa afgewend", aldus Hitler. Hij geeft als Duitse verliezen in deze oorlog ruim een half miljoen doden op, doch zegt niet dat het afweergeschut al bediend moet worden door jongens van 16 jaar.

zaterdag, 27 maart 1943

Het bevolkingsregister te Amsterdam is, ten gevolge van een springstofaanslag, geheel in vlammen opgegaan. Voor ontdekking van de daders is een beloning van ƒ 10.000 uitgeloofd.

dinsdag, 30 maart 1943

De Philipsfabrieken te Eindhoven zijn weer met goed gevolg gebombardeerd. De Britten in Tunis dringen door in de Marethlinie en veroveren Gabes.

woensdag, 31 maart 1943

Het semi-officiële Amerikaanse legertijdschrift "Army and Navy Journal" schrijft dat een invasie van het continent zal beginnen zodra de Anglo-Amerikanen meester zijn van de toestand in Noord-Afrika. Bij een aanval op de Ford-fabrieken is Rotterdam door Engelse bommen getroffen.

zondag, 4 april 1943

De Russen hebben een nieuw offensief ingezet op het Oostelijk front van het Koebanbruggehoofd. Hoe slechter het er voor de Duitschers voorstaat, des te meer propaganda maken zij; zo wordt nu weer een nieuw wapen van de luchtafweer aangekondigd: een kanon dat stalen netten de lucht inschiet, en een nieuw type tank, de “Tijger”, terwijl grote artikelen in de bladen: “Nederland: een vesting”, “omvangrijke versterkingswerken, over het gehele land verspreid”, de aandacht af moeten leiden en de gehele wereld moeten suggereren dat West-Europa onneembaar is.

zondag, 4 april 1943

Parijs en Napels zijn gebombardeerd door de Geallieerde luchtmacht. Daladier, Blum en Gamelin worden, zoals ook reeds met Reynaud is geschied, naar Duitsland gevoerd.

dinsdag, 6 april 1943

Het Ruhrgebied staat nacht op nacht bloot aan Geallieerde luchtaanvallen, Essen vooral heeft zwaar te lijden. Het verzet van de Nederlandse artsen is geëindigd met toegeven van Duitse zijde.

woensdag, 7 april 1943

In Noordelijk Tunis verenigt het leger van Rommel zich met dat van Von Arnim, waarmee Rommel thans “na de terugtocht uit Egypte, eindelijk zijn definitieve stellingen heeft bereikt”.

donderdag, 8 april 1943

Rommel moet echter deze stellingen meteen weer verlaten, waarna de Engelsen en Amerikanen zich verenigd hebben. De illegale organisatie, die de brand in het Bevolkingsregister te Amsterdam stichtte, is door de Duitschers ontdekt.

7-10 April 1943

Führer en Duce hebben een ontmoeting ergens op Duitsch gebied, hun 7de samenkomst tijdens den oorlog. De Duitsch-Italiaanse troepen ontruimen in Tunis Kairoean en de havenplaats Sfax.

maandag, 12 april 1943

Hitler ontvangt Maarschalk Antonescu, de Staatsleider van Roemenië.

dinsdag, 13 april 1943

De Joden moeten nu ook de provincies Noord-, Zuid-Holland en Utrecht verlaten, waarmede 23 April alle Joden uit Nederland verdwenen moeten zijn (uitgezonderd de gemengd gehuwde) en verzameld in het kamp te Vught. “Bij tijdige aanwijzing van verborgen Joden en Joodse vermogenswaarden” zal geen straf worden opgelegd.

woensdag, 14 april 1943

De Duitse pers “onthult” een massamoord op Poolse officieren door de bolsjewieken. In het bos van Katyn, op de Geitenberg bij Smolensk, zou volgens hen een massagraf van 3000 Poolse officieren zijn gevonden, die in 1939 door de Russen zouden zijn doodgeschoten.

maandag, 19 april 1943

Dezer dagen zijn ook de Rijksregent van Hongarije, Von Horthy, en Quisling, de Noorse Hitlersatelliet, door den Führer ontvangen. Verschillende straatnamen in Nederlandse plaatsen, die genoemd zijn naar personen van Joodse bloede, worden veranderd.

dinsdag, 20 april 1943

Hitler viert zijn 54ste verjaardag, ter gelegenheid waarvan 88 Nederlandse gijzelaars uit het kamp St. Michielsgestel zijn vrijgelaten; ruim 400 zijn er nog achtergebleven.

donderdag, 22 april 1943

Churchill en Roosevelt waarschuwen Duitsland geen gasoorlog tegen Rusland te gaan voeren, waarvoor voorbereidingen op zouden wijzen; ook Japan wordt gewaarschuwd geen gas tegen China te gebruiken.

zaterdag, 24 april 1943

De Engelsen zijn een groot offensief begonnen in Noord-Tunis. Hitler heeft de Slowaakse president, Dr. Tiso, ontvangen. De Duitsers publiceren de ontdekking van een nieuw massagraf, namelijk bij Odessa, dit keer van 4 à 5000 vermoorde Sovjetburgers en waarschijnlijk Roemenen.

zondag, 25 april 1943

Inzake het bericht over de gasoorlog, door Reuter verspreid, wijst Berlijn op het “agitatorische en provocatorische karakter deze uitlatingen”.

maandag, 26 april 1943

Montgomery staat nog slechts op 40 km afstand van de stad Tunis; de Franse troepen naderen Pont du Faks. Generaal Rommel schijnt zich niet meer in Tunis te bevinden. Finland stuurt voortdurend boodschappen aan de Geallieerden dat het den strijd wil staken. Zweden protesteert bij Duitsland tegen het torpederen van Zweedse onderzeeërs en het leggen van mijnen in de Zweedse territoriale wateren. Intussen bereiden de Duitsers zich ernstig voor op een invasie in Griekenland, in welk land de guerillatroepen hen veel last veroorzaken. De Engelse radio roept nogmaals om: “Nieuwe gebeurtenissen zullen niet lang op zich laten wachten”.

dinsdag, 27 april 1943

Koningin Wilhelmina spreekt in een radiorede de overtuiging uit, dat wij spoedig weer vrij zullen zijn en keert zich in felle bewoordingen tegen den onderdrukker. Deze optimistische beschouwing van onze beminde Vorstin is zeer zeker in overeenstemming met den omroeper van Radio Oranje, die iedere uitzending besluit met de woorden: “Hoe moeilijk de dag en hoe zwaar ook de scheiding, we zijn weer een dag dichter bij de bevrijding”. De Poolse regering heeft het Internationale Rode Kruis verzocht onderzoek te doen naar de massagraven bij Katyn en Tatorka (Odessa), welk geloof hechten aan de Duitse beschuldiging Rusland dermate kwalijk neemt, dat Moskou de diplomatieke betrekkingen met de Poolse regering verbreekt. De nieuwe arbeidstijd voor Nederlands Overheids personeel is op 48 uur per week gesteld, wat verlengd mag worden tot 54 uur.

woensdag, 28 april 1943

In ons gehele land worden nu voorlichtingsavonden georganiseerd voor de zelfbescherming bij luchtaanvallen, waarop de bevolking verplicht is te verschijnen. Rauter stelt een verbod in tot tewerkstelling van studerenden. Hitler ontvangt de Kroatische Staatsleider Pawelitsj in zijn hoofdkwartier.

donderdag, 29 april 1943

Generaal Christiansen beveelt, dat het gehele voormalige Nederlandse leger weer in krijgsgevangenschap wordt weggevoerd, wat aldus gemotiveerd wordt, dat leden van het Nederlandse leger telkens opnieuw door hun vijandig gedrag het vertrouwen hebben geschonden, dat bij hun vrijlating in hen werd gesteld.

vrijdag, 30 april 1943

Als reactie op bovengenoemde maatregel wordt over het gehele land, zij het niet algemeen, toch in allerlei takken van bedrijf, gestaakt. In de provincies Overijssel, Limburg, Noord-Holland en Gelderland wordt het politiestandrecht afgekondigd, wat inhoudt dat men tussen 20 en 6 uur binnen moet zijn en de doodstraf staat op het deelnemen aan openbare samenscholingen, op staken, uitsluiten van werknemers, wapens dragen of bezitten zonder verlof, verspreiden of vervaardigen van vlugschriften, verstoren van de openbare orde, weerstand bieden aan de openbare macht. Verboden is het verzamelen van meer dan 5 personen op openbare wegen. Alle beroepsonderofficieren tot 45 jaar moeten zich van 7 tot 13 mei melden te Amersfoort.

zaterdag, 1 mei 1943

Het politiestandrecht is nu uitgebreid tot geheel Nederland.

maandag, 3 mei 1943

De stakingen zijn beëindigd, nadat ook Engeland gezegd heeft hiermede op te houden; als het zover is, zullen zij duidelijk het sein geven. Verschillende doodvonnissen zijn al voltrokken. Volgens radio-Oranje mogen de mannen (militairen en studenten) zich echter niet melden, daar dit als landverraad zal worden beschouwd.

dinsdag, 4 mei 1943

De Nederlandse standgerechten hebben weer een reeks doodvonnissen geveld, welke onverwijld werden voltrokken. De massagraven bij Katyn zijn onderzocht door een “Europese Commissie van gerechtelijke medici en criminalisten.”

woensdag, 5 mei 1943

Alle Nederlandse studenten, die in het studiejaar 1942-1943 een Nederlandse universiteit of hogeschool bezochten en hun studie nog niet beëindigd hebben, moeten zich morgen melden voor de inschakeling bij de arbeidsinzet. Uitgezonderd zijn zij, die de loyaliteitsverklaring tekenden. Ouders zijn medeverantwoordelijk voor het verplichte verschijnen.

zaterdag, 8 mei 1943

De Geallieerden hebben Tunis veroverd en Bizerta. Commentaar van de zijde van de As: "Ook de jongste ontwikkeling in Noord-Afrika zal niets veranderen aan den voor de As zegevierenden afloop van de oorlog. Het praktisch nut bestaat in het maandenlang binden van sterke Brits-Amerikaanse strijdkrachten te land, ter zee en in de lucht, waardoor de ongestoorde bouw en versterking van het Europese verdedigingsstelsel mogelijk werd." Alle mannen tussen 18 en 35 jaar in het bezette Nederlandse gebied moeten zich persoonlijk melden bij de arbeidsbureaus; uitgezonderd zijn Duitsers, ambtenaren, vroegere militairen(!) en geestelijken. Alle surrogaten zijn voortaan nog slechts op de bon verkrijgbaar.

zondag, 9 mei 1943

Italië viert voor de 7de maal den “dag van het leger en het imperium”. Mussolini zegt: "Hun die thans willen beweren dat wij het Imperium hebben verloren, antwoorden wij dat wij niets verloren hebben. De slag duurt voort en wij zullen in het Imperium terugkeren."

woensdag, 12 mei 1943

Vijfde samenkomst van Churchill en Roosevelt te Washington. Ook de persoonlijke gevolmachtigde van president Roosevelt in Brits-Indië, William Philips, is in de V.S. aangekomen. In Tunis bieden de As-troepen nog tegenstand op Kaap Bon; te Berlijn stelt men vast dat “het Duitse leger in Afrika volkomen aan de verwachtingen heeft beantwoord.” Generaal Rommel heeft het opperbevel overgedragen aan General-Oberst von Arnim. De Amerikanen landen op Attoe, een van de eilanden van de Aleoeten. Heden is een begin gemaakt met het oproepen tot aanmelding voor de arbeidsinzet en wel voor alle mannen geboren in het jaar 1921.

donderdag, 13 mei 1943

Het eerste Italiaanse leger heeft op bevel van de Duce hedenochtend den strijd gestaakt, waarmede in Noord-Afrika de oorlog ten einde is. “De heldhaftige houding van onze soldaten... die nieuwe roem aan hun vanen hebben toegevoegd, heiligt opnieuw door bloed en offers de zekerheid der Afrikaanse toekomst van de natie.” In Nederland moeten alle radiotoestellen ingeleverd worden; uitgezonderd zijn Duitse bureaus, weermacht en N.S.B.’ers.

zaterdag, 15 mei 1943

Het politiestandrecht in Nederland is opgeheven; de “avondklok” is nu weer 23 uur. Voor ambtenaren, artsen, apothekers e.a. is een verordening uitgevaardigd, waarbij zij verplicht zijn hun werk normaal voort te zetten; staking en sabotage worden gestraft.

maandag, 17 mei 1943

De Engelsen hebben, door er mijnen te laten vallen, de Eder- en Möhne-stuwdammen in het Ruhrgebied doorbroken, waardoor enorme overstroomingen optreden. De energievoorziening voor fabrieken is hierdoor ernstig belemmerd.

dinsdag, 18 mei 1943

In Duitsland wordt een inzameling gehouden van versleten textiel en schoeisel.

woensdag, 19 mei 1943

De Rijkscommissaris voor het bezette Nederlandse gebied rechtvaardigt in een rede de genomen harde maatregelen: “Het gaat om de redding van Europa”. “Kleine volken zijn het veiligst onder Duitse hoede.” De radiotoestellen moeten in beslag worden genomen, daar “de overkant ophitst”, want “het zou kunnen gebeuren dat de een of ander en bepaalde kleine groepen zich door gegeven aanwijzingen laten verleiden. Dan zou er een onzegbaar en niet te overzien ongeluk over Nederland losbarsten. Ziet U, ik wil verhinderen dat er een ongeluk gebeurt." "Landingen aan de kust zijn tot dusverre nog in de eerste, noch in de tweede wereldoorlog ooit aan de Engelsen of Amerikanen gelukt en daar zal het bij blijven."

donderdag, 20 mei 1943

6 jonge Nederlanders worden wegens sabotagedaden in 1942 ter dood gebracht. De Geallieerde bombardementen op Italië zijn in verscherpte mate begonnen; de "Giomale d'Italia" schrijft dat "een nieuwe fase begonnen is van den Engelsch-Amerikaanschen zenuwenoorlog tegen Italië".

zaterdag, 22 mei 1943

Moskou bericht het opheffen van de Derde Communistische Internationale. Het centrale comité roept alle communistische partijen ter wereld op thans zelfstandig tot de vernietiging van het Trotskisme bij te dragen.

zondag, 23 mei 1943

Roosevelt en Churchill hebben vannacht hun laatste besprekingen gevoerd. De spanning stijgt. In Berlijn zou volgens geruchten dezer dagen het standrecht afgekondigd zijn. Uit deze stad stamt ook de volgende aardigheid: Wat zijn de vier wensen van den Duitse soldaat?: Amerikaans salaris, Engels voedsel, Rusland als bondgenoot en Hitler als de onbekende soldaat.

maandag, 24 mei 1943

Duitsland begint een propaganda-actie tot dienstnemen van Nederlanders bij de Duitse zeemacht. Personen van 18 tot 35 jaar zijn gedurende dezen diensttijd vrijgesteld van den arbeidsinzet. Nederlandse burgers, die in het belang van de Duitse weermacht werken of in het Nederlandse bestuurs- of economische leven niet gemist kunnen worden, zullen vrijgesteld worden van terugvoering in krijgsgevangenschap. Daar er een levendige handel in oude radiotoestellen ontstaan is (voor oude toestellen worden zelfs al bedragen van ƒ1000 en ƒ1300 betaald!), wordt er nogmaals op gewezen alle radio’s in te leveren, daar iedere ontduiking streng gestraft zal worden.

woensdag, 26 mei 1943

Bepaalde beëdigde personen, als notarissen, advocaten, artsen, apothekers e.a. mogen hun werk niet zonder toestemming opgeven.

donderdag, 27 mei 1943

De gehouden conferentie der gemeenschappelijke staven te Washington is geëindigd met een volledige overeenstemming ten aanzien van de toekomstige operaties op alle oorlogstooneelen.

zaterdag, 29 mei 1943

Via het Rode Kruis is de mogelijkheid opengesteld telegrammen naar Nederlands-Indië te verzenden, alleen slechts in zeer dringende gevallen.

zondag, 30 mei 1943

De Franse vloot te Alexandrië heeft zich aangesloten bij de Geallieerden. Vannacht is voor het eerst Wuppertal gebombardeerd.

dinsdag, 1 juni 1943

De hoger onderwijsinstellingen in Nederland hervatten hun werk. De verschillende legeronderdelen worden telkens opgeroepen; zo ook de mannen die onder de arbeidsinzet vallen en geboren zijn in de jaren 1920 tot en met 1924.

donderdag, 3 juni 1943

Dr. F. E. Posthuma, Musserts "gemachtigde" voor landbouwzaken, wordt doodgeschoten door patriotten.

zaterdag, 5 juni 1943

Bij een militaire opstand in Argentinië wint de revolutionaire beweging onder generaal Ramirez terrein in het hele land. President Castillo trekt zich terug. De staat van beleg is afgekondigd. Dr. Göbbels verklaart in het Sportpalast te Berlijn dat Duitsland "alle vuistpanden in handen heeft voor een waarlijk beslissende overwinning". "De gehele uitschakeling van het Jodendom uit Europa is geen moreel probleem, maar een probleem van staatsveiligheid."

maandag, 7 juni 1943

De nieuwe Argentijnse regering, onder generaal Ramirez als president, is beëdigd. Haar huidige politiek is die van neutraliteit. Van de 11.000 Nederlandse militairen die zich in Amersfoort moesten melden, zijn slechts 2.000 verschenen. Generaal Christiansen maakt nu bekend dat bij niet-melding niet een kleine disciplinaire straf, maar berechting door de Duitse krijgsraad wegens militaire ongehoorzaamheid volgt.

dinsdag, 8 juni 1943

Churchill legt in het Lagerhuis een verklaring af: "op de vooravond van de invasie — overal ter wereld begint nu het licht van de overwinning door te breken."

woensdag, 9 juni 1943

Het eilandje Pantellaria wordt steeds heviger gebombardeerd. Britse landingstroepen voeren verkenningen uit op Lampedusa bij Sicilië.

zaterdag, 12 juni 1943

De Italiaanse bezetting op Lampedusa capituleert, nadat die op Pantellaria dat de dag tevoren deed.

dinsdag, 15 juni 1943

Zeven Nederlanders zijn door een Duits Obergericht ter dood veroordeeld. Alle 18- en 19-jarige Nederlandse jongens moeten naar Duitsland, uitgezonderd mijnwerkers, scholieren en studenten die de verklaring hebben getekend. Enkele artsen zijn reeds opgepakt wegens het afgeven van te veel "ziekenverklaringen".

zaterdag, 19 juni 1943

Maarschalk Wavell is benoemd tot onderkoning van Brits-Indië.

dinsdag, 22 juni 1943

Op deze dag, evenals op 18 juni, zijn opnieuw twee Nederlanders ter dood veroordeeld. Alle reserve-officieren tot de leeftijd van 45 jaar moeten terug in krijgsgevangenschap. Prins Bernhard deelt mee dat in de meidagen van 1940 2.500.000 ton aan Nederlandse schepen uit Duitse handen is gered.

woensdag, 23 juni 1943

Het opperbevel over de Franse troepen buiten het moederland wordt gedeeld door De Gaulle en Giraud.

zaterdag, 26 juni 1943

Hauptdienstleiter General Kommissar Fr. Schmidt verongelukt onderweg naar Parijs door uit een trein te vallen. Vannacht zijn in heel Nederland vele artsen gearresteerd naar aanleiding van een tweede gezamenlijke brief aan de Rijkscommissaris, waarin zij protesteren tegen de opgelegde maatregelen (o.a. sterilisatie in bepaalde gevallen). De artsen wezen eerder ook op de slechte voedselpositie en de daaruit voortvloeiende catastrofale gezondheidstoestand van het volk. Hun weigering om naar Duitsland te gaan en hun oppositie tegen lidmaatschap van de Artsenkamer leidde tot maatregelen van de Sicherheitspolizei; zij zijn naar het concentratiekamp Amersfoort overgebracht. De spreekkamers van ondergedoken artsen zijn verzegeld; verbeurdverklaring van hun vermogen zal volgen.

woensdag, 30 juni 1943

Churchill zegt in een rede dat er "grote dingen zullen gebeuren voor de herfstbladeren vallen". De mijnwerkersstaking in Amerika is beëindigd; hun eisen zijn tot oktober opgeschort. Engelse vliegtuigen zijn begonnen met het afwerpen van kleine radio-ontvangers boven Nederland, die alleen Engelse nieuwsberichten kunnen ontvangen.

donderdag, 1 juli 1943

De Amerikanen landen op Nieuw-Guinea in de Nassaubaai en bij Rendova. Chinese troepen bezetten Hangtschou.

maandag, 5 juli 1943

Generaal Sikorski, de naar Londen uitgeweken Poolse premier, komt bij een vliegtuigongeval om het leven.

dinsdag, 6 juli 1943

De Nederlandse artsen worden weer op vrije voeten gesteld na het tekenen van een verklaring dat hun actie geen politieke bedoeling had en dat zij niet de persoon van de Rijkscommissaris hadden willen beledigen.

donderdag, 8 juli 1943

De Duitsers hebben een groot offensief ingezet aan het Oostfront in de sector Bjelgorod-Koersk-Orel.

zaterdag, 10 juli 1943

De Geallieerden beginnen de langverwachte invasie door een landing op Sicilië, met behulp van 2.000 schepen, waarvan geen enkel verloren is gegaan, en 1.000 vliegtuigen. Ook parachutisten nemen deel. Na de eerste berichten zijn de Geallieerden zwijgzaam geworden over de operaties.

dinsdag, 13 juli 1943

De slag duurt voort in het zuiden van Sicilië. De Geallieerden hebben hun landingshoofden uitgebreid bij Licata, Gela, Pachino, Syracuse en Augusta. Centra op Sicilië en in Calabrië, evenals Turijn, worden gebombardeerd. Syracuse is in handen van de Geallieerden. De Japanners rukken op naar Joenan.

woensdag, 14 juli 1943

In de kuststrook tussen Licata en Augusta, en in het bergland van Zuidoost-Sicilië, dringen de Geallieerden verder op en staan nu voor de vlakte van Catania. De gelande troepen hebben de sterkte van twee legers bereikt. De Italianen verdedigen vertwijfeld hun grondgebied. Een Nederlandse staatslening van 3,5% wordt aangekondigd, groot 1 miljard gulden.

donderdag, 15 juli 1943

Ondanks het slechte weer duren de zware gevechten aan het Oostfront voort bij Bjelgorod en Orel, waar de Russen aanvallen. De terugvoering van Nederlanders in krijgsgevangenschap gaat door; nieuwe regimenten zijn opgeroepen. In Leeuwarden is standrecht afgekondigd nadat een ambtenaar van het arbeidsbureau met meldlijsten is verdwenen. Jongens van 18 tot 25 jaar worden opgepakt en naar Duitsland gestuurd.

vrijdag, 16 juli 1943

Martinique sluit zich aan bij de Geallieerden.

zaterdag, 17 juli 1943

Amsterdam-Noord, waaronder de Fokker-fabrieken, wordt door Amerikanen gebombardeerd. Het Geallieerde opperbevel had via pamfletten en radio gewaarschuwd. De Nederlandse regering ondersteunt deze waarschuwing. Nieuwe troepen, waaronder Brits-Indiërs, betreden ons land om te vechten voor een "vrij India". De Russen beginnen een zomeroffensief bij de Mioes en de Donetz.

maandag, 19 juli 1943

Voor het eerst wordt Rome getroffen door een luchtaanval van Engels-Amerikaanse vliegtuigen. De Paus protesteert in Londen en Washington. Führer en Duce ontmoeten elkaar in Noord-Italië. Een overval op het distributiekantoor in Huizen (Noord-Holland) leidt tot de buitmaking van honderden bonnen.

woensdag, 21 juli 1943

De strijd aan het Oostfront gaat voort; de Russen overschrijden de Donetz. In het gebied ten zuiden van het Ladogameer vinden nieuwe gevechten plaats. Op Sicilië zetten de Geallieerden hun opmars voort en veroveren Caltanisetta en Enna. Napels is herhaaldelijk gebombardeerd.

zaterdag, 24 juli 1943

Het Russische offensief breidt zich uit van Leningrad tot de Koeban; zes miljoen man staan hier tegenover elkaar. Duits-Italiaanse troepen ontruimen het westelijk derde deel van Sicilië.

zondag, 25 juli 1943

Benito Mussolini treedt af na 21 jaar leiderschap in Italië.

maandag, 26 juli 1943

Maarschalk Badoglio wordt benoemd tot chef van de Italiaanse regering en het leger. Hij roept de bevolking op het werk te hervatten. Wapendracht wordt verboden en de fascistische partij wordt ontbonden. Bijeenkomsten voor vrede en tegen fascisme vinden plaats. De Duitse pers noemt de gebeurtenissen verrassend, maar stelt dat Duitsland standhoudt. Ook Japan is verrast. Mussert en Seyss-Inquart sturen een trouwtelegram aan de Führer. De strijd op Sicilië gaat door; Termini, Palermo, Trapani en Marsala zijn in Geallieerde handen. Er wordt gevochten ten oosten van Palermo.

dinsdag, 27 juli 1943

Hamburg, Kiel en Essen zijn zwaar gebombardeerd.

woensdag, 28 juli 1943

Rome meldt dat de regeringswisseling geen revolutie of staatsgreep was, maar een constitutionele oplossing na stemming in de Grote Fascistische Raad. Op voorstel van de meerderheid heeft de koning maatregelen genomen voor het overnemen van het opperbevel. De buitenlandse politiek van Italië blijft ongewijzigd. De oorlog wordt voortgezet volgens de oproep van Badoglio.

zaterdag, 31 juli 1943

De vorming van politieke partijen in Italië wordt verboden. Spoorweg-, PTT- en omroeppersoneel wordt gemilitariseerd. Graaf Ciano, Mussolini's schoonzoon, treedt af als minister van Buitenlandse Zaken. Churchill verklaart dat de Italianen een paar dagen krijgen om hun tegenstand op te geven; anders worden steden veroverd. Roosevelt benadrukt de eis van onvoorwaardelijke overgave. Hitler biedt Italiaanse ordehandhavingseenheden aan.

maandag, 2 augustus 1943

Aan het Oostfront duren de gevechten bij Orel voort. De Duitsers winnen terrein aan het Mioesfront, maar hebben Bolchof moeten ontruimen. Hamburg is opnieuw zwaar gebombardeerd. De evacuatie van Berlijn begint. Napels en de kust van Salerno worden geregeld aangevallen. Voor het eerst wordt het Roemeense petroleumgebied Ploesti door Amerikanen gebombardeerd. In Nederland worden mannen geboren in 1922-1924 opgeroepen zich vóór 4 augustus te melden; razzia's zijn begonnen.

dinsdag, 3 augustus 1943

Het militaire personeel van het Nederlands-Indisch leger en van de Koloniale Reserve wordt opgeroepen.

woensdag, 4 augustus 1943

Voor de provincies Groningen, Friesland, Drenthe, Overijssel en Gelderland geldt een verblijfsverbod voor mannen boven de 16 jaar zonder domicilie.

donderdag, 5 augustus 1943

De Duitsers "ontruimen de frontbocht bij Orel volgens plan"; ook Bjelgorod valt na zware strijd in Russische handen.

zaterdag, 7 augustus 1943

De Geallieerden veroveren Catania op Sicilië. Turijn, Milaan en Genua worden opnieuw gebombardeerd. In Milaan is een standbeeld van Mussolini door de straten gesleept.

maandag, 9 augustus 1943

Aan het Oostfront woeden zware gevechten bij de Koeban, Wjasma, Orel en Bjelgorod. De grootste slagen van deze oorlog duren nu al vijf weken. Ten zuiden van het Ladogameer wordt opnieuw gevochten. Leningrad is grotendeels omsingeld, al hebben de Sovjets een doorgang geforceerd. De ellende in de stad is onbeschrijfelijk.

dinsdag, 10 augustus 1943

Churchill bezoekt Canada voor overleg met premier Mackenzie King en president Roosevelt. Ook Stalin zou deelnemen aan deze conferentie.

dinsdag, 10 augustus 1943

Wegens "begunstiging van de vijand en spionage" zijn opnieuw 20 Nederlanders geëxecuteerd.

vrijdag, 13 augustus 1943

Rome ondergaat een tweede aanval van Amerikaanse bommenwerpers; Milaan en Turijn zijn ook getroffen. In Londen wordt Mr. J. Burger benoemd tot minister zonder portefeuille. In sommige Nederlandse gemeenten worden houten fietsbanden verstrekt.

maandag, 16 augustus 1943

Vlissingen is gebombardeerd. Rome wordt uitgeroepen tot open stad.

dinsdag, 17 augustus 1943

De strijd op Sicilië eindigt met de ontruiming door As-troepen via de Straat van Messina. De Noorse officieren worden opgeroepen voor krijgsgevangenschap in Duitsland.

woensdag, 18 augustus 1943

Churchill en Roosevelt bespreken in Quebec de oorlog tegen Japan en hulp aan China. Mackenzie King en Soeng nemen deel.

zondag, 22 augustus 1943

De Geallieerden landen op Kiska (Aleoeten).

maandag, 23 augustus 1943

De Duitsers ontruimen Charkov. Berlijn heeft zijn eerste zware nachtelijke luchtaanval te verduren.

dinsdag, 24 augustus 1943

De conferentie in Quebec, gericht op de oorlog in de Stille Oceaan, wordt afgesloten.

dinsdag, 24 augustus 1943

In Duitsland vinden regeringswijzigingen plaats. Von Neurath treedt af als Rijksprotector van Bohemen en Moravië en wordt opgevolgd door Frick. Himmler wordt minister van Binnenlandse Zaken.

zaterdag, 28 augustus 1943

Koning Boris III van Bulgarije overlijdt. Zijn zoon Simeon II volgt hem op. Japanse troepen landen in de haven van Santuau (Noord-Foekein) om Amerikaanse plannen te dwarsbomen.

zondag, 29 augustus 1943

In Denemarken wordt de uitzonderingstoestand uitgeroepen wegens onlusten tegen de Duitse weermacht. Het Deense kabinet vraagt ontslag aan. De Duitsers ontruimen Taganrog aan de Zee van Azov. Een Britse groep van 400 man onderneemt een mislukte landing op de Calabrische kust.

dinsdag, 31 augustus 1943

Churchill zegt in een radiorede vanuit Quebec te geloven dat de dag nabij is waarop Britse en Amerikaanse troepen het Kanaal oversteken en in Frankrijk tegen de Duitsers vechten. Dit zal pas gebeuren als succes verzekerd is.

woensdag, 1 september 1943

Churchill arriveert bij het Witte Huis in Washington voor een conferentie met Roosevelt. Amerikaanse troepen landen op het eiland Arundel bij Nieuw-Georgia (Salomonsarchipel) zonder Japanse tegenstand te ontmoeten.

vrijdag, 3 september 1943

De Geallieerden beginnen om half vijf 's ochtends met de invasie op het Europese vasteland via een landing van het 8e Britse leger onder generaal Montgomery in Calabrië (Zuid-Italië), vrijwel ongehinderd. In Utrecht wordt de N.S.B.-politiepresident door een studente doodgeschoten.

zaterdag, 4 september 1943

Aan het Oostfront begint een nieuwe grote slag in de sector van de centrale Donets, waar de Russen massaal aanvallen na een artillerievoorbereiding met meer dan honderd batterijen.

zondag, 5 september 1943

Mannheim en Ludwigshafen worden gebombardeerd.

maandag, 6 september 1943

Amerikaanse parachutisten landen op Nieuw-Guinea.

dinsdag, 7 september 1943

De Russen boeken verdere successen in het Donetsbekken en de centrale sector. Het D.N.B. noemt de Duitse oorlogvoering "elastische afweer": defensieve operaties en doelbewust terreinverlies om de Sovjets te schaden. In Zuid-Calabrië meldt Rome levendige gevechten bij een ordelijke terugtrekking. Napels, München en Brussel zijn gebombardeerd.

woensdag, 8 september 1943

Italië geeft zich onvoorwaardelijk over aan de Geallieerden. De wapenstilstand is op 3 september ondertekend, maar ging pas in op een door de Geallieerden gekozen moment. Napels en infrastructuur zijn nog vijf dagen gebombardeerd. De Duitsers noemen het verraad en wijzen op de "putsch" van 25 juli waarbij Mussolini werd afgezet.

donderdag, 9 september 1943

De Amerikanen landen bij Salerno. De Italiaanse kroonprinses vlucht met haar kinderen naar Zwitserland. In het Donetsbekken woedt de strijd voort; de Russen proberen de benedenloop van de Dnjepr te bereiken voor de modderperiode. Zij veroveren o.a. Stalino. Het Amerikaanse leger telt nu 5 miljoen man, waarvan 2 miljoen bij de luchtmacht.

vrijdag, 10 september 1943

Hitler houdt een toespraak en stelt dat het wegvallen van Italië militair weinig betekent. Göbbels herhaalt dat Duitsland geen schuld heeft aan de oorlog. De Duitsers bezetten Tirana, Genua en de Italiaanse Rivièra.

zondag, 12 september 1943

Mussolini wordt door Duitse parachutisten bevrijd uit gevangenschap op de Gran Sasso. Het grootste deel van de Italiaanse vloot vaart naar geallieerde havens. De Russen veroveren Mariopol en vechten bij Novorossisk. De Japanners ontruimen Salamaua.

woensdag, 15 september 1943

Mussolini herneemt de leiding van het fascisme en vormt een nieuwe regering. Hij roept op tot steun, maar de meeste Italianen volgen Badoglio. De Geallieerden hebben Bari bezet, maar worden bij Salerno en Eboli teruggeslagen door Duitse troepen.

zaterdag, 18 september 1943

Geallieerde luchtaanvallen vinden plaats op de Gilbert-eilanden. Bij de Salomonsarchipel is de strijd verhevigd. Lea wordt veroverd. De Russen veroveren Berdjansk, Briansk, Jalta en Novorossisk.

zondag, 19 september 1943

De geallieerde legers verenigen zich bij Salerno. Joegoslavische partizanen veroveren Fiume.

maandag, 20 september 1943

De Duitsers ontruimen Sardinië; troepen worden overgebracht naar Corsica. De Russen maken vorderingen en staan voor Smolensk en Kiev. Tien Nederlanders worden geëxecuteerd.

woensdag, 22 september 1943

Japan ontruimt het eiland Kiska in de Aleoeten. Krasnograd valt in Russische handen. In Moskou roept een comité van Duitse krijgsgevangen generaals het Duitse volk op om Hitler af te zetten.

vrijdag, 24 september 1943

Op de Balkan heersen verwarde toestanden sinds de capitulatie van Italië. Er vinden hevige gevechten plaats met partizanen.

zaterdag, 25 september 1943

De Duitsers ontruimen Smolensk en Rostov; Poltava is eerder opgegeven. Een Russische poging om de midden-Dnjepr over te steken wordt verijdeld. De Geallieerden bezetten Canossa.

maandag, 27 september 1943

Japan erkent Mussolini’s nieuwe regering. Von Ribbentrop stelt dat het Driemogendhedenpact de vuurproef heeft doorstaan.

donderdag, 30 september 1943

In Amsterdam worden 19 Nederlanders gefusilleerd. N.S.B.-terroristen doden drie burgers uit Meppel en Staphorst als wraak. Mussert meldt tijdens een bijeenkomst dat N.S.B.-leden worden bewapend. Burgers in de vesting Scheveningen krijgen het bevel vóór 12 oktober te evacueren.

vrijdag, 1 oktober 1943

Anglo-Amerikaanse troepen bezetten het verwoeste Napels en Foggia. De Duitsers beginnen ook in Denemarken met vervolging van Joden. Zweden biedt aan hen op te nemen, maar Duitsland weigert.

dinsdag, 5 oktober 1943

De Geallieerden landen achter het Duitse front bij Termoli. De Duitsers ontruimen ook Corsica.

woensdag, 6 oktober 1943

In Hitlers hoofdkwartier verklaren hoge functionarissen dat er geen defaitisme bestaat onder het Duitse volk. Gezinnen van Nederlandse ambtenaren moeten Den Haag verlaten.

zondag, 10 oktober 1943

Enschede wordt gebombardeerd door Amerikanen; enkele fabrieken worden geraakt. Voor jongens die tussen 1 oktober en 31 december 19 jaar worden, komt een nood-eindexamen vóór 1 januari 1944. De Geallieerden bezetten Termoli.

woensdag, 13 oktober 1943

Italië verklaart Duitsland de oorlog. Portugal staat geallieerden lucht- en vlootbases op de Azoren toe. De Amerikaanse Senaat besluit na de oorlog met de Verenigde Naties samen te blijven werken. In Nederland worden radio’s van onbevoegden na 20 oktober bestraft met inbeslagname van huisraad, gevangenisstraf en boetes.

vrijdag, 15 oktober 1943

Japan verleent de Filipijnen onafhankelijkheid. De Duitsers ontruimen Saporosje en steken Kiev in brand ter voorbereiding van de aftocht.

zaterdag, 16 oktober 1943

De Russen vallen overal langs de Dnjepr aan. In Zuid-Italië gaan de Geallieerden in de aanval bij de Volturno en veroveren diverse plaatsen. Twee Nederlanders worden geëxecuteerd.

maandag, 18 oktober 1943

Berlijn meldt invoering van een nieuwe bewapening en bereidt zich voor op verrassingsaanvallen. De Nederlandse schrijver A.M. de Jong wordt in Blaricum vermoord (N.S.B.-wraak).

dinsdag, 19 oktober 1943

In Moskou begint een conferentie tussen vertegenwoordigers van de Sovjet-Unie, Verenigde Staten en Groot-Brittannië (Molotov, Hull en Eden).

zaterdag, 23 oktober 1943

Zeven Nederlanders, meest studenten, worden geëxecuteerd wegens verzetsactiviteiten.

zondag, 24 oktober 1943

Strenge straffen voor verduisteringsvergrijpen worden ingevoerd: lichtafsluiting en boetes van ƒ25 of meer.

maandag, 25 oktober 1943

De Duitsers ontruimen Dnjepropetrovsk. De Sovjetstrijdkrachten rukken op naar Kriwoi Rog. De Duitsers trekken zich terug richting Odessa.

woensdag, 27 oktober 1943

Stalin verklaart dat het winterleger klaarstaat met 8 miljoen man. Japan meldt vorderingen in Oost-Azië en roept bewoners van Nederlands-Indië op tot politieke medewerking.

donderdag, 28 oktober 1943

België en Nederland sluiten een monetaire overeenkomst: 100 fr. = ƒ6,05.

zaterdag, 30 oktober 1943

In Wageningen wordt een medicus vermoord als wraak voor het doodschieten van een N.S.B.-er.

maandag, 1 november 1943

Het communiqué van de conferentie te Moskou, die op 30 oktober eindigde, wordt uitgegeven. De drie regeringen erkennen de noodzaak om hun samenwerking voort te zetten na afloop van de vijandelijkheden. De oorlog tegen de As-mogendheden moet worden voortgezet tot hun onvoorwaardelijke capitulatie. Er wordt nadruk gelegd op de oprichting van een internationale organisatie om vrede en veiligheid te waarborgen. Oorlogsmisdadigers zullen worden uitgeleverd aan betrokken landen. Het fascisme in Italië moet volledig worden vernietigd.

donderdag, 4 november 1943

Bij een nieuwe aanval op Keulen, waarbij de Dom wordt beschadigd, barst de Duitse pers uit in een scheldcampagne tegen de "pleitbezorgers van het bolsjewisme".

zaterdag, 6 november 1943

De Russen veroveren Kiev. In Italië wordt nog steeds zwaar gevochten bij de Volturno. Castigliano valt in handen van de Geallieerden.

maandag, 8 november 1943

Tijdens de herdenking van 9 november 1923 verklaart Hitler: "Wat er ook moge gebeuren, wij zullen het meester worden. Duitsland zal als laatste de wapens neerleggen en wel om vijf minuten over twaalf."

dinsdag, 9 november 1943

Kertsj wordt door de Russen veroverd. In Den Haag wordt bekendgemaakt dat het hele Benoordenhoutkwartier voor 15 december moet zijn ontruimd. Niet-werkenden moeten evacueren naar Gelderland.

zaterdag, 13 november 1943

De Russen veroveren Sjitomir. In Nederland richt de Rijkscommissaris de Landwacht op, een organisatie van gewapende N.S.B.-ers met bevoegdheid tot arrestaties, huiszoekingen en inbeslagname.

zaterdag, 13 november 1943

Vanwege de slechte textielpositie wordt kleding alleen nog op speciale vergunning verstrekt, en alleen aan wie geen enkel exemplaar meer bezit. Ook huishoudgoederen worden alleen bij uitzondering toegestaan.

dinsdag, 16 november 1943

De Duitsers bezetten het eiland Leros.

vrijdag, 19 november 1943

De Duitsers heroveren Sjitomir en voeren tegenaanvallen uit bij Kiev.

maandag, 22 november 1943

De Britse en Italiaanse troepen op het eiland Samos geven zich over.

donderdag, 25 november 1943

Op de persconferentie in Berlijn wordt gemeld dat de Britse bombardementen op Berlijn Duitsland noodzaken tot het inzetten van een vergeldingswapen.

maandag, 29 november 1943

Colombia verklaart de oorlog aan de As-mogendheden.

woensdag, 1 december 1943

Roosevelt, Churchill en Tsjang-Kai-Sjek houden een vijfdaagse conferentie in Caïro. De conferentie, die afgesloten is van de buitenwereld, bereikt overeenstemming over militaire operaties tegen Japan. Japan moet al zijn sinds 1914 veroverde eilanden opgeven. Mandsjoerije, Formosa en de Vissers-eilanden keren terug naar China. In Zuid-Italië begint het Britse 8e leger een groot offensief aan de rivier de Sangro.

vrijdag, 3 december 1943

Bij razzia’s in Wanneperveen wordt een jongen doodgeschoten. De nacht erna wordt de burgemeester uit zijn bed gehaald en vermoord. Het nachtelijke bombardement op Berlijn wordt "een aanslag op het voortbestaan van Berlijn zelf" genoemd.

maandag, 6 december 1943

Het communiqué van de Teheran-conferentie tussen Roosevelt, Churchill en Stalin wordt gepubliceerd. Er is volledige overeenstemming over de vernietiging van de Duitse strijdkrachten en samenwerking tijdens en na de oorlog. "Das Reich" meldt dat de vergeldingswapenaanval psychologisch perfect getimed zal zijn. Het Hongaarse leger wordt teruggeroepen van het Oostfront.

dinsdag, 7 december 1943

Roosevelt, Churchill en de Turkse premier Inönü confereren in Caïro.

vrijdag, 10 december 1943

Den Haag en randgemeenten krijgen een boete van ƒ100.000 en een avondklok na een explosie in het spergebied op 2 december.

maandag, 13 december 1943

De Duitsers ontruimen Tsjerkassy, boeken echter terreinwinst bij Sjitomir en Korosten.

dinsdag, 14 december 1943

Göbbels erkent in een toespraak de zware druk op front en vaderland. Hij verwacht een wanhopige Geallieerde invasiepoging, die volgens hem zal mislukken.

woensdag, 15 december 1943

Na eerdere landingen op Bougainville en de verovering van Finchhafen, landen Amerikaanse en Australische troepen op Nieuw-Brittannië.

zondag, 19 december 1943

De Japanners ontruimen twee eilanden van de Gilbert-groep.

maandag, 20 december 1943

Churchill ligt met longontsteking in het ziekenhuis in Caïro. Zijn toestand verbetert.

dinsdag, 21 december 1943

De winterstrijd aan het Oostfront is weer ontbrand, vooral buiten de noordelijke sector. De Russen dringen 30 km diep de Duitse stellingen binnen bij Witebsk en Newel.

vrijdag, 24 december 1943

De strijd concentreert zich rond Witebsk, Sjlobin en Korosten-Sjitomir. De Russen zetten superieure strijdkrachten in.

zondag, 26 december 1943

Van een kerstpauze is geen sprake. De paus houdt geen toespraak. Het laatste Duitse slagschip, de "Scharnhorst", wordt met 14.000 man aan boord in de Noordelijke IJszee tot zinken gebracht.

dinsdag, 28 december 1943

De Geallieerden boeken terreinwinst in Zuid-Italië en veroveren Ortona. In de Golf van Biskaje verliezen de Duitsers meerdere torpedojagers.

woensdag, 29 december 1943

Berlijn ondergaat de 12e luchtaanval van de "Battle of Berlin", de zwaarste sinds 22 november. De Duitse pers beschrijft nu uitgebreid de gevolgen, vermoedelijk om vergeldingsmaatregelen te rechtvaardigen.

zaterdag, 1 januari 1944

Hitler richt een nieuwjaarsoproep tot het Duitse volk: "Alleen Duitsland kan het bestaan van Europa waarborgen... Er is slechts één taak voor het Duitse volk: de duivelse plannen van de joodse wereldbrandstichters en hun trawanten tot mislukking te brengen... Het verraad aan de Duce heeft met één slag het Duitse Rijk en zijn leiding voor zeer moeilijke beslissingen geplaatst... Hoe zwaar deze ons opgedrongen oorlog ook is, hij staat in geen verhouding tot het lot dat ons bij een nederlaag zou treffen. Er is dus slechts één categorisch bevel mogelijk: deze oorlog onder alle omstandigheden en met alle middelen tot een zegevierende te maken."

maandag, 3 januari 1944

Het Rode Leger staat aan de oude Poolse grens.

zaterdag, 8 januari 1944

De Russen veroveren Berditsjef en Retsjitza. Berlijn spreekt van de "pijnlijke ernst van de strijd aan het Oostfront". De nieuwe tactiek van de Russen is om met verpletterende overmacht op een zo kort mogelijk front de Duitse linies binnen te dringen. Een Duitse militaire correspondent stelt dat het prijsgeven van gebied in de Sovjet-Unie een strategische keuze is gezien de taken elders. Ondertussen leeft de kwestie van de geallieerde invasie sterk; Engeland heeft deze binnen 90 dagen aangekondigd. De Franse Kanaalkust wordt zwaar gebombardeerd.

dinsdag, 11 januari 1944

"De grootste luchtslag van deze oorlog" vindt plaats boven Duitsland, met 700 geallieerde bommenwerpers. De Britten hebben een nieuw type vliegtuig ontwikkeld dat zonder propeller en geruisloos vliegt.

zaterdag, 15 januari 1944

De Russen trachten in het zuiden de Boeg te bereiken, wat de Duitse troepen in de bocht van de Dnjepr zou kunnen afsnijden. Ook bij Nikopol en op de Krim gaan ze tot de aanval over. De pers spreekt van "de slag om de Oekraïne". Het hele Oostfront beslaat 1300 km; op sommige punten is de Poolse grens al 70 km gepasseerd. Churchill voerde onlangs overleg met De Gaulle in Frans-Marokko.

woensdag, 19 januari 1944

Nowgorod, ten noorden van het Ilmenmeer, valt in Russische handen.

donderdag, 20 januari 1944

Het bolsjewistische offensief in de zuidelijke en centrale sector stagneert en verschuift naar het noorden tussen Leningrad en het Ilmenmeer. De veertiende zware luchtaanval op Berlijn vindt plaats.

vrijdag, 21 januari 1944

De invasie lijkt nabij. Churchill zegt: "Nog voor half maart zal de wereld getuige zijn van de grootste militaire onderneming uit de geschiedenis." Generaal Eisenhower neemt het opperbevel op zich over het Europese oorlogstoneel. Zijn staf is compleet met de komst van luitenant-generaal Carl Spaatz in Engeland.

zaterdag, 22 januari 1944

De Amerikanen vormen een nieuw landingshoofd bij Nettuno, 50 km ten zuiden van Rome. In Nederland worden als represaille zes inwoners van Soest vermoord.

maandag, 24 januari 1944

Het Franse kustgebied aan de Middellandse Zee wordt ontruimd tot een diepte van 15 à 20 km. De Duitsers hervatten luchtaanvallen op Londen. De Landwacht in Nederland is opgericht met de taak bescherming van NSB’ers en openbare orde.

woensdag, 26 januari 1944

Argentinië verbreekt de diplomatieke betrekkingen met Duitsland en Japan. Bij Leningrad zijn de Duitsers 60 km teruggedrongen; de stad is eindelijk ontzet na lang beleg.

vrijdag, 28 januari 1944

De "Haagsche Post" schrijft over de mogelijke catastrofe bij een invasie in Nederland, als de Duitsers dijken en sluizen zouden opblazen.

maandag, 31 januari 1944

De Amerikanen openen de strijd op de Marshalleilanden met een landing op Kwajalein.

vrijdag, 4 februari 1944

De Russen veroveren Rowno en Luzk. Bij Nowgorod en Narva wordt hevig gevochten. In Italië is er strijd om Monte Cassino en bij Cisterna.

zondag, 6 februari 1944

In het zuiden rukken de Russen op bij Kirowograd en Belaja Zerkof om de Duitse troepen aan de Dnjepr in te sluiten.

dinsdag, 8 februari 1944

De Duitsers ontruimen Nikopol aan de benedenloop van de Dnjepr. Nieuwe stamkaarten en zegels op persoonsbewijzen bemoeilijken het leven van onderduikers.

maandag, 14 februari 1944

Voor de arbeidsinzet worden bedrijven met de Z-kaartenprocedure onderzocht. De Russen bevrijden Luga tussen het Ilmen- en Peipusmeer.

zondag, 20 februari 1944

Duitse troepen ten westen van Tsjerkassy breken door de omsingelingsring. 2000 Amerikaanse bommenwerpers bestoken Leipzig en Berlijn in de zwaarste aanval tot nu toe.

maandag, 21 februari 1944

In het Nederlandse kustgebied vinden evacuaties plaats. Zeeuwse en Zuid-Hollandse eilanden worden geïnundeerd. Duitsers nemen huizen in voor gebombardeerde Duitse burgers. Er gaan geruchten dat Nederlandse reserve-officieren opgepakt zullen worden. Tojo zegt dat de situatie in de Stille Oceaan ernstiger wordt en Japan tot vergeldingsmaatregelen zal overgaan.

dinsdag, 22 februari 1944

Enschede, Arnhem en vooral Nijmegen worden zwaar getroffen door geallieerde bommen. Plunderaars worden ter plekke doodgeschoten. 27 Nederlanders worden geëxecuteerd wegens overvallen op distributiekantoren. Deze daden gelden voortaan als sabotage en worden met de dood bestraft.

woensdag, 1 maart 1944

In Stockholm vinden officieuze besprekingen plaats tussen Finse en Russische vertegenwoordigers over mogelijke wapenstilstandvoorwaarden.

vrijdag, 3 maart 1944

De Amerikanen landen op de Admiraliteitseilanden.

zondag, 5 maart 1944

Na het afbreken van Engels-Turkse onderhandelingen, stoppen de geallieerden hun leveranties aan Turkije.

zaterdag, 11 maart 1944

Geallieerde luchtaanvallen op Duitsland en Frankrijk ontmoeten geen tegenstand.

zondag, 12 maart 1944

De Russen breken in het zuiden door; Duitse verliezen bedragen 20.000 doden en 40.000 gewonden.

dinsdag, 14 maart 1944

De Russen veroveren Cherson en een deel van de spoorlijn Odessa—Lemberg. Rusland erkent de regering-Badoglio. Ierland weigert een Amerikaans verzoek om diplomatieke vertegenwoordigers van de Asmogendheden uit te zetten.

vrijdag, 17 maart 1944

De geallieerden bestormen Monte Cassino, maar worden teruggeslagen.

dinsdag, 21 maart 1944

Finland wijst de Russische wapenstilstandsvoorwaarden af. Duitsland trekt Hongarije binnen.

woensdag, 22 maart 1944

Tojo verklaart dat het front en thuisfront samenvallen; Japanse eilanden worden hevig bestookt. De Vesuvius barst uit, wat Zuid-Italië verder bedreigt.

zaterdag, 25 maart 1944

7000 geallieerde vliegtuigen opereren boven Duitsland. Het verlof van buitenlandse arbeiders in Duitsland wordt opnieuw uitgesteld.

zondag, 26 maart 1944

Het reizigersverkeer aan de Engelse zuid- en oostkust wordt stilgelegd. Churchill zegt dat de geallieerden nog een "lange en vreselijke mars" voor zich hebben. De Duitsers zetten in België inundaties in werking. De Russen veroveren Balti en Proskoerof. Roemenië verhoogt de paraatheid.

dinsdag, 28 maart 1944

De Russen zijn 50 km in Roemenië gevorderd. Hun overmacht is overweldigend.

donderdag, 30 maart 1944

De Russen veroveren Nikolajev en Czernowitz, en steken de Proeth over. Duitsland presenteert de "Goliath", een kleine afstandsbediende rupsauto met explosieven.

zondag, 9 april 1944

In Beverwijk wordt de chirurg L.J. Büller vermoord als represaille.

dinsdag, 11 april 1944

De Russen veroveren Odessa en beginnen een aanval op de Krim. In Den Haag wordt het bevolkingsregister vernietigd.

donderdag, 13 april 1944

Elf Nederlanders worden gefusilleerd in Den Haag.

maandag, 17 april 1944

Tarnopol, Feodosia en Simferopol vallen in Russische handen. Invasie lijkt nabij. Diplomaten mogen Engeland niet meer verlaten.

zaterdag, 22 april 1944

Turkije stopt levering van chroomerts aan Duitsland. Finse-Russische onderhandelingen afgebroken.

zondag, 23 april 1944

De geallieerden, waaronder de Nederlandse marine, bevrijden Hollandia op Nederlands Nieuw-Guinea. Generaal MacArthur draagt het bestuur over aan majoor D. Schermer en het N.I.C.A.

woensdag, 26 april 1944

De Britse Oost-Azië vloot voert luchtaanvallen uit op Sabang en Sumatra.

donderdag, 27 april 1944

Al het reizigersverkeer tussen Engeland en het buitenland wordt stilgelegd.

vrijdag, 28 april 1944

In Nederland gaan geruchten over het oppakken van hooggeplaatste personen die leiding kunnen geven. 2 mei
Volgens een overeenkomst met de Geallieerden beperkt Spanje de wolfraamleveranties aan Duitsland; de werkzaamheden van het Duitse consulaat-generaal te Tanger worden gestaakt en de levering van olie aan Spanje door de Geallieerden zal worden hervat.
De “invasiegeneraals” Eisenhower en Montgomery zijn met onbekende bestemming vertrokken; de invasiekoorts bereikt langzamerhand haar hoogtepunt. In Frankrijk en België worden de spoorwegen hevig gebombardeerd; uit Parijs is het niet meer mogelijk naar het noorden te komen; Brussel wordt geregeld aangevallen.

10 mei 1944

De Russen veroveren Sebastopol.

12 mei 1944

Finland, Hongarije, Roemenië en Bulgarije worden wederom door de Geallieerden aangemaand terstond met Duitsland te breken of de consequenties te dragen.
Het verlof van de buitenlandse arbeiders in Duitsland wordt thans geheel opgeschort “in verband met het naderen van de beslissende slag om Europa”.

13 mei 1944

De Geallieerden openen in Italië een nieuw offensief in het gebied van Cassino tot de Golf van Gaeta.
De Japanners zijn een offensief begonnen in Honan ten zuidwesten van Loyang.
In een decreet van de Rijkscommissaris wordt voor het bezette Nederlandse gebied de uitzonderingstoestand aangekondigd voor het geval van een invasie in West-Europa.

16 mei 1944

De laatste Duits-Roemeense troepen zijn nu van de Krim naar het vasteland overgebracht. In Italië “distantiëren” ze zich voortdurend “op voorbereide grendelstellingen”. De haven van Bristol is gebombardeerd.
De Nederlandse Arbeidsdienst is sinds kort in snel tempo bezig dijken aan te leggen om de inundatie in toom te houden en het aangrenzend gebied te beschermen; uitgestrekte delen van de Hollandse provincies staan, evenals Zeeland, blank. De nog droogstaande velden zijn voorzien van drie meter hoge palen, al dan niet met elkaar verbonden door ijzerdraad, en waar deze palen ontbreken woekert hoog het onkruid boven de landmijnen.
Door het gehele land zijn de wegen geflankeerd door, door burgers gegraven, “Deckungslöcher”. Aan enkele stations worden mannelijke reizigers opgepakt en naar Zeeland doorgestuurd, waar ze dergelijk graafwerk gedurende veertien dagen moeten verrichten. In andere plaatsen worden de mannen straalsgewijs voor dit doel opgeroepen.

17 mei 1944

De Geallieerden doen een aanval op Soerabaja.

18 mei 1944

De Duitsers, die stelselmatig in Italië terugtrekken tegenover de geweldige geallieerde overmacht, ontruimen Cassino.

23 mei 1944

In Italië gaat de strijd een nieuwe fase in met de zware aanval die ondernomen wordt van het bruggenhoofd van Nettuno uit, welke vergeleken kan worden met de grote veldslagen uit de laatste jaren van de Eerste Wereldoorlog.

24 mei 1944

De afgelopen twee weken zijn twintig Nederlanders ter dood gebracht; heden wederom vijftien te ’s-Hertogenbosch.

27 mei 1944

Belangrijke geallieerde strijdkrachten landen op het eiland Biak bij Nieuw-Guinea.

29 mei 1944

In Italië valt na Littoria en Terracina ook Aprilia in geallieerde handen.

29 mei 1944

De Pinksterdagen, 28 en 29 mei, hebben de bombardementen op Frankrijk duizenden slachtoffers geëist; in Nederland zijn treinen en schepen van de binnenvaart door vliegtuigen met de boordwapens aangevallen, zoals dit reeds meer geschiedde de laatste tijd.

1 juni 1944
Het station Roosendaal wordt door bommen in puin gelegd.

4 juni 1944

De Geallieerden bezetten Rome, nadat de Führer de Duitse troepen bevolen heeft hieruit terug te trekken. Ten noordoosten en ten zuiden van de stad wordt hevig verder gevochten.
Interimf (Zwitserland) meldt, dat in Frans Noord-Afrika 15 geallieerde divisies klaarstaan voor de aanval op de zuidelijke flank van Europa. In de Noord-Afrikaanse havens zijn ook veel landingsvaartuigen geconcentreerd.

5 juni 1944

Koning Victor Emanuel van Italië doet afstand van de troon ten gunste van zijn zoon Umberto, prins van Piëmont.

6 juni 1944

De zo lang verwachte invasie begint, toch nog onverwachts, ’s morgens om half zes, met 4000 oorlogsschepen en 11.000 begeleidende vaartuigen, op een van de meest versterkte sectoren van de Kanaalkust in Frankrijk, na inleidende zware aanvallen op de kustversterkingen.
Luchtlandingstroepen worden neergelaten in Normandië tot aan de monding van de Seine, terwijl tussen de mondingen van Vire en Seine over een breed front amfibie-operaties van grote omvang plaatsvinden, ondanks de hevige wind. Als zwaartepunten worden onder andere Le Havre en Cherbourg genoemd. Een enorme kunstmatige haven, in gedeelten van Engeland uit overgebracht naar Arromanches-les-Bains, voorziet in de noodzaak van het aanvoeren van het nodige materiaal, niet minder dan een miljoen ton! Deze haven heeft de grootte van die van Dover en is in twaalf dagen gereed. Een tweede soortgelijke haven is ten gevolge van de hevige vierdaagse storm – de ergste sinds 40 jaar – vernield.
Churchill verklaart dat de tegenstand geringer is dan verwacht werd en er weinig verliezen worden geleden; van de 15.000 schepen zijn slechts acht vernietigd. 31.000 vliegtuigen nemen aan de operaties deel.
Anglo-Amerikaanse vliegtuigen bombarderen verschillende plaatsen in Roemenië.

7 juni 1944

Van de luchtlandingstroepen heeft een sterke Amerikaanse formatie zich gehandhaafd op het schiereiland Cotentin langs de weg Carentan–Valognes, welke vandaag weer versterkt wordt uit de lucht door een 80 km lange stoet van glijvliegtuigen. Reeds deze eerste twee dagen zijn 2000 “gliders” geland, die elk 120 man infanterie met volledige uitrusting kunnen transporteren, alsook enkele stukken luchtdoel- of antitankgeschut, een tank van 6 ton of een vrachtauto. Ondanks de ongunstige weersomstandigheden hebben de Geallieerden reeds hun zwaarste tanks, van 60 en 70 ton, aan land gebracht. De operaties spelen zich af op een front van ongeveer 400 km.
In Berlijn geeft men te verstaan, dat er “enkele weken voorbij zullen gaan, vóór het mogelijk is een definitief oordeel over de kansen van de invasie uit te spreken”.
Naar president Roosevelt op een persconferentie meedeelt, is de datum van de invasie inderdaad bij benadering vastgesteld te Teheran.
Ten westen en ten noorden van Rome dringen de Geallieerden diep in de Duitse stellingen binnen en bezetten Civitavecchia.
Te ’s-Hertogenbosch zijn wederom 24 Nederlanders ter dood gebracht.

8 juni 1944

Het bruggenhoofd aan de mond van de Orne is reeds circa 34 km breed en hier en daar 10 km diep. Bayeux is in Engelse handen; het gehele invasiegebied van Cherbourg tot Fécamp en tot bij Parijs toe wordt voortdurend gebombardeerd. De Duitsers melden: “De onderneming is tot dusver verlopen zoals het Duitse commando zich het programma der invasie had voorgesteld… de Duitse legerleiding streeft het doel na tot een grote slag te komen, teneinde in de gelegenheid te zijn de invasietroepen een vernietigende nederlaag toe te brengen”, maar ook, doelend op alle andere fronten: “Het zijn ongehoord zware taken, welke in dit jaar der beslissing door de Duitsers en hun bondgenoten moeten worden volbracht.”
Het opperbevel in het Westen is opgedragen aan generaal von Rundstedt.
In Italië zijn de Geallieerden op hun tocht voorwaarts Rome reeds 60 km gepasseerd. Zij veroverden Bracciano, Tivoli, Balsorano en Tarquinia.

9 juni 1944

Ondanks het voor deze tijd van het jaar ongekend slechte weer, storm, regen en koude, waarmee de Geallieerden van het begin der invasie af te kampen hebben, en dat wel een vertraging van vierentwintig uur heeft opgeleverd, doch geen belemmering is, worden voortdurend nieuwe versterkingen aangevoerd over zee en met vele honderden zweefvliegtuigen. Geweldige luchtslagen worden geleverd.
De NSB’ers in Nederland wordt aangeraden de kuststreek te verlaten en naar een veiliger plaats in het oosten des lands te trekken. Door het gehele land worden alle vrachtauto’s, bussen en andere dergelijke voertuigen gevorderd, met de chauffeurs, die met hun wagens diensten voor de Duitse weermacht moeten verrichten. De strafgevangenis te Scheveningen (het “Oranje Hotel”) wordt leeggehaald en de gevangenen worden naar Duitsland vervoerd. Overigens gaat het leven in Nederland zijn gewone gang.

10 juni 1944

De Russen zetten op de Karelische landengte een algemeen offensief in; tussen Moskou en Londen heerst een druk luchtverkeer.
Montgomery heeft aan de Kanaalkust totaal 17 divisies in de strijd gebracht; de grootste diepte van het bruggenhoofd bedraagt thans 15 km. Enige dorpen in de buurt van Caen zijn veroverd; de Franse bevolking is geheel op de hand van de Geallieerden en roept om De Gaulle.

11 juni 1944

Hedennacht is onder de bedrijven door Berlijn weer gebombardeerd.
In Nederland is vannacht voor de tweede maal groot alarm gemaakt in verband met een zeegevecht tussen Den Helder en IJmuiden.
Carentan wordt veroverd in Normandië. In de Atlantische Wal is een lacune geslagen door het geallieerde vuur; steeds nieuwe landingen vinden plaats, ook met valschermtroepen achter de Duitse linies. Het aantal der geallieerde strijdkrachten hier bedraagt thans omstreeks 350.000 man.
Mussert, die bij het begin van de invasie een telegram van trouw aan zijn Führer stuurde, heeft nu op een grote propaganda-actie van de NSB verklaard, dat hij niet vluchten zal, maar onder alle omstandigheden in Utrecht zal zijn als de invasie in ons land komt, en dan het uniform van vrijwillig soldaat bij de Duitse weermacht zal aantrekken.

13 juni 1944

De geallieerde troepen tussen monding van Orne en Vire brengen de verbinding tot stand met de Amerikanen ten noorden van Carentan, waardoor ze thans 80 km van de kust in handen hebben. Churchill heeft zelf het invasiegebied bezocht. Het weer blijft vreselijk: een koude sterke wind en onophoudelijke gietregens bemoeilijken de operaties.

15 juni 1944

De Amerikanen zijn een groot offensief begonnen in de Stille Oceaan tegen de binnenste eilandengordel om Japan, waarbij ze landen op Saipan in de Marianen. De zware luchtaanvallen op Japan worden ingezet met een aanval op Yawata, door nieuwe superforten, ondernomen vanuit geheime vliegstations in China.
Koning Leopold van België, die tot dusver in het kasteel te Laken een beperkte bewegingsvrijheid genoot, wordt met zijn naaste familieleden overgebracht naar Duitsland, zogenaamd “om de veiligheid van de persoon van de koning te verzekeren tegen Amerikaanse luchtaanvallen.”
De Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Menemendjoglu, treedt af.
In Amsterdam worden drie Nederlanders ter dood gebracht.
De vissersschepen zijn weer gewaarschuwd niet uit te varen tot de 22ste.
Van de Nederlandse officieren, die uit Stanislau naar Neu-Brandenburg waren getransporteerd, zijn nu de generaals en 300 hoofdofficieren naar Tittmoning overgebracht.

16 juni 1944

Sinds vannacht is het Duitse vergeldingswapen in werking getreden, in de vorm van een vliegende bom, een onbemand raketvliegtuig met explosieve lading, ook wel aangeduid als “dynamietmeteoor”, welke met korte onderbrekingen op Zuid- en Oost-Engeland wordt afgevuurd, en speciaal op Londen.
Ook in ’s-Gravenhage is nu een begin gemaakt met het afsluiten van de particuliere telefonen. In Zeeland zijn zelfs dienstgesprekken niet meer mogelijk.

17 juni 1944

In Normandië vinden de operaties nog voortgang bij Caen, Balleroy, Carentan, Montebourg, ondanks het weer, dat nog vreselijker is dan tevoren, met een flinke storm, erge koude en regen.

18 juni 1944

De Geallieerden landen op Elba, waar hard gevochten wordt.
In Midden-Italië ligt het zwaartepunt ten zuiden van Perugia.
De Amerikanen, die Cherbourg al dicht zijn genaderd, bereiken de westkust van het schiereiland Cotentin, waardoor de noordelijker vechtende Duitsers afgegrendeld zijn.
De “vergelding” op Engeland wordt geregeld voortgezet.

20 juni 1944

Wegens de grote bedreiging van Japan nemen de Japanse vloot en luchtmacht de gelegenheid waar om de Amerikaanse vloot in de Stille Oceaan bij de Marianen “te vernietigen”, welke poging zij echter met zware verliezen moeten bekopen.

21 juni 1944

De Duitse troepen trekken zich terug op het vestinggebied van Cherbourg, dat door de Engelse scheepsartillerie wordt beschoten.
De Russen veroveren Wiborg in Finland.
In Italië vorderen de Geallieerden voortdurend en zijn thans Perugia al gepasseerd.
Berlijn ondergaat zijn zwaarste luchtaanval tot dusver, welke uitgevoerd wordt met 2200 toestellen.

23 juni 1944

De Russen beginnen hun verwachte zomeroffensief, waarvoor 9 miljoen man klaarstaan, tussen Mogilew en Witebsk over een front van 150 km.
De Geallieerden zijn overgegaan tot de aanval op het landfront van de vesting Cherbourg.
In Duitsland moeten zich thans alle mannen van 16 tot 65 en alle vrouwen van 17 tot 45 jaar aanmelden bij de arbeidsbureaus. Buitenlanders, aanstaande moeders en vrouwen met kleine kinderen zijn hiervan vrijgesteld.

24 juni 1944

De Sovjets hebben de Finnen vredesvoorwaarden voorgesteld.
De grote slag om Saipan is nog aan de gang; de bezitter van Saipan, dat 1260 zeemijlen van Tokio en 1500 van de Filipijnen gelegen is, heeft de superioriteit in het westelijk deel van de Stille Oceaan. Sedert 15 juni hebben de Amerikanen hier reeds meer dan twee divisies aan land gezet.

27 juni 1944

De Geallieerden zijn praktisch in het bezit van Cherbourg; de Duitsers hebben de havenwerken vernield en vechten op sommige punten nog door.
In Rusland ontruimen de Duitsers Witebsk en Orsja en verplaatst de zware slag zich naar het gebied ten oosten van de Beresina.
Finland zal van Duitsland gewapende hulp ontvangen; mag dan echter pas na overleg met zijn bondgenoot de wapens neerleggen.
De Duitse legerleiding ziet zich door de offensieven in het westen, het zuiden en het oosten voor een “schier bovenmenselijke taak” geplaatst, doch “de opofferingen van veroverde gebieden heeft men zich getroost om in het beslissende uur sterk te zijn” en “alles moet gezien worden in het kader van het geheel der strategie.”
Eerst wil men in het westen de strijd opnemen en dan na deze voorlopige beslissing de tegenstander in het oosten weer met volle sterkte tegemoet treden.
Inmiddels dreigt Berlijn dat men bij alles wat in de komende weken gebeurt, zal moeten bedenken dat thans alles op alles gezet wordt. De Duitse leiding zal daartoe “de radicaalste maatregelen nemen, die nodig zullen zijn om de overwinning te behalen en die ten dele zullen bestaan uit militaire verrassingen van sensationele aard. V.1 (de vliegende bom) was slechts het begin.” Over V.2 wordt reeds veel gesproken.

28 juni 1944

Henriot wordt door Franse patriotten terechtgesteld.

29 juni 1944

De slag bij Tilly is overgegaan in de slag om Caen en is de eerste landoperatie op dit bruggenhoofd op grotere schaal, waartoe aan de mond van de Orne weer sterke strijdkrachten aan land zijn gezet. Door enkele nog steeds vechtende kustbatterijen is het de Geallieerden nog niet mogelijk de haven van Cherbourg binnen te lopen.

zaterdag, 1 juli 1944

Op het schiereiland Cotentin wordt alle verzet gestaakt.

3 juli 1944

In Zuid-Rusland hebben de Russen een nieuw offensief geopend en veroveren langs de Pripet de stad Petrikow. De spoorlijn Leningrad–Moermansk is nu geheel in Russische handen. In de eerste week van het offensief in de middensector hebben de Duitsers 132.000 doden en 51.000 gewonden verloren.
Het 5de leger in Italië rukt over een 80 km breed front steeds verder op, achter de zich snel terugtrekkende Duitsers aan, en staat nu 30 km ten zuiden van Livorno. De Fransen bezetten Siena.
De Amerikanen zetten hun opmars op Saipan langzaam maar zeker voort; Formosa is gebombardeerd vanuit China.
Meer dan 1000 bommenwerpers vallen startbanen voor vliegende bommen aan.
Vandaag begint in Amerika de monetaire conferentie.

4 juli 1944

In Kopenhagen is een algemene staking, die uitgebroken was als verzet tegen de door de Duitsers vastgestelde spertijd, geëindigd met inwilliging van alle Deense eisen, zonder dat hier straffen op zijn gevolgd.
Aan het Oostfront is Minsk gevallen. De Duitsers nemen twee nieuwe wapens in gebruik, de “Pantservuist” en “Pantserschrik”, welke gebaseerd zijn op het rakettenprincipe en zware pantseringen kunnen doorboren.

woensdag, 5 juli 1944

In Rusland ontruimen de Duitsers Kowel. 6 juli 1944 Generaal-veldmaarschalk von Rundstedt wordt – om gezondheidsredenen – als opperbevelhebber in het Westen vervangen door generaal-veldmaarschalk von Kluge.
Voor de Japanners nemen de gevechtshandelingen in het Midden-Westen van de Stille Oceaan “geleidelijk een dramatisch verloop”.
De Amerikanen verleggen hun offensief naar de Bonin-eilanden, welke slechts 1000 km van Tokio zijn gelegen.
Churchill geeft een verklaring over de vliegende bommen, waarvan hij het ernstige karakter niet onderschat.

zondag, 9 juli 1944

Dr. Goebbels zegt in een rede, dat binnen afzienbare tijd meer en zwaardere vergeldingswapens te verwachten zijn.

12 juli 1944

De Verenigde Staten besluiten het Comité de Gaulle tot aan de verkiezingen te erkennen als “bestuur en regering de facto” in de door de Geallieerden bezette gebieden van Frankrijk.
De slag in Normandië is nog tot andere sectoren uitgebreid. De Geallieerden vorderen hier langzaam, in Italië sneller en de Russen nog sneller. In Caen wordt gevochten; de Amerikanen zetten een nieuw offensief in bij St. Lô.

13 juli 1944

In België en het bezette deel van Frankrijk wordt bij decreet van de Führer het militaire bestuur onder generaal von Falkenhausen vervangen door een burgerlijk bestuur onder de Rijkscommissaris Grohé.
In verschillende gemeenten in Nederland worden gasloze uren ingevoerd.

14 juli 1944

Na dagenlange gevechten in de stad ontruimen de Duitsers Wilna, evenals Pinsk.
Voor het terugtrekken aan het Oostfront, het zogenaamde “rechttrekken” van het front in de Baltische staten, zegt het Duitse opperbevel dat dit alleen gebeurt “om een aansluiting op de nieuwe toestand in de centrale sector te bereiken en daarmee een bescherming van het Baltische gebied beter te kunnen waarborgen”. De hoeveelheid Russisch materiaal “overtrof alles wat voorheen ooit aan het Oostfront is opgetreden”.
In Italië zijn de Geallieerden nu al opgerukt tot noordelijk van Volterra.

zaterdag, 15 juli 1944

Op de bijeenkomst van de internationale valutaconferentie te Bretton Woods (V.S.) wordt overeenstemming bereikt inzake het aan de parlementen van de 44 deelnemende staten voor te leggen plan voor de oprichting van een internationaal valutastabilisatiefonds, dat over 8,8 miljard dollar zal beschikken.

17 juli 1944

Een aantal gearresteerde “terroristen en saboteurs” wordt in Nederland doodgeschoten, wegens moordaanslagen op leden van de Bezettende Macht te Amsterdam en op een afdelingsleider van het bureau van de burgerlijke stand te Rotterdam.
In Rusland ontruimen de Duitsers Grodno en trekken zich terug op de westelijke oever van de Njemen.
In Italië bezetten de Geallieerden Arezzo, dat in een puinhoop herschapen is.
Ter beperking van het reizigersverkeer in Duitsland mag nog slechts gereisd worden met een vergunning.
De Japanse minister van Marine is van zijn post ontheven en opgevolgd door Nomoera.

18 juli 1944

De strijd in Normandië heeft grote afmetingen aangenomen; St. Lô is gevallen, de verdedigingslinie achter Caen doorbroken. De Duitsers maken voor de Ornemonding gebruik van een nieuw wapen tegen scheepsconcentraties: een eenmanstorpedo, een combinatie van twee gewone torpedo’s, waarvan de bemande de onder haar hangende gevechtstorpedo naar het doel brengt.
In Italië trekken de Duitsers zich terug op de noordelijke oever van de Arno en verliezen aan de Adriatische Zee de haven Ancona.

19 juli 1944

Op Saipan is de strijd geëindigd; het gehele Japanse kabinet Tojo treedt af om plaats te maken voor een sterker kabinet, teneinde een “krachtiger oorlogvoering te bereiken”.

De Duitsers geven ook Livorno op. De opperbevelhebber in Italië, generaal Kesselring, ontvangt van de Führer een hoge onderscheiding.

20 juli 1944

Tijdens een bespreking in het hoofdkwartier van de Führer wordt een bomaanslag op hem gepleegd, waarbij hij echter slechts lichte verwondingen oploopt.
De dader is kolonel graaf von Stauffenberg, die al sinds het begin van de oorlog deel uitmaakte van het hoofdkwartier van de Wehrmacht. Het complot is ondernomen door een groep hoge officieren (“een zeer kleine groep eerzuchtige erbarmelijke creaturen”) die proberen als usurpators door vervalste bevelen de troepen in verwarring te brengen.
Op hetzelfde moment wordt door een nieuw gevormde Rijksregering een oproep gedaan aan het Duitse volk om de orders van deze nieuwe regering op te volgen.
De Nazi-regering stelt alles in het werk om de opstand de kop in te drukken. Hitler benoemt Himmler tot opperbevelhebber van het leger in Duitsland en stelt hem voor binnenlands gebruik een deel van de luchtmacht ter beschikking. Niemand mag andere orders uitvoeren dan die van zijn directe superieur. Het complot heeft zo'n omvang dat “het nemen van de meest drastische maatregelen noodzakelijk blijkt”.

vrijdag, 21 juli 1944

Vannacht hebben Hitler, Göring en Dönitz voor de radio gesproken. Hitler zegt in het mislukken van de aanslag een vingerwijzing van de Voorzienigheid te zien dat hij zijn werk moet voortzetten. Göring en Dönitz hebben zich tot de luchtmacht en de vloot gericht en namens deze legeronderdelen de Führer trouw gezworen. Generaal Keitel, als bevelhebber van de landmacht, heeft niet gesproken. Hij is als chef van de Staf ontslagen en vervangen door generaal Guderian. Het hoofd van de pantserstrijdkrachten, generaal Seidler, is evenals een aantal andere officieren ontslagen. Het voormalig hoofd van de Staf, generaal Beck, is als aanstichter van de opstand geëxecuteerd, terwijl het gehele geslacht von Stauffenberg is doodgeschoten. Alle contact met het buitenland is onmiddellijk na de aanslag verbroken.

22–26 juli 1944

De Amerikanen landen op Guam.
Wederom worden in Nederland terroristen en saboteurs standrechtelijk doodgeschoten.
Aan het Oostfront maken de Russen vorderingen op alle fronten en hebben Lemberg en Brest-Litowsk ver achter zich gelaten.
Augustów valt in Russische handen. In Kiel en Stettin zou bij de marine gemuit zijn.
Ostrow en Pleskau worden ontruimd, de Sovjets zijn doorgestoten naar de San; in Lemberg en Lublin wordt gevochten.
Bij de Duitse weermacht wordt de militaire groet nu algemeen vervangen door de Duitse groet, als teken van onverbrekelijke trouw aan de Führer.
Aan het Normandische front gaan de Amerikanen tussen St. Lô en Carentan tot de aanval over.
Hitler vaardigt voor het Groot-Duitse Rijk, de aangesloten en de bezette gebieden, een decreet uit tot het totale gebruik van arbeidskrachten voor de oorlog. Tot Rijksgevolmachtigde wordt Goebbels benoemd door Göring.
Aan het Oostfront ontwikkelt zich een grote slag tussen Boeg en Weichsel, waarbij Warschau ongetwijfeld het doel van de Russen is.
In Nederland wordt over de gehele linie de tijd waarop men niet meer op straat mag zijn op 22 uur gesteld.
De Russen veroveren Lublin en Narwa.

woensdag, 26 juli 1944

De besprekingen tussen Turkije en de Geallieerden, die een maand geleden in Ankara begonnen zijn, zijn overgegaan in rechtstreekse Turks-Russische onderhandelingen, die thans in Moskou worden gevoerd.

vrijdag, 28 juli 1944

De Duitsers ontruimen aan het Oostfront Lemberg, Brest-Litowsk, Białystok en Dunaburg, en gaan in het gebied van Kowno tot de grote aanval over.

zondag, 30 juli 1944

De Geallieerden breiden in Normandië hun aanval uit tot het gehele front van Caen tot aan de westkust van het schiereiland Cotentin.

dinsdag, 1 augustus 1944

De Amerikanen hebben Avranches aan de zuidwesthoek van Cotentin veroverd.

2 augustus 1944

Turkije verbreekt de economische en politieke betrekkingen met Duitsland.
De Finse president Risto Ryti legt zijn ambt neer ten gunste van maarschalk baron Mannerheim, teneinde het hoogste uitvoerende gezag van het militaire en burgerlijke bestuur in één persoon te concentreren.
Om Warschau woedt een buitengewoon hevige slag. Op de noordelijke helling van de Karpaten trekken de Russen op naar de Beskidenpas.
Veel mensen evacueren uit Londen wegens het vuur van de V1.

3 augustus 1944

Officieel wordt thans bekendgemaakt dat generaal Rommel bij een auto-ongeluk tijdens een luchtaanval zwaar gewond is. Algemeen wordt hierachter wel een andere reden gezocht.
De Russen zijn ten zuidoosten van Warschau tot de aanval overgegaan en hebben een bruggenhoofd over de Weichsel opgericht.

4 augustus 1944

In Frankrijk zijn de Amerikanen over Avranches in het oostelijk deel van Bretagne doorgedrongen en bezetten Rennes.
Met het oog op een eventuele tweede landing concentreren de Duitsers niet al hun krachten op één punt en zijn “overgegaan tot de oude tactiek van de zogenaamde elastische oorlogvoering met het bewust prijsgeven van terrein”.
De Russen bereiken de Golf van Riga, waardoor de Duitsers in Estland en Letland afgesneden worden.
“Om de historische stad te sparen” trekken de Duitse troepen in Italië terug ten noorden van Florence.
Een Duits eregerechtshof van veldmaarschalken en generaals ter zuivering van het leger is belast met het onderzoek naar wie aan de aanslag van 20 juli heeft deelgenomen. De uitgestotenen worden ter beschikking gesteld van het Volksgerichtshof.

5 augustus 1944

De Amerikanen trekken in snel tempo verder en bereiken de Loiremonding bij St. Nazaire, waarmee de Duitse troepen in Bretagne afgesneden zijn.
Na enige tijd van rust beschieten geallieerde vliegtuigen weer treinen op verscheidene plaatsen in ons land, waarbij veel slachtoffers vallen.

zondag, 6 augustus 1944

Berlijn, Hamburg en andere plaatsen in Noord- en Zuid-Duitsland worden door de Amerikanen gebombardeerd.

7 augustus 1944

De Amerikaanse vloot opereert tegen de Bonin-eilanden.
In een kabinetszitting is de totale mobilisatie van het Japanse volk besproken; de gehele bevolking zal van wapens worden voorzien.
Wegens de Russische opmars bij de Oost-Pruisische grens is de gehele bevolking gerequireerd te werken aan de verdediging van de grenzen.
De Duitsers in Bretagne trekken zich terug op Brest en Lorient. Om St. Malo wordt hard gestreden.
De Franse regering verlaat Vichy en vertrekt naar het oosten van het land.
In Hongarije vindt een regeringswijziging plaats.
Duitse burgers verlaten Turkije.

8 augustus 1944

Het Duitse Volksgerichtshof veroordeelt acht officieren, die een leidende functie hebben bekleed bij de aanslag van 20 juli, ter dood. Het vonnis wordt twee uur na de uitspraak door middel van de strop voltrokken.
In Nederland zijn weer 24 doodvonnissen uitgevoerd op leden van een organisatie die “ophitsende geschriften” verspreidde.
Hackzell vormt een nieuwe Finse regering.

9 augustus 1944

De Amerikanen veroveren Le Mans.
In Italië beginnen de Geallieerden hun aanvallen weer aan de Adriatische kust.
Als eerste gouw worden in Thüringen alle theaters gesloten; het voltallige personeel zal gerekruteerd worden voor de tewerkstelling. Tevens is de gehele opleiding voor film en theater in Duitsland stopgezet.

10 augustus 1944

De Duitse opperbevelhebber van de middensector van het Oostfront verklaart: “Na weken van terugwijken is thans weer de tijd van de standvastigheid gekomen. Ik stel vertrouwen in de inspanningen van de totale oorlog.”
Dr. Goebbels deelt de maatregelen mee die getroffen worden om het openbare leven aan de oorlogsomstandigheden aan te passen, waarbij praktisch het leven van iedere Duitser wordt ingeschakeld in de bewapening en de oorlogsproductie.
Turkije laat de geallieerde politieke gevangenen vrij.
Roosevelt heeft op Honolulu besprekingen gevoerd met generaal MacArthur en drie admiraals over de aanstaande oorlogsfasen in de Stille Oceaan.

12 augustus 1944

Churchill brengt een bezoek aan Italië.
De Chinezen en een Amerikaanse brigade, die sinds midden juli in Birma hevige offensieven voeren, veroveren Myitkyina.

zondag, 13 augustus 1944

Bij de spoorwegen worden op de geëlektrificeerde baanvakken beperkingen ingevoerd op zon- en feestdagen en weekavonden.

maandag, 14 augustus 1944

In verband met de aanslag op Hitler wordt de burgemeester van Leipzig, dr. Goerdeler, gearresteerd.

15 augustus 1944

De Geallieerden landen op verschillende punten in Zuid-Frankrijk tussen Toulon en Cannes.
Voor dag en dauw landen parachutisten 3 km achter de kust, waarna zware lucht- en vlootbombardementen volgen.
Om 8 uur gaat de infanterie tot de aanval over, gesteund door Amerikaanse, Britse en Franse vloten.
Na 12 uur is het front al 50 km breed. De geallieerde verliezen zijn gering. Churchill volgt de operatie vanaf een torpedobootjager bij Corsica.
Generaal Bradley wordt benoemd tot opperbevelhebber van alle Amerikaanse troepen in Frankrijk.
4000 geallieerde vliegtuigen vallen vliegvelden in Duitsland en bezette gebieden aan; ook Berlijn wordt gebombardeerd.
De luchtmacht vliegt dag en nacht urenlang over Nederland op weg naar doelen in Duitsland.

16 augustus 1944

In Zuid-Frankrijk vormen de Geallieerden drie bruggenhoofden, die al 15 km diep zijn.
Generaal Eisenhower neemt in Normandië en Bretagne persoonlijk het opperbevel op zich.
In de driehoek Mortain-Falaise-Alençon zijn twintig Duitse divisies ingesloten.
Het gehele Duitse 7e leger trekt zich terug naar de Seine.
Alle wegen naar de Seine en Parijs worden voortdurend gebombardeerd.
De opmars aan de Loire richting Tours gaat door; Angers is veroverd.
Het Franse spoorwegverkeer ligt in het noorden vrijwel stil.
De Franse maquis is in volledige guerillaoorlog overgegaan.
In Italië bereiden de Geallieerden een groot offensief voor.
In Rome vinden besprekingen plaats tussen Churchill, de Amerikaanse minister van Oorlog, maarschalk Tito en de Joegoslavische regering.
In het oosten is een aaneengesloten front van 160 km gevormd van Oost-Pruisen tot Warschau.
Generaal von Paulus roept op Hitler onschadelijk te maken.
Turkije waarschuwt Bulgarije zich terug te trekken uit de oorlog.
Bij Falaise vecht de Franse 2e tankdivisie zij aan zij met de Geallieerden.
In Zuid-Frankrijk is Cannes bevrijd.

18 augustus 1944

Orléans en de vesting St. Malo capituleren.
De Duitse pers zegt dat het einddoel belangrijker is dan steden van wereldnaam.
Bij bombardementen op Maasbruggen in Nederland wordt Maastricht zwaar getroffen.

19 augustus 1944

Falaise, Chartres, Châteaudun en Dreux zijn bevrijd.
Parijs is tot op 30 km genaderd; de politie is in staking, de metro ligt stil.
De Japanse kolonie verlaat Parijs.
In de “zak” bij Falaise zijn nog 60.000 Duitsers ontsnapt.
Ook de Nederlandse Brigade “Prinses Irene” is in actie gekomen.
Aan de Rivièra vinden nieuwe landingen plaats.
De maquis vecht langs de Zwitserse grens.
De Russen bereiken de grens van Oost-Pruisen en veroveren Sandomir.
President Roosevelt verklaart dat Duitsland en Japan ook bij voortijdige overgave bezet zullen worden.
Op Java voeren de Japanners de arbeidsmobilisatie in.
Minister Burger in Londen maakt wetgeving bekend voor herstel van provinciaal en gemeentelijk bestuur na de bevrijding.

20 augustus 1944

De Sovjets beginnen een offensief in Bessarabië.
In Letland staan ze tussen Mitau en Riga, maar verliezen Toekoem.
De Duitsers verbreken bij Argentan een versperringsgordel en trekken zich terug.
Bij Vernon-Mantes bereiken de Geallieerden de Seine en vormen een bruggenhoofd op de oostelijke oever.
De Führer verleent maarschalk Mannerheim het Eikenloof.
De eerste grootschalige luchtaanval op Japan is uitgevoerd vanuit China.

21 augustus 1944

In Dumbarton Oaks begint de Viermogendhedenconferentie over een internationale veiligheidsorganisatie na de oorlog.
De Duitsers zeggen dat ze net als in 1940 Parijs zullen sparen.

22 augustus 1944

Volgens het legerbericht trekken de Duitsers zich terug van de kust naar het westen.
Franse troepen rukken Toulon binnen.
De maquis heeft Toulouse bevrijd, en controle over een derde van Frankrijk.
Bij St. Jean de Luz vindt een nieuwe landing plaats.
Amerikaanse tankformaties steken de Seine over.
In Parijs wordt gevochten.
De Duitsers vechten in Roemenië met Sovjet-eenheden tussen de Proeth en Sereth.
In Italië rukken de Geallieerden op langs de Adriatische kust.
In Nederland worden zeven mensen geëxecuteerd wegens illegaal verzet.

23 augustus 1944

Roemenië staakt de strijd tegen Rusland.
Antonescu wordt afgezet, een nieuwe democratische regering wordt gevormd.
Bulgarije noemt de oorlogsverklaring aan de Geallieerden een vergissing.
De Vichy-regering vestigt zich te Belfort.
Parijs is omsingeld.
De Amerikanen bevrijden Grenoble.
De Duitse generaal Dittmar erkent dat het offensief de militaire machtspositie bedreigt.
De verplichte aanmelding voor Duitse vrouwen is uitgebreid tot 50 jaar.
In Japan geldt de arbeidsdienst nu ook voor ongehuwde vrouwen van 12 tot 40 jaar.

24 augustus 1944

In Hongarije worden alle politieke partijen ontbonden.
In Duitsland geldt een vakantieverbod, 60-urige werkweek en sluiting van theaters.
Bayeux, Bordeaux en Périgueux zijn bevrijd.
Zweden verbreekt de diplomatieke betrekkingen met Vichy.
De Amerikanen zijn doorgedrongen tot de Marianen.
Parijs wordt hevig bevochten.
De Duitsers trekken zich terug uit de Rhônestreek.
De Roemenen keren zich nu tegen de Duitsers.
Turkije roept zijn ambassadeur uit Vichy terug.
In Nederland worden gas- en elektriciteitsrantsoenen met 15% verlaagd.

25 augustus 1944

Bulgarije biedt vrede aan.
De Russen veroveren Focșani, Galatz, Brăila en Buzău.
Roemenië aanvaardt Russische wapenstilstandsvoorwaarden.
Het Roemeense leger behoudt zijn wapens voor de strijd in Transsylvanië.

28 augustus 1944

Parijs, Toulon en Marseille zijn geheel bevrijd.
Bretagne wordt gezuiverd; Brest weigert zich over te geven.
Op de Gaulle overleeft een aanslag in de Notre-Dame.
Amerikanen staan bij Reims en op 30 km van de Belgische grens.
De luchtmacht bombardeert Duitse steden; V1’s blijven Londen bestoken.

29 augustus 1944

Dieppe, Abbeville en Vitry vallen; Rouaan wordt veroverd.
De Russen trekken over de passen Zevenburgen Hongarije binnen.
Duitse troepen bezetten Slowakije.

30 augustus 1944

De voorlopige Franse regering onder De Gaulle wordt samengesteld.
In Nederland heerst kinderverlamming, en tbc neemt sterk toe.

31 augustus 1944

Châlons-sur-Marne, Beauvais, Reims en Laon vallen.
De Geallieerden rukken in breed front op naar de Maas.
Von Kluge pleegt vermoedelijk zelfmoord.
De Geallieerden beginnen groot offensief in Italië.
Stalin deelt val van Ploesti mee; Russen rukken in Roemenië 130 km op in één dag.
Bulgaarse en Roemeense delegaties arriveren voor vredesonderhandelingen.
In Tsjecho-Slowakije breekt een opstand uit.
Berlijn, Hamburg en andere steden worden zwaar gebombardeerd.
Vliegende bommen op Londen worden minder door verlies van lanceerplaatsen.

1 september 1944

De Amerikanen hebben Amiens en Verdun veroverd en zijn bij Sedan de Maas overgestoken.

Vanochtend beschieten de zwaarste Duitse batterijen met verdragend geschut van Kaap Gris-Nez uit havensteden aan de Zuid-Engelse kust, waarbij de salvo’s elkaar snel opvolgen. Het D.N.B. bericht dat het V.1-wapen niet gebonden is aan vaste bases, maar zich “aanpast bij de bewegingsoorlog”.
Generaal Montgomery is tot veldmaarschalk benoemd.
Boekarest wordt bevrijd.

zaterdag, 2 september 1944

Finland heeft Rusland om wapenstilstand verzocht, welke is toegestaan op voorwaarde dat de Duitse troepen vóór 15 september het land verlaten hebben. Finland heeft daarop van Duitsland geëist zijn troepen terug te trekken.

3 september 1944

Finland en Rusland sluiten wapenstilstand.
De geallieerde opmars gaat snel. In België zijn Maubeuge en Doornik bevrijd. Tanks zijn op de Belgisch-Luxemburgse grens om de Maginotlinie heen getrokken en staan bij Thionville op minder dan 20 km van de Duitse grens. De hele Sommelinie is gezuiverd en de Kanaalkust bevrijd of de hier nog aanwezige Duitse troepen zijn ingesloten.
In Noord-Frankrijk zijn 65 vliegvelden veroverd. De Duitsers in Zuid-Frankrijk worden met grote vaart naar Duitsland teruggedreven. De geallieerden maakten hier 55.000 krijgsgevangenen. De Amerikaanse troepen in het zuiden zijn over de Alpen de Lombardische laagvlakte binnengetrokken en rukken op naar het gebied ten zuiden van Turijn en Genua. De Duitsers lijden zware verliezen.
De vorderingen van het 5e Britse leger in Italië gaan minder snel; Pisa is veroverd.
In Roemenië trekken de Russen langs de Donau verder; de laatste 12 dagen hebben de Duitsers hier 210.000 doden en gewonden en 208.000 krijgsgevangenen verloren.
Tito nadert in Joegoslavië de Donau. Het hele Slowaakse leger heeft zich bij de partizanen aangesloten en levert hevige gevechten tegen de Duitsers. In Warschau wordt felle strijd geleverd.
Prins Bernhard, opperbevelhebber van de Nederlandse troepen, heeft per radio zijn tevredenheid over de ondergrondse actie in ons land uitgesproken en gezegd dat deze strijdkrachten zich gereed moeten houden. Nederland zal spoedig bevrijd zijn.
Het treinverkeer bezuiden de lijn Venlo–Eindhoven is ernstig vertraagd; partizanen hebben de brug bij Roermond opgeblazen. Duitse soldaten, op de terugweg uit Frankrijk, komen in Arnhem aan.

4 september 1944

Namen en Brussel zijn gevallen. In België lijken de Duitsers eenvoudig terug te trekken. De geallieerden staan nog slechts 60 km van de Duitse grens.
De Völkische Beobachter schrijft dat er “een nieuw Duits westfront gevormd moet worden, zeer ver achterwaarts, daar anders het gevaar dreigt dat het door de snelheid van de moderne pantsereenheden reeds tijdens de opbouw wordt vernietigd”.
In Italië trekken de Duitsers zich terug van de Arno en hebben de geallieerden de Gotische linie doorbroken.
De Bulgaarse regering is afgetreden; als nieuwe minister-president, tevens belast met Buitenlandse Zaken, treedt op Comstoa Moeravieff.
Uit Nederland trekken de Duitsers overal weg. De stemming onder de Nederlandse bevolking is in stilte juichend van blije opwinding. Het treinverkeer ten zuiden van Nijmegen is geheel in de war. Bij Velp is een dynamietaanslag op een trein gepleegd.
Om 14.00 uur wordt gemeld dat de geallieerden al in Maastricht zijn, maar dat de Duitsers in Limburg zich verzetten. Van de overzijde komt nu het bericht dat we ons gereed moeten houden en dat niemand nog een order van de Duitsers mag uitvoeren.
De Wehrmachtbefehlshaber in Nederland verbiedt leden van het voormalige Nederlandse leger, op straffe des doods, deel te nemen aan oorlogshandelingen tegen Duitsland. Ingaand vandaag moeten wij ’s avonds om half tien binnen zijn.
Vijf Nederlanders worden gefusilleerd wegens illegale actie.

5 september  1944 - Dolle Dinsdag

Rusland verklaart Bulgarije de oorlog, wegens de feitelijke samenwerking met Duitsland.
Vijf uur later vraagt Bulgarije om wapenstilstand.
Nederland, België en Luxemburg sluiten een tolunie.
Opwindende geruchten over de val van Eindhoven en Breda verspreiden zich snel, gevoed door onduidelijke radioberichten.
Veel burgers trekken oranje aan en wachten op de bevrijders.
Duitsers pakken koortsachtig in en vertrekken naar het oosten.
De Rijkscommissaris is verdwenen.
Op de stations heerst chaos.
N.S.B.-ers vluchten naar de grens maar worden teruggestuurd.
Treinen worden gebombardeerd.
Er wordt een uitzonderingstoestand afgekondigd.
De effectenhandel wordt stilgelegd.
De Nederlandsche Bank stelt een maximum van 100 gulden per week voor opnames.

6 september 1944

In de ochtend dringt door dat er nog geen geallieerde troepen in Nederland zijn. De stemming zakt in.
Om 15.00 uur meldt de Engelse radio dat troepen de grens zijn overgestoken.
Duitse generaal Dittmar erkent het verlies van strategisch evenwicht.
De Duitsers trekken zich terug tot Dijon en het plateau van Langres.
De geallieerden bereiken bij Antwerpen de Beneden-Schelde.
De Siegfriedlinie bij Saarbrücken is doorbroken.
De Russen staan nog 150 km ten westen van Boekarest.
Boedapest wordt gebombardeerd.

7 september 1944

Bij de Siegfriedlinie wordt hevig gevochten.
Het weer is slecht: storm, regen, kou.
De geallieerden ondervinden hinder.
Zwitserland mobiliseert zijn grenstroepen.
Zweedse leger houdt grote manoeuvres.
De Russen bereiken de grens van Servië bij Turnu Severin.
Japanse plannen voor onafhankelijkheid in voormalig Nederlands-Indië worden bekendgemaakt.
In Nederland wordt het dagelijks leven moeilijk.
Voedsel is schaars, aardappelen, boter, melk zijn nauwelijks verkrijgbaar.
Kolenvervoer ligt stil. Gas slechts enkele uren per dag.
Electriciteit wordt gerantsoeneerd.

8 september 1944

De Duitsers wijken verder terug.
De frontlijn loopt via Leuven, Namen, Sedan, Toul, Besançon.
Amerikanen zijn voorbij Metz.
Het 2e Britse leger nadert Nederland.
Antwerpen–Maastricht wordt bestreken.
Caïais is omsingeld; 200.000 Duitsers aan de Kanaalkust zitten in het nauw.
De Russen trekken Joegoslavië binnen bij Kladowa.
Ze hebben contact met Tito's troepen.
De opmars richt zich op de Egeïsche kust en Sofia.
Bulgarije verbreekt betrekkingen met Italië, Kroatië en Slowakije.
Hongaren doen tegenaanval wegens grensschendingen door Roemenië.
Duitsland neemt nieuwe maatregelen voor de totale oorlog.
De woning van Koningin Wilhelmina in Londen wordt geraakt door een vliegende bom.
De eerste V2’s worden vanuit Nederland op Engeland afgevuurd.
N.S.B.-ers hebben zich verzameld in kamp Westerbork.

9 september 1944

Duizend bommenwerpers bestoken het gebied achter de Siegfriedlinie.
Luik, Dixmuide, Roeselare en Besançon zijn bevrijd.
Het front loopt van de Schelde via het Albertkanaal, Maas en Moezel naar de Zwitserse grens.
De Belgische regering is terug in Brussel.
Prinses Juliana is in Londen.
Bulgarije verklaart Duitsland de oorlog.
Het grootste deel van Wassenaar moet ontruimd worden in verband met de V2’s.
Kinderwagens, bakkerskarren en geïmproviseerde transportmiddelen worden gebruikt.

10 september 1944

De stad Luxemburg wordt bevrijd.
Geallieerden trekken naar de Moezel.
De Gaulle vormt een nieuw kabinet.
In Bulgarije wordt een nieuwe regering gevormd onder Georgieff.
In Italië wordt Pistoja veroverd.
Churchill komt aan in Quebec voor overleg met Roosevelt.
Mussert gelooft nog in de overwinning van Hitler, maar evacueert zijn leden uit het zuiden.

11 september 1944

Roosevelt komt aan in Quebec.

12 september 1944

Het 2e Britse leger overschrijdt de Nederlandse grens ten zuiden van Eindhoven.
Prins Bernhard en minister van Oorlog geven instructies via de radio.
De bezetting van Le Havre geeft zich over.
Eupen, Malmedy en Spa zijn bevrijd.
Russisch pantserleger rukt op in Zevenburgen.
De aanval op Warschau begint.

13 september 1944

Bij Trier en ten zuiden van Aken passeren de geallieerden de Duitse grens.
Brugge valt onbeschadigd in geallieerde handen.
Zes geallieerde legers rukken op naar de Siegfriedlinie.
8000 ton bommen op Duitsland.
Duitse arbeiders in Duitsland worden opgeroepen naar het platteland te gaan.
De Russen zijn Oost-Pruisen binnengetrokken.
Roemeens-Russisch wapenstilstandsverdrag is ondertekend.
In Frankrijk worden collaborateurs gearresteerd..

14 september 1944

De Duitsers geven Łomża, het laatste grote bolwerk ten zuiden van de Oost-Pruisische grens, prijs. Aan het westfront staan de Geallieerden bij Trier 10 km over de Duitse grens, midden in de Siegfriedlinie.
Ter besparing van elektrische stroom wordt in Nederland het tramvervoer sterk beperkt. Gas wordt in het hele land nog slechts enkele uren per dag geleverd, en ook met water moet spaarzaam worden omgesprongen. Vlees is nergens verkrijgbaar; op de daarvoor aangewezen bonnen kan slechts 125 gram kaas per week worden gekocht.

15 september 1944

Als eerste gemeenten in Nederland worden Maastricht en Eijsden bevrijd, onder groot enthousiasme van de bevolking.
Neufchâteau en Nancy vallen eveneens in geallieerde handen. De Duitse SS, politie en de gehele Nederlandse politiedienst krijgen opdracht om overal in het land Nederlandse mannen van 16 tot 50 jaar die “rondhangen” op te pakken en naar het kamp Amersfoort te brengen, vanwaar zij naar Duitsland tewerkgesteld zullen worden.
De toestand voor de bevolking wordt met de dag moeilijker, maar de Geallieerden beloven: “De bevrijding zal geen dag later komen dan menselijk mogelijk is.”

16 september 1944

Poolse troepen hebben in Zeeuws-Vlaanderen de Nederlandse grens overschreden. De Engelsen concentreren hun 2e leger aan de grens van Noord-Brabant. De Duitsers zullen echter trachten de Geallieerden de havens van Antwerpen en Rotterdam te onthouden.
In sommige gemeenten mogen ambtenaren niet langer dan twee dagen vakantie nemen en mogen zij de stad niet verlaten.
Vanwege de zorgwekkende kolenpositie wordt de stroomlevering aan schouwburgen, bioscopen en amusementsbedrijven gestaakt. Hotels, restaurants, kantoren en winkels mogen overdag geen stroom meer gebruiken; voor woonhuizen wordt het rantsoen op 50% vastgesteld.
Om grondstoffen en brandstof te sparen wordt de productie van onder meer biscuits, beschuit, vermicelli, bakkerijproducten, bier en ijs gestaakt. Het maken van gebak wordt volledig verboden.
Dr. H. Colijn, voormalig minister-president van Nederland, overlijdt aan een hartverlamming in gevangenschap in Hünfeld in Thüringen.
Door de inundaties bij de Schelde vordert het opruimen van de laatste Duitse troepen in België slechts langzaam.
Ten zuiden van Aken zijn de Amerikanen door de Siegfriedlinie gebroken. In Frankrijk is een geheel nieuw leger ingezet: het 9e leger.
De Duitsers hebben zich niet gehouden aan de afspraak om Finland te ontruimen en verzetten zich nu tegen de Finse en Russische troepen. De grens met Zweden is gesloten.
De Russen zijn doorgedrongen in Tsjecho-Slowakije en hebben zich aangesloten bij de partizanen.
De Russen bezetten Sofia.
In Quebec worden naast militaire ook belangrijke politieke zaken besproken.

zondag, 17 september 1944

De strijd om Nederland is begonnen. Na hevige bombardementen op de vliegvelden wordt de grootste luchtlanding ooit uitgevoerd. Vanaf 13 uur dalen honderden transportvliegtuigen en zweefvliegtuigen neer bij Eindhoven, Nijmegen en ten noorden van de Rijn, tussen Arnhem en Renkum, zonder hinder van de Luftwaffe. De bedoeling is de bevrijding snel te voltooien. Onze regering geeft instructie tot algemene spoorwegstaking, waaraan het gehele personeel eenstemmig gevolg geeft. Verder moet iedereen zich van actie onthouden benoorden de Rijn en de Lek; bezuiden deze rivieren is de bevolking verplicht tot volledige bijstand en gehoorzaamheid aan het geallieerde commando. De brigade ‘Prinses Irene’ trekt met het landleger ons grondgebied binnen. Fabrieken, mijnen en andere industriële installaties moeten nu beschermd worden in plaats van gesaboteerd. De spoorlijn tussen Walcheren en Zuid-Beveland is met 300 bommen vernietigd. In Denemarken is een algemene staking uitgebroken als gevolg van het wegvoeren van gijzelaars naar Duitsland. De Russen treffen voorbereidingen voor een groot offensief, dat alle vorige overtreft.

maandag, 18 september 1944

De geallieerden blijven hun luchtlandingstroepen in Nederland versterken. Voortdurend worden nieuwe troepen, kleine tanks, auto’s en houwitsers uit de lucht gedropt. De Duitsers stellen zich, na de verrassing, fel te weer. Tussen Antwerpen en Maastricht zijn de geallieerden tot de aanval overgegaan om de verbinding met de gelande troepen tot stand te brengen, en bevrijden Valkenswaard. De Duitsers plunderen bij het naderen van de vijand nog snel de Philipsfabrieken in Eindhoven leeg en roven alles wat los en vast zit, waarvoor de Sicherheitsdienst en de Landwacht van de Duitse autoriteiten toestemming hebben gekregen. Het postverkeer in Nederland wordt, nu de spoorwegstaking een voldongen feit is, sterk vertraagd en beperkt, evenals het interlokale telefoonverkeer. Het telegraafverkeer is stopgezet. Wasserijen en ververijen mogen geen goederen meer aannemen. De distributiediensten beginnen met het uitreiken van noodkaarten. Haarlem-Noord, Velsen en Beverwijk moeten worden ontruimd. 1200 bommenwerpers vallen Duitsland aan, zonder enig verlies. Tussen Parijs en Londen is weer een regelmatige luchtverbinding ingesteld.

dinsdag, 19 september 1944

De wapenstilstand tussen Finland en Rusland is in Moskou ondertekend. De Russen beginnen een nieuw groots offensief in Estland en Letland en staan op 4 km van Riga. Eindhoven wordt bevrijd. In vijf uur tijd rukt het Britse 2e leger 48 km op en bereikt de buitenwijken van Nijmegen.

woensdag, 20 september 1944

Wederom worden geallieerde versterkingen boven Nederland gedropt. Sittard wordt bevrijd. Boven Antwerpen trekken de geallieerden Nederland binnen. Het doel van de legerleiding is tweevoudig: het isoleren van de Duitse troepen in Holland en Zeeland, en het vormen van bruggenhoofden over de Rijn, waarvoor het 2e Britse leger en het 1e Engelse luchtlandingsleger samenwerken. De belangrijkste bruggen bij Nijmegen en Arnhem zijn bezet. In groten getale zijn weer mannen door de Duitsers opgevorderd voor graafwerk. De mannen tussen 16 en 50 jaar zijn door de geallieerden gewaarschuwd zich zoveel mogelijk schuil te houden. Het blijkt dat de Duitsers niet hadden verwacht hun eigen grenzen te moeten verdedigen. Eindhoven is na de geallieerde bezetting door 40 Duitse vliegtuigen gebombardeerd; verder vertoont de Luftwaffe zich nauwelijks.

donderdag, 21 september 1944

De grote verkeersbrug over de Waal bij Nijmegen is onbeschadigd in handen van de geallieerden gevallen, doordat de jonge verzetsstrijder De Groot met doodsverachting de explosieven die de Duitsers hadden aangebracht, onklaar maakte. Verzetsgroepen zijn nu overal bij de bevrijding ingeschakeld. Bij deze brug is een van de zwaarste acties van deze oorlog uitgevochten. De troepen trekken de Betuwe in op weg naar Arnhem, om zich te verbinden met de daar gelande luchtlandingstroepen. Nijmegen heeft bij de bevrijding zwaar geleden; ook in Arnhem is veel verwoest. De Polen veroveren Terneuzen. De rantsoenen voor elektriciteit en gas worden verder beperkt, evenals het tramverkeer. Het laatste Duitse verzet in Brest is beëindigd. Bij Luxemburg hebben de geallieerden een ondergrondse fabriek van vliegende bommen veroverd. De V1- en V2-terreur op Engeland is verminderd; Wassenaar en het villapark Marlot in Den Haag worden weer vrijgegeven voor bewoners, op eigen risico.

vrijdag, 22 september 1944

De toestand in Oost-Nederland is somber. Gisteren zijn bij Arnhem nog luchtlandingstroepen neergelaten, maar vandaag is dat door slecht weer niet mogelijk. De troepen die bij de Rijnbrug zijn teruggeslagen, zijn nu ten westen van de stad geconcentreerd. Het 2e Britse leger, dat hen moet ontzetten, is drie kilometer ten noorden van de Waalbrug in felle strijd verwikkeld; de Duitsers bieden hardnekkig verzet. De fietsenvordering, die op 15 september is begonnen, wordt verder opgevoerd. Bewijzen dat men de fiets voor werk nodig heeft, worden niet meer geaccepteerd. In Amsterdam blazen de Duitsers havenwerken op. In Italië wordt hevig gevochten om de Povlakte. Ten noorden van Florence maakt het Britse 5e leger vooruitgang bij de Giogo-pas. Rimini is veroverd. De Russen winnen terrein richting Praag, Boedapest en Riga, en nemen Walk in Noord-Letland in.

zaterdag, 23 september 1944

President Laurel verklaart dat de Filipijnen in staat van oorlog zijn met de Verenigde Staten en het Britse Rijk, na gisteren de noodtoestand te hebben uitgeroepen vanwege dreigende invasie. In Nederland verbeteren de vooruitzichten enigszins, mede dankzij beter weer. Patrouilles van het 2e leger bereiken de zuidelijke Rijnoever; de strijd in de Betuwe gaat door. De brug over de Rijn is nog in Duitse handen. Arnhem staat in brand. De Duitsers proberen met 200 tanks de corridor bij Veghel in Noord-Brabant te doorbreken, maar de geallieerden weten dit te keren. De slag om de Waalbrug wordt beschouwd als de hevigste sinds het begin van de invasie.

zondag, 24 september 1944

De hele wereld kijkt naar de strijd rond de grote rivieren in Nederland. In gespannen afwachting wordt het moment verwacht waarop de omsingelde luchtlandingstroepen bij Arnhem ontzet zullen worden. Gisteren zijn ze nog met 1500 sleep- en zweefvliegtuigen versterkt. Infanterie van het 2e leger heeft de Rijn bereikt; alles wordt op alles gezet om Arnhem te bereiken en een oversteek over de Rijn te forceren, om zo de Siegfriedlinie van het noorden te omzeilen — iets dat de Duitsers koste wat kost willen voorkomen. De Duitse hoofdmacht is geconcentreerd bij Elst, waar zwaar wordt gevochten. Westelijk van Arnhem is de Rijn bereikt. De corridor Eindhoven–Nijmegen is van vijanden gezuiverd en wordt verbreed; ook daar zijn luchtlandingstroepen geland. Weert is bevrijd. Koningin Wilhelmina spreekt haar steun uit voor het hulpfonds voor nabestaanden van gesneuvelde verzetsstrijders en stelt uit eigen middelen ƒ500.000 beschikbaar. Minister van Justitie mr. Van Heuven Goedhart kondigt Koninklijke Besluiten aan over Bijzonder Strafrecht en Tribunalen voor NSB’ers, oorlogsmisdadigers en collaborateurs. Ten oosten van Antwerpen hebben de geallieerden het Schelde–Maaskanaal overschreden. In Italië rukken de geallieerden vanuit Rimini op naar Ravenna en Bologna. De Duitsers zijn uit bijna al hun stellingen in de Gotische Linie verdreven. Russische troepen steken bij Warschau de Weichsel over.

25 september 1944

Het Duitse leger in Oost-Zeeuws-Vlaanderen heeft zich teruggetrokken over de Westerschelde. Bij de bevrijding van deze streek, vooral in Hulst, hebben verzetsstrijders groot werk verricht. Duitse troepen bij Épinal en Remiremont trekken zich terug naar de oostelijke oever van de Moezel. Een lid van het geallieerd hoofdkwartier roept alle buitenlandse arbeiders in Duitsland op om nu in actie te komen.
De Japanse vloot heeft zich uit de Filipijnse wateren teruggetrokken. De kranten melden opnieuw: “Nog steeds ligt het gebied van Groot-Londen onder het zware vuur van de V1.”

26 september 1944

De Duitsers bieden hevig verzet in de Betuwe en hebben Elst in handen. Geallieerde colonnes trekken langs dit gebied. De luchtlandingstroepen zijn teruggedrongen naar Oosterbeek, waar huis voor huis wordt gevochten. Andere eenheden houden zich schuil in de bossen tussen Arnhem en Wageningen. Er zijn steeds meer luchtgevechten boven de Betuwe.
In Laren wordt per aanplakbiljet gemeld dat sabotage aan spoorlijnen, telefoonkabels of postkantoren leidt tot collectieve straf: huisverwoesting of beslag op vermogen van inwoners. Boulogne is gevallen. Hubert Pierlot, de voormalige Belgische minister-president, stelt een nieuwe regering samen. De Russen verzamelen troepen voor een grote aanval op Riga; de belangrijkste havens in Estland zijn al in hun handen.

27 september 1944

Oss en Heesch zijn bevrijd; bij Boxmeer is de Maas over een breedte van acht kilometer bereikt. De aanvoerroute ten noorden van Eindhoven is belangrijk verbreed door de verovering van een vliegveld, waarmee een drukke luchtverbinding met Engeland wordt onderhouden.
De Duitsers zijn bezig met de vernietiging van de haveninstallaties van Rotterdam. Britse en Amerikaanse lucht- en zeestrijdkrachten vallen over een breed front de eilanden voor de Dalmatische kust aan. Burgemeester LaGuardia van New York zal het gehele geallieerde bestuur in Italië gaan leiden.

28 september 1944

De rest van het luchtlandingsleger bij Arnhem, circa 2000 man sterk, is over de Rijn teruggetrokken. Daarmee komt een einde aan deze heroïsche strijd, die de geallieerden en de Nederlandse bevolking veel mensenlevens en materiële schade heeft gekost. De Duitsers versterken de noordelijke Rijnoever. Elst is weer in geallieerde handen. Het kanaal Antwerpen–Turnhout is ten westen van Turnhout overgestoken. De citadel van Calais is veroverd.
Churchill brengt in het Lagerhuis hulde aan de mannen van Arnhem en spreekt de hoop uit dat de bevrijding van Nederland nabij is. Hij waarschuwt echter dat de oorlog nog maanden kan duren. In Nederland zijn naar schatting nog 200.000 Duitsers. Hij noemt indrukwekkende cijfers: op 6 juni werden op de eerste dag van de invasie 250.000 man aan land gezet; na 20 dagen was dit opgelopen tot 1 miljoen. Nu staan er 2 tot 3 miljoen geallieerde soldaten in Frankrijk. Engeland verloor 90.000 man (dood, gewond of vermist), de VS 145.000. In 1940 beschikte Engeland over 250 tanks, nu produceren ze er 257.000 per jaar. Het grootste deel van de Britse vloot is inmiddels in de Grote Oceaan voor de strijd tegen Japan.
Aan het Oostfront trekken Duitse en Hongaarse troepen zich terug in de Woudkarpaten. Tussen de Donau en de Golf van Riga wijken de Duitsers eveneens, hoewel ze bij Warschau nog enig succes behalen.

29 september 1944

Ter gelegenheid van de vierde verjaardag van het Driemogendhedenpact spreken noch Hitler, noch Göring, Göbbels of Himmler zich uit. Alleen Von Ribbentrop uit zijn “onwankelbaar vertrouwen in de overwinning”. Ook de haven van Calais is nu in geallieerde handen.
Cherbourg blijft vooralsnog de enige goed functionerende haven voor geallieerde aanvoer. Zweden sluit zijn Oostzeehavens voor Duitse schepen. Geheel Estland is nu in Russische handen.
Het Duitse bruggenhoofd bij Driel in de Betuwe is vernietigd. Zowel geallieerden als Duitsers treffen voorbereidingen voor nieuwe acties in de Betuwe. Aan beide flanken van de geallieerde corridor in Noord-Brabant zijn Britse tanks tot zes kilometer van ’s-Hertogenbosch doorgedrongen.
De omstandigheden in bezet Nederland verslechteren: het aardappelrantsoen in Noord- en Zuid-Holland en Utrecht is teruggebracht van 3 naar 2 kilo per week. Suiker wordt voorlopig niet meer verstrekt. Op straat ziet men mensen met zakken aardappelen of bundels takken voor brandstof. Centrale keukens koken nu voor iedereen. Fietsen rijden op houten banden.
Grote havens, waaronder die van IJmuiden, zijn vernield. De hoogovens bij Velsen eveneens. In Den Haag hebben de Duitsers het gebouw van de Haagsche Courant opgeblazen.

zaterdag, 30 september 1944

De inwoners van IJmuiden, Heemstede, Uitgeest, Santpoort, een deel van Bloemendaal en Den Helder zijn geëvacueerd. Door gebrek aan vervoermiddelen gebeurt dit vaak te voet, met kinderwagens, bakkerskarren of zelfs deuren en luiken op rolschaatsen. Als gevolg hiervan worden kinderwagens en karren direct gevorderd. In de Zaanstreek zijn de voorraden van grote levensmiddelenbedrijven in beslag genomen. De toestand in West-Nederland wordt nijpender. Het rantsoen voor aardappelen is verlaagd, suiker is niet meer verkrijgbaar. De distributie stokt op veel plekken. Mensen proberen brandhout te verzamelen om de koude uren door te komen. Centrale keukens draaien op volle toeren om de bevolking te kunnen voeden. Men ziet nauwelijks nog gewone fietsen; die rijden nu op houten banden, als gevolg van de voortdurende vorderingen. De situatie is zo ernstig, dat hele woonwijken zonder gas en elektriciteit zitten. De Duitsers blijven systematisch infrastructuur en industrie vernietigen, onder meer de haveninstallaties van Amsterdam en Rotterdam.

1 oktober 1944

Wegens de moord op een Duitse officier in de omgeving van het Veluwse dorp Putten, worden alle mannen van 17 tot 50 jaar, die ze te pakken kunnen krijgen, ten getale van bijna 700, naar Duitsland getransporteerd. De vrouwen en kinderen worden in de kerk opgesloten en 130 huizen worden afgebrand. In Apeldoorn zijn dezer dagen 21 mannen doodgeschoten en hun lijken twee dagen op straat gelegd als afschrikwekkend voorbeeld, nadat 1200 inwoners, die opgeroepen waren aan de verdedigingswerken te arbeiden, dit hadden geweigerd. De gijzelaars uit St. Michielsgestel, alsmede de Indische gijzelaars, zijn bijna allen vrijgelaten, de gevangenen uit het kamp te Amersfoort gedeeltelijk vrijgelaten, gedeeltelijk naar Duitsland overgebracht.
Maaseyck is bevrijd; de opmars naar Den Bosch duurt voort.

2 oktober 1944

Ten Zuidoosten van Nancy golft de verwoede strijd heen en weer. De Russen rukken op over de Hongaarse grens; aan de Donau wordt ter weerszijden van de IJzeren Poort gevochten. In Moskou hebben onderhandelingen plaats gehad tussen de Sovjetregering en een Poolse delegatie, waarvan het Poolse bevrijdingscomité en vertegenwoordigers van het Poolse opperbevel deel uitmaakten.
Ten noorden van de Maas, boven Oss, is de streek van Duitsers gezuiverd. De spoorwegstaking bewijst de Geallieerde oorlogvoering uitmuntende diensten en zal worden voortgezet. Om de ontstellende represailles te ontkomen, waarmee wordt gedreigd, moeten behalve het personeel ook hun gezinnen onderduiken. De bewoners van de eilanden aan de Scheldemonding zijn door het Geallieerde opperbevel opgeroepen de eilanden zo mogelijk te verlaten, met het oog op het bombarderen van de Duitse installaties.
Op de eilanden Tinian en Goeam zijn de Japanse troepen, tezamen met alle weerbare mannen tussen 16 en 45 jaar, na een strijd van bijna zeventig dagen, tot de laatste man gesneuveld. Pétain heeft zich van Belfort naar Duitsland begeven. Ambassadeur de Brinon heeft zich belast met het voorzitterschap van de "Franse regeringscommissie tot behoud van de nationale belangen."

3 oktober 1944

Het drama van Walcheren gaat zich voltrekken: Geallieerde bommenwerpers hebben een bres geslagen in de Westkapelse zeedijk, bij Westkapelle, waardoor het water het eiland binnenstroomt. Het doel hiervan is de sterke Duitse artilleriestellingen, die de monding van de Westerschelde beheersen, uit te schakelen, om de haven van Antwerpen vrij te maken voor de Geallieerde scheepvaart.
Gezien het zeer beperkte aantal van de nog aanwezige radio's en de slechte elektriciteitspositie, zal de Geallieerde nieuwsvoorziening door de lucht aanzienlijk worden uitgebreid. Het illegale weekblaadje "De Vliegende Hollander" zal voortaan per vliegtuig als dagblad verschijnen.
De Duitse marinebatterijen op Kaap Gris Nez zijn bezweken, waarom plaatsen als Dover, Folkestone e.a., die van dit 40 cm. geschut, welks granaten van bijna een ton gewicht een afstand van 56 km. konden afleggen, zwaar te lijden hebben gehad, hun bevrijding hebben gevierd.

4 oktober 1944

In de strijd om Duinkerken zijn de wederzijdse commandanten een wapenstilstand overeengekomen van 60 uur voor het wegvoeren van de burgerbevolking.
De Russen zijn geland op het eiland Dagö, waar ze in hevige gevechten met de Duitsers zijn gewikkeld. In het zuiden trekken ze van drie kanten naar Belgrado op, dat op 30 km. genaderd is. In Italië staat het 5de Amerikaanse leger op 24 km. van Bologna. In en bij de Peel wordt hard gevochten en Overloon is bevrijd; het zwaartepunt van de strijd in Nederland ligt echter in de Betuwe. De Duitsers doen telkens aanvallen op de Waalbrug, die wij evenwel weten te behouden.

5 oktober 1944

De Geallieerden landen in Griekenland en nemen Patras, de voornaamste haven van de Peloponnesus, in. Himmler en Göbbels hebben het Duitse volk opgeroepen de guerillaoorlog te voeren in de door de Geallieerden veroverde gebieden, waarop generaal Eisenhower heeft gedreigd met strenge straffen.
Het Britse 2de leger heeft de aanval ingezet in de richting Arnhem; de sterke druk van het 1ste Canadese leger bij Antwerpen en aan de grens ten noorden van Turnhout duurt voort in de richting Breda en Tilburg. De V1's en V2's worden van steeds meer verschillende plaatsen uit Nederland op Engeland afgevuurd.

6 oktober 1944

De zwaarste strijd van het Westelijk front woedt thans benoorden Turnhout, waar de Geallieerden 7 km. van Tilburg af staan. Het 1ste Canadese leger is West Zeeuwsch-Vlaanderen binnengedrongen op weg naar Aardenburg. Walcheren is thans voor een derde deel overstroomd. De Duitsers zijn nu ernstig bezig voorbereidingen te treffen tot het doorbreken van onze zeedijken. Wamel en Dreumel in de Betuwe, tegenover Tiel, worden bevrijd.
Amerikaanse tanks zijn doorgedrongen bij Geilenkirchen. Berlijn en Hamburg worden door 1250 toestellen aangevallen, gisteren Keulen en Wilhelmshafen. De eigenlijke Siegfriedlinie is doorbroken bij Aken, doch de Duitse burgerij heeft in de afgelopen weken hierachter een nieuwe linie aangelegd.
De Britse troepen in Griekenland zijn van Patras af opgerukt; de Duitsers trekken uit de Balkan terug. De Gaulle heeft de Renault-fabrieken geconfisqueerd en de mijnen in Noord-Frankrijk onder staatstoezicht geplaatst.

7 oktober 1944

Ten Oosten van Vlissingen wordt nog een bres van 135 m. breedte in de dijk gebombardeerd, waardoor het zeewater Walcheren binnenstroomt. Steeds meer Canadese troepen steken het Leopoldkanaal over. Tilburg is tot op 2 km. genaderd, Bergen-op-Zoom tot op 5.
De Engelse bladen wijden na een grote persconferentie, welke gisteren te Londen is gehouden en waar onze minister-president en minister Van Kleffens het woord hebben gevoerd, lange artikelen aan ons land, dat voor zijn bevrijding zwaarder moet lijden dan enig ander volk in dezen oorlog. De Duitsers vergrijpen zich thans aan leven en goed van weerloze burgers. 800 mannen en 400 vrouwen zijn uit het kamp te Vught naar concentratiekampen in Duitsland vervoerd; 500 gevangenen werden doodgeschoten. In Utrecht worden alle mannen van 17 tot 50 jaar opgeroepen om graafwerk te verrichten, waaraan niemand gevolg geeft. Hierop omsingelen de Duitsers de stad en nemen ettelijke duizenden mannen mee. Zij die trachten te ontvluchten, worden neergeschoten. Wegens sabotage op de spoorlijn bij Rijswijk (Z.H.) worden 12 inwoners van dit dorp doodgeschoten. Dergelijke wraaknemingen vinden ook elders plaats. De zwaarste bombardementen tot dusver worden op Duitsland uitgevoerd, namelijk met 6800 bommenwerpers, terwijl nog 2000 toestellen doelen in Nederland aanvallen.

8 oktober 1944

De Amerikanen zijn een nieuw offensief begonnen tussen Metz en Nancy. Ten Oosten van Aken is een nieuwe aanval ingezet. Echternach wordt bevrijd, bij Rijndam ten Noorden van Bazel is kapot gebombardeerd. De Duitsers hebben de Peloponnesus bijna geheel ontruimd.
In Litouwen beginnen de Russen de grote aanval op de Duitse stellingen. Over een breed front rukken zij op over de Hongaarse vlakte en staan op 120 km. van Boedapest.
Wendell Wilkie, de Amerikaanse republikeinse leider en Roosevelts tegenkandidaat bij de laatste presidentsverkiezingen, overlijdt te New York.

9 oktober 1944

De conferentie van Dumbarton Oaks is geëindigd. Na zes weken bespreking is hier het plan opgesteld voor een nieuwe Volkenbond, een organisatie der verbonden Volkeren, met als doel het tot stand brengen van de oplossing van internationale vraagstukken en tot samenwerking. Deze organisatie zal bestaan uit vier organen: Algemene Vergadering, Veiligheidsraad, Internationaal Hof van Justitie en Secretariaat. De Raad zou bestaan uit leden van de Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Rusland, China en later Frankrijk. De Nederlandse regering heeft het plan ook in studie genomen. De werkzaamheden zullen worden voortgezet bij een ontmoeting tussen Churchill, Roosevelt en Stalin.
Churchill en minister Eden zijn te Moskou aangekomen voor besprekingen met Stalin en Molotov tot coördinering der militaire operaties, waarbij de Verenigde Staten worden vertegenwoordigd door Harriman, de ambassadeur te Moskou. Tevens zullen de problemen betreffende de bezetting van Duits gebied en de Pools-Russische moeilijkheden worden bestudeerd. 
In de dijk van Walcheren wordt een derde bres gebombardeerd, ten Westen van Vlissingen. De Duitsers hebben op het eiland het standrecht afgekondigd. Van Terneuzen uit zijn de Canadezen de Braakman overgestoken, waar ze weinig tegenstand ondervinden. De Duitsers trekken een grote troepenmacht samen bij Bergen-op-Zoom. De sterkte van de Duitsers in ons land bedraagt totaal 9 divisies infanterie en 5 divisies tanks, waarvan het zwaartepunt bij Arnhem ligt; ten Westen van deze stad hebben ze tevergeefs getracht de Rijn over te steken.
In Noord-Holland wordt van heden af de stroomlevering gestaakt, met uitzondering van de voornaamste bedrijven; de trams rijden niet meer voor personenvervoer. In 's-Gravenhage en andere plaatsen wordt overdag geen stroom meer geleverd, wat gereduceerd wordt tot 3 uur per etmaal na zonsondergang.

10 oktober 1944

De Geallieerden stellen Aken een ultimatum tot overgave.
De Russen bereiken de Oostzee bij Libau, 20 km. ten Noorden van Memel, en rukken nu op naar Oost-Pruisen. Ze hebben hier ongeveer 40 nieuwe pantser- en infanteriedivisies in de strijd geworpen. In Hongarije is Klausenberg veroverd en Debreczen bereikt.
Geallieerde legers rukken Korinthe binnen.
De onafhankelijke Arabische landen vormen een pan-Arabische liga. Elke staat is verplicht de besluiten van de „raad der Arabische Staten” uit te voeren.
De eerste grote luchtaanval op het Japanse moederland wordt ondernomen vanaf Amerikaanse vliegkampschepen.
Aken heeft de overgave geweigerd.

woensdag, 11 oktober 1944

De Poolse minister-president te Londen, Mikolajczyk, is uitgenodigd naar Moskou te komen om deel te nemen aan de besprekingen tussen Churchill en Stalin. Het wapenstilstandsverdrag tussen Bulgarije en de Sovjet-Unie wordt ondertekend.
Het zwaartepunt van de strijd in Nederland ligt nu aan de Westerschelde en bij de toegang naar Zuid-Beveland, waarheen de spoorlijn is afgesneden.

12 oktober 1944

Een groot deel van Aken is reeds verwoest, Amerikaanse patrouilles staan 2 km. van de Kathedraal.
Over een breed front hebben de Sovjetlegers de grens van Oost-Pruisen bereikt; Memel is praktisch omsingeld; Tilsit ligt onder zwaar artillerievuur.
In Noord-Finland landen de Russen bij Petsamo en bezetten de haven Lünahamari.
Russische troepen zijn in Hongarije doorgedrongen in Debreczen, in welke sector tot Grosswardein hevig gevochten wordt; het gehele verkeerssysteem naar Boedapest is thans in Russische handen.
Een der hevigste pantserslagen woedt in Italië, 20 km. van La Spezzia; de buitenwijken van Bologna worden aangevallen.
De gehele corridor naar Zuid-Beveland is in Canadese handen. De Duitsers zijn teruggetrokken uit hun bruggehoofd over de Rijn in de Betuwe. Bommenwerpers van de R.A.F. hebben de spoorbrug bij Arnhem vernietigd.

13 oktober 1944

In Zuidoost-Hongarije veroveren de Russen Szeged. De Oostenrijkse burgerbevolking is thans gemobiliseerd voor het maken van verdedigingswerken langs de grens.
Lebrun, Frankrijk's president tot de capitulatie in 1940, die destijds geweigerd had zijn functie officieel neer te leggen, stelt thans de Gaulle formeel in kennis van zijn aftreden.
Koning George V van Engeland heeft dezer dagen een bezoek gebracht aan het front der Canadezen, Engelsen en Amerikanen, bij welke gelegenheid Zijne Majesteit ook op een Nederlands vliegveld is aangekomen. 
De eerste toewijzing brandstoffen voor de aanstaande winter, namelijk 4 mud anthraciet, hebben sommige Nederlanders al binnen, velen echter nog niet. Voor deze laatsten wordt nu 2 mud gascokes ter beschikking gesteld, terwijl kamerbewoners in het geheel geen kolen krijgen. Waar de centrale keukens in het Westen des lands nog slechts een halve liter voedsel verstrekken, is men wel gedwongen deze schaarsche kolenvoorraad aan te spreken om er nog wat bij te koken op een pot- of noodkacheltje, waarvoor men ook veel zijn toevlucht neemt tot sprokkelhout.

14 oktober 1944

De Russen hebben Riga veroverd en zijn tot de voorsteden van Belgrado doorgedrongen.
Te Moskou worden besprekingen gevoerd onder andere om toenadering te bewerken tussen de uitgeweken Poolse regering te Londen en het Sovjet-Poolse comité te Lublin.
Athene is bevrijd door de partisanen; het eiland Korfoe heeft zich overgegeven.
Bij Formosa woedt sedert al meer dan 30 uur de grootste luchtslag uit de Groot-Oost-Aziatische oorlog. Het gemiddelde verlies der Japanners per dag wordt geschat op 10 schepen en 100 vliegtuigen.
De Duitsers heroveren de dam en spoorweg naar Zuid-Beveland, alsmede Woensdrecht, waar von Rundstedt versterkingen heen brengt.

15 oktober 1944

Hongarije heeft wapenstilstand aangevraagd. De Russen staan op nog slechts 3 km van Belgrado; de "Quisling"-regering heeft de stad verlaten.
De Canadezen zijn het Leopoldkanaal op een nieuw punt overgestoken, ten Noorden van Watervliet.
Gemeld wordt dat generaal Rommel aan zijn verwondingen is bezweken.

maandag, 16 oktober 1944

Woensdrecht is weer in geallieerde handen; de Canadezen vorderen ook in Zeeuwsch-Vlaanderen. 
De Hongaarse Rijksbestuurder Horthy herroept in een proclamatie zijn radiorede, waarin hij zijn verzoek aan Rusland om wapenstilstand aankondigde, motiverend dat deze oproep tegen zijn wil door vreemde handen was voorbereid. Duitsland beschuldigt Horthy van verraad en van een reeds sedert lange tijd samenzweren met de vijand, in weerwil van de eerlijke wil van de nieuwe minister-president Stojay. Horthy verklaart nu zijn proclamatie van 15 oktober voor nietig, roept het Honvedleger op verder te strijden en treedt af ten behoeve van de innerlijke eenheid der natie. Hij belast Dr. Szalasi met de vorming van een nieuwe regering der nationale eenheid. In Boedapest is de staat van beleg afgekondigd.
De Russen veroveren in Servië Nisj; in Belgrado wordt hevig gevochten.

dinsdag, 17 oktober 1944

Het nieuwe Hongaarse coalitiekabinet stelt de nationaal-socialistische orde in en gaat geheel met Duitsland mee. Het gehele volk is opgeroepen "het gebod van de strijd en de arbeid zonder beding op te volgen"; de partij der Pijlkruisers en de Hongaarse beweging hebben haar activiteit, zoals zij die voor het partijverbod uitoefenden, weer opgevat. Horthy is gearresteerd; in het leger vinden massa-desertie en terechtstellingen plaats.

18 oktober 1944

Venray wordt bevrijd; de strijd tussen Peel en Maas kan niet op grote schaal plaatsvinden door het voortdurende slechte weer, ten gevolge waarvan de tanks in de modder wegzakken. Wegens de gestadige opmars der Canadezen in Zeeuwsch-Vlaanderen, zijn de Duitsers begonnen de voorraden in het gebied van Breskens, dat ze dicht genaderd zijn, op te blazen.
In Amsterdam begint al een noodtoestand te heersen, vooral doordat door het onder water staan van een deel van de omgeving, de voedselvoorziening snel achteruit gaat. Alle mannelijke inwoners van de hoofdstad zijn opgeroepen te helpen met de aardappeloogst in Drente, waarvoor het vervoer moet plaatsvinden per schuit. De stad is zonder elektriciteit, dus zonder trams, ook zonder telefoon; de meeste kantoren en magazijnen zijn gesloten; opslagplaatsen zijn door de Duitsers vernietigd, voorraden weggesleept. Een groot gedeelte van de bevolking is ondergedoken.
De Russen zijn ter weerszijden van Wilkowisjken tot de grote aanval overgegaan en hebben op een punt de Oost-Pruisische grens bereikt. Tegelijkertijd zijn ze bij Libau en ten Westen van Doblin opnieuw een groot offensief begonnen.

19 oktober 1944

In Duitsland is opgericht de „Deutsche Volkssturm”, als „de militaire organisatie van alle in het vaderland werkende Duitse mannen voor het behalen van de overwinning”. Deze organisatie zal alle mannen van 16 tot 60 jaar militair organiseren en opleiden en vormt een bestanddeel van de Duitse weermacht.
De Amerikanen, onder MacArthur, landen op de Filipijnen (op het eiland Leyte, in het centrale deel). De Japanners, die tot elke prijs een bevrijding van de Filipijnen moeten voorkomen, waardoor zij afgesloten zouden worden van Thailand, Birma, Malakka en Nederlands-Indië, laten, na twee jaar aarzeling, hun slagvloot uitlopen om de Amerikaanse vloot te verslaan.

20 oktober 1944

Belgrado is bevrijd. In Tsjecho-Slowakije hebben de Russen thans een front van 275 km diep en 50 km breed. In Hongarije is Debreczen veroverd en in Joegoslavië de havenplaats Dubrovnik.
De Russen zijn in Oost-Pruisen doorgedrongen bij Gumbinnen en Eydtkunen bij hun aanval in de richting Koningsbergen.
De Duitse hoofdgevechtsgroep in Aken meldt zich af, nadat alle munitie en voedsel verbruikt is; de laatste resten van het garnizoen zetten echter de reeds besloten strijd voort tot het bittere einde. 
Een Nederlands-Indisch Gouvernement is gevormd, waarbij onze minister van Koloniën, Dr. van Mook, benoemd is tot luitenant-Gouverneur-Generaal. De zetel zal voorlopig gevestigd worden in Australië, waarheen Dr. van Mook vertrokken is.
Ten Noorden en Noordoosten van Antwerpen zijn twee offensieven ingezet, een in de richting Bergen-op-Zoom.
’s-Hertogenbosch is voor de helft geëvacueerd; de Geallieerden hebben hier 1 à 1,5 miljoen man achter het front staan; alles is opgebouwd voor de nieuwe actie, doch men wacht tot over enkele dagen de haven van Antwerpen vrij zal zijn gemaakt voor de geallieerde scheepvaart, terwijl ook veel afhangt van het weer, dat steeds abominabel is.
6000 mannelijke inwoners van Amersfoort van 17 tot 50 jaar, zijn voor het graven van verdedigingswerken naar Doesburg gestuurd, welke afstand grotendeels te voet moest worden afgelegd.
Pierre Laval, de ex-minister-president van de Franse Vichy-regering, is bij verstek ter dood veroordeeld.

zaterdag, 21 oktober 1944

Een communiqué wordt uitgegeven over de bespreking te Moskou, waarin onder andere gezegd wordt, dat volledige overeenstemming is bereikt over het voeren van de oorlog tegen Duitsland, dat tevens de regeling der Poolse kwestie aanzienlijke vorderingen heeft gemaakt en in Joegoslavië een oplossing gevonden zal worden door een overeenkomst tussen de „Koninklijke Joegoslavische regering” en de „beweging voor de nationale vrijheid”. Op zijn terugreis heeft Churchill nog militaire besprekingen gevoerd in Italië en te Caïro.

22 oktober 1944

De Nederlanders worden gewaarschuwd dat de Duitse Sicherheitsdienst in de grote steden razzia's zal houden om de ondergrondse troepen uit te schakelen; ook leiden zij speciale provocateurs op, met de bedoeling om door te dringen tot de ondergrondse organisaties.
Ten Noorden van Antwerpen is op enkele punten de Nederlandse grens ook bereikt, onder andere bij Esschen, dat bevrijd is. Ook Breskens is veroverd, na zware huis-aan-huis-gevechten met gebruikmaking van vlammenwerpers en dynamiet.

23 oktober 1944

De Russen hebben het gehele gebied van de nikkelmijnen van Petsamo thans in handen.
Engeland, de Verenigde Staten, de Sovjet-Unie, Australië, Canada en Brazilië erkennen het regime De Gaulle als de voorlopige Franse regering.
Van België uit worden nieuwe aanvallen ondernomen in de richting van Breda en Roosendaal, dat al op 8 km genaderd is. De Duitsers brengen steeds meer versterkingen naar Zuidwest-Nederland. Ten Westen van St. Michielsgestel, dat bevrijd werd, zijn de geallieerde troepen de Dommel overgetrokken. De toegang tot Zuid-Beveland is voor het eerst totaal verbroken en de oever van de Oosterschelde bereikt, waardoor op Zuid-Beveland en Walcheren 70.000 Duitsers opgesloten zijn.
Onze Limburgse mijnen produceren alweer behoorlijk, doch vervoer is nog niet mogelijk.
In Amsterdam begaat de Gestapo de gruweldaad voor de moord op een Gestapo-agent (vermoedelijk door Duitsers) door 29 mannen uit het huizenblok, waarvoor dit geschiedde, in groepen aan elkaar gebonden, dood te schieten, 30 mannen voor graafwerk weg te voeren en de hoekhuizen in brand te steken.

24 oktober 1944

De Geallieerden zijn in ’s-Hertogenbosch doorgedrongen, waar nog hevig wordt gevochten. Ten Zuiden hiervan rukken de Britten op naar Tilburg; Esch, Boxtel en Vught zijn genomen. De Duitsers hebben nog slechts hun voornaamste verbinding naar het Noorden over de Moerdijkbrug, welke geregeld door de R.A.F. aangevallen wordt. Stad voor stad moeten de Duitsers in Noord-Brabant terug worden gedrongen in de richting van het Hollands Diep.
In de Betuwe zijn aanvallen ingezet tussen Opheusden en Doodewaard.
Stalin maakt bekend, dat geheel Transsylvanië thans bevrijd is.
In Noorwegen hebben de Russen als eerste stad Kirkenes bevrijd.

25 oktober 1944

De beslissende zeeslag bij de Filipijnen is geëindigd met een grote overwinning van de Australisch-Amerikaanse vloot op de Japanse vloot, op een afstand van 7000 km van hun basis Pearl Harbor.
In Oost-Pruisen, waar generaal Guderian het bevel voert, stuiten de Russen nog op hevige tegenstand, al trekken zij gestaag over de Narew binnen.
De Grieken veroveren Larissa, in Midden-Griekenland.
In Haarlem worden, in navolging van Amsterdam, wegens de moord op een Gestapoman, 10 Nederlanders vermoord en een blok huizen in brand gestoken.
Mussert heeft, in afwachting van de beoordeling van hun gedragingen in september, een tiental vooraanstaande functionarissen der N.S.B. geschorst, waaronder zijn adviseur, de gemachtigden voor Zeeland en voor Limburg (M. graaf de Marchant et d'Ansenbourg) en Dr. C. C. A. Croïn, de gemachtigde voor de Artsenkamer.

26 oktober 1944

Op Zuid-Beveland landen de Geallieerden bij Hoedekenskerke, waar ze een bruggehoofd vormen.
Door het betere weer kan eindelijk in ons land de geallieerde luchtmacht weer optreden en bombardeert Duitse stellingen op Walcheren en de bruggen over de Maas bij Roermond en Venlo, waar de Duitsers tegenaanvallen doen.
Bij Bergen-op-Zoom zijn de Duitsers teruggetrokken over het kanaal en beschieten de stad.
Het concentratiekamp Vught, dat in handen van de Geallieerden is, dient nu als kamp voor de vroegere bewakers en de gearresteerde N.S.B.’ers uit de omgeving.
Göbbels zegt in een rede, waarin hij de nederlagen niet geheel voor het Duitse volk kan verzwijgen: „Het is inderdaad een wedloop met de tijd, die op het ogenblik wordt uitgevochten, en, zoals de dingen staan, hebben wij alle kansen om hem te winnen... Er is maar één leuze: Strijd tot iedere prijs tot aan de overwinning.”

vrijdag, 27 oktober 1944

Te Napels wordt overeenstemming bereikt tussen de uitgeweken Joegoslavische premier en Tito’s gevolmachtigde.

28 oktober 1944

Breda is ingenomen. In Tilburg, waar weinig gevochten is, hebben de Duitsers de grootste Nederlandse fabriek van spoorwegmateriaal vernietigd.
Geallieerde troepen zijn doorgedrongen tot het midden van Zuid-Beveland en bevrijden Goes.
De Nederlandse Regering heeft in een nota ter kennis van de Verenigde Volken gebracht, dat Nederland geen prijs stelt op uitbreiding van grondgebied, maar dat de vernielingen en plunderingen van de Duitsers zulke ontzaglijke afmetingen hebben aangenomen, dat Duitsland niet in staat zal zijn dit te vergoeden.
Indien na rijp beraad na de vrede aanhechting van Duits grondgebied noodzakelijk mocht blijken als vergoeding, dan zou Nederland tot annexatie moeten overgaan, waarbij echter de inwoners van dit gebied naar Duitsland gevoerd zullen worden.

29 oktober 1944

Generaal Dempsey heeft vandaag bij de zuivering van Noord-Brabant goede vorderingen gemaakt, waarbij Roosendaal en Oosterhout zijn bevrijd.
Aan de kust worden de Duitsers nu samengedrongen in de buurt van Knocke; de Duitse geschutsstellingen op Walcheren zijn tot zwijgen gebracht na drie dagen zware bombardementen.
In de Peel zijn de Duitsers in de aanval bij Meijel en Nederweert, waar zij trachten over de Zuid-Willemsvaart te komen.
Nadat de Duitsers de fabrieken in Amsterdam hebben leeggesleept, volgt nu de verplichte inlevering van textiel in Nederland, waarbij per gezin voor een waarde (voor-oorlogse prijzen) van ƒ 72,50 moet worden ingeleverd; bij degenen die hieraan niet vrijwillig gevolg geven, wordt huiszoeking gedaan.

30 oktober 1944

De wapenstilstandsovereenkomst tussen Engeland, de Verenigde Staten en Rusland met Bulgarije is ondertekend.
De Duitsers trekken terug op de Maas en het Hollandsch Diep, behalve ten noorden-westen van Den Bosch, welke stad ze echter prijsgeven.
Zuid-Beveland is geheel in handen van de Canadeezen, die nu beginnen over de dijk naar Walcheren door te dringen.
De levensomstandigheden op dit eiland zijn uiterst moeilijk; de bevolking van Middelburg is verdubbeld; vele boeren echter verkiezen in hun eigen woning te blijven, waar ze op de bovenverdieping huizen en slechts bij eb even buiten kunnen komen. Toch wappert overal boven de watervlakte de Nederlandse driekleur.
In Zeeuwsch-Vlaanderen geven de Duitsers Sluis op.
Ook te Wormerveer zijn als represaille vijf Nederlandse burgers vermoord.

31 oktober 1944

De Duitsers trekken zich terug naar de Maas en het Hollandsch Diep, behalve ten noordwesten van Den Bosch, welke stad ze echter prijsgeven.
Zuid-Beveland is geheel in handen van de Canadezen, die nu beginnen over de dijk naar Walcheren door te dringen.
De levensomstandigheden op Walcheren zijn extreem moeilijk; de bevolking van Middelburg is verdubbeld. Veel boeren blijven in hun eigen woning, waar ze op de bovenverdieping wonen en slechts bij eb buiten kunnen komen. Toch wappert overal de Nederlandse driekleur boven de waterlijn.
In Zeeuwsch-Vlaanderen geven de Duitsers Sluis op.

1 november 1944

Op het moment dat de Canadezen de dam over het Sloe over zijn, landen de Geallieerden, met gebruikmaking van amphibische tanks, z.g.n. "buffalo's", op Walcheren, bij Westkapelle en bij Vlissingen, welke landing met buitengewoon zware verliezen gepaard gaat, n.l. 80%. De troepen in Noord-Brabant hebben op twee plaatsen de Bergsche Maas bereikt. In de Peel hebben de Duitsers hun aanvallen moeten stoppen en winnen de Engelsen terrein in de richting van Meijel.
De Duitsers geven Knocke op; in dezen sector zijn 10.000 krijgsgevangenen gemaakt.

2 november 1944

Van Westkapelle zijn de Geallieerden tot voorbij Domburg opgerukt en bevrijden Zoutelande; bij Vlissingen wordt nog hevig gevochten. De Duitsers blazen de grote verkeersbrug bij het Keizersveer, ten noorden van Geertruidenberg, op.
Bij Aken zetten de Amerikanen een nieuwen aanval in. Olieraffinaderijen en spoorwegemplacementen in Duitsland worden gebombardeerd.

3 november 1944

Nadat ook Heyst veroverd is, is thans geheel België bevrijd. Om de haven van Antwerpen vrij te maken, moet de Schelde nu gezuiverd worden van mijnen en andere obstakels; het verzet ten zuiden van de Schelde is afgelopen, terwijl ook westelijk Walcheren bijna geheel in Geallieerde handen is. Hoewel Von Rundstedt in Zuid-Nederland over de beste troepen beschikte en het weer en het terrein mee had, heeft Montgomery toch gezegevierd, waarbij de Canadezen een groot aandeel hebben.
De Russen worden in Oost-Pruisen door de tweede sterke verdedigingslinie tegengehouden. De Britten en Amerikanen bombarderen de Duitse steden voortdurend met alle macht. Roosevelt heeft verklaard, dat Duitsland geen rust gegund zal worden.
In Chicago is een internationale conferentie geopend (waaraan echter Rusland niet deelneemt) over de burgerluchtvaart na de oorlog.

zaterdag, 4 november 1944

De Japanse tegenstand op Leythe is verscherpt, nadat de Japs hier nieuwe versterkingen aan land hebben gebracht. De strijd op de Filipijnen wordt door hen beschouwd als de strijd om het bestaan van het Japanse rijk.

5 november 1944

De Duitsers trekken in Nederland verder terug op de rivieren; Zevenbergen en Klundert worden bevrijd; de Moerdijk is op 5 km genaderd. De Canadezen staan op Tholen en Noord-Beveland (waar zich geen Duitsers bevonden). Vlissingen is nu geheel in Geallieerde handen.
Stalin heeft in een rede te Moskou gezegd, dat de Sovjetvlag geheschen moet worden boven Berlijn en elke volgende oorlog onmogelijk gemaakt moet worden. Daar Duitsland reeds voorbereidingen treft voor de volgende oorlog, moeten maatregelen worden genomen dit te voorkomen.

maandag, 6 november 1944

De Duitsers blazen, bij het naderen van de Poolse troepen, een gedeelte van de verkeers- en van de spoorbrug over de Moerdijk op en verlaten St. Philipsland.

7 november 1944

Middelburg en Veere worden bevrijd, waarbij de strijd om eerstgenoemde stad op het water wordt uitgevochten. Hiermede is Walcheren geheel in Geallieerde handen en kan de Schelde, waarvan de vaart gedeeltelijk is dichtgeslibd, klaar worden gemaakt voor het gebruik. Ook Willemstad is veroverd.
Bij de Presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten wordt Roosevelt herkozen, met welke vierde benoeming hij het record vestigt van alle Amerikaanse presidenten. Zijn republikeinse tegencandidaat was Dewey. Het 3de Amerikaanse leger begint een groot offensief ten zuiden van Metz. In Zuid-Luxemburg steken de Amerikanen op drie plaatsen de Moezel over.

9 november 1944

Maarschalk Tito vertoeft in Moskou voor onderhandelingen met Stalin.
De Labour-leider Attlee verklaart, dat de Britse regering het opeisen door Nederland van aangrenzend Duits grondgebied als schadeloosstelling, een rechtvaardige eis acht.

vrijdag, 10 november 1944

De Duitse pers brengt thans korte berichten over de V2, welk wapen een verbetering is van de vliegende raketbom V1, nog grotere afstanden kan overwinnen en een grotere trefzekerheid heeft. Deze raket vliegt met een snelheid, groter dan die van het geluid, door de stratosfeer. Niet langer is Engeland alleen het doel van deze verraderlijke projectielen, sinds kort ligt ook Antwerpen onder het vuur van V1 en V2, om schade toe te brengen aan de dok- en haveninstallaties.

zaterdag, 11 november 1944

Churchill en Eden bezoeken, ter bijwoning van de wapenstilstandsdag, Parijs, waar zij uitbundig worden toegejuicht; de Entente Cordiale herleeft. Vóór zijn vertrek naar Parijs heeft Churchill besprekingen gevoerd met de leiders der Belgische en Nederlandse regeringen betreffende het tot stand komen van een hecht militair bondgenootschap, dat bepaalt dat onmiddellijk na de bevrijding een begin moet worden gemaakt met het opstellen van eigen legers in de West-Europese staten.

zondag, 12 november 1944

Ter vergoeding van zijn stilzwijgen op 9 november, vaardigt de Führer een proclamatie uit — voorgelezen door Himmler —, waarin hij, allerminst snoevend, zegt dat in de grote worsteling op leven en dood de overwinning moet en zal toevallen aan Duitsland. „Zolang ik leef, zal Duitsland niet het lot ondergaan van de door het bolsjewisme overstroomde Europese staten”. Mussert verklaarde nog eens: „Als Duitsland verliest, betekent dat het einde van Europa”. Het laatste grote Duitse slagschip (op de "Gneisenau" na, waarvan niemand weet of hij nog wel bestaat), de "Tirpitz", is getorpedeerd.

maandag, 13 november 1944

De Amerikanen veroveren Thionville (Diedenhofen) en steken hier de Moezel over. Ten zuidoosten van Metz is een hevige tankslag aan de gang en rukken de Amerikanen op langs de spoorlijn naar Saarbrücken; in een week tijds zijn hier 5600 gevangenen binnengebracht.

14 november 1944

De Britten openen een nieuwen aanval op het Duitse bruggehoofd over de Maas in het gebied Nederweert—Venlo, waar ze na een verschrikkelijk spervuur van vierhonderd kanonnen onder dekking van vlammenwerpers zeer snel oprukken. Optreden van de luchtmacht is onmogelijk door het slechte weer.
In Centraal-Birma rukken Britse troepen aan weerszijden van de Birmaweg op.

15 november 1944

Thans is Amsterdam aan de beurt voor het houden van razzia’s, voor welk doel de stad geheel afgesloten is. Het nieuwe offensief in Limburg vordert goed, ondanks het slechte weer; de Duitsers trokken zich terug op enkele stellingen ten westen van de Maas.
Ook in Italië hebben de Geallieerden, ondanks de regen en de sneeuw, weer terrein gewonnen langs de weg Forli—Faenza. Het laatste belangrijke punt in Zuid-Albanië, Elbasan, is door de patriotten bevrijd. Ook Skopje, de hoofdstad van Macedonië, is veroverd.
De Russen hebben thans de Donau over een afstand van 160 km vast in handen.

16 november 1944

In België is het tot een crisis gekomen tussen de verzetsbeweging, welker leden hun wapenen moeten inleveren, waaraan zij geen gevolg wensen te geven, en de regering. Minister-president Pierlot heeft reeds eerder bekend gemaakt, dat leden der verzetsbeweging voorrang hebben indien zij in het leger willen gaan, doch dat de anderen tot het burgerlijke leven moeten terugkeren, met welke maatregel het Geallieerde opperbevel het geheel eens is. Als protest zijn drie ministers afgetreden en vinden demonstraties plaats.
Het 1ste leger in het gebied van Aken is tot den aanval overgegaan; de Geallieerde tactiek is de Duitsers op zoveel mogelijk sectoren te bedreigen. Het 3de Amerikaanse leger bij Metz wordt gesteund door een gelijktijdig plaatselijk offensief van het 1ste Franse leger in het dal van de Doubs. ’s Nachts wordt gevochten bij het licht van schijnwerpers, dat tegen de wolken reflecteert.
Het Amerikaanse 9de leger heeft een grooten aanval ingezet op Nederlands gebied in de omgeving van Sittard.
De Duitsers hebben de schanddaad gepleegd het stadhuis te Heusden op te blazen, terwijl hier 170 burgers in de kelders waren gevlucht, die allen zijn omgekomen. Onze voedselvoorziening gaat steeds verder achteruit; in het Westen wordt een bon voor spijsolie aangewezen, in plaats van boter, wat de laatste vetbon is voor dit gehele jaar; met de melk is het treurig gesteld; slechts de allerernstigste zieken kunnen voor volle melk in aanmerking komen, die dan nog vrijwel nergens te krijgen is.

vrijdag, 17 november 1944

De Duitsers blazen de spoorbrug bij Roermond op, waar de Geallieerden op slechts 2 km vandaan staan. Ook de Moerdijkbrug is thans door een Sprengkommando der oorlogsmarine grondig vernield, waardoor de reeds bestaande opening tot 170 meter verbreed is, een pijler uit elkaar is gereten en de vaargeul versperd.

18 november 1944

Het Britse 2de leger zet een nieuwen aanval in ten zuidoosten van Geilenkirchen, grenzende aan den sector waarin het Amerikaanse 9de leger opereert. De grote aanval op Metz is begonnen; ten noorden hiervan zijn tankafdelingen door de Maginotlinie heengedrongen.
De Fransen bevrijden Montbéliard in de Jura en rukken verder op naar Belfort, ondanks het feit dat de Duitsers hier van ieder dorp een vesting en van iedere vlakte een mijnenveld hebben gemaakt. Vele Duitse gevangenen komen binnen. De lengte van het Westfront bedraagt 160 km.; generaal Eisenhower heeft thans alle strijdkrachten, totaal 7 legers, in den strijd gebracht.
In Finland heeft Paasikivi een nieuwe regering gevormd.
Partizanen bevrijden Tirana, de hoofdstad van Albanië.
In Italië ontruimen de Duitsers Forli.
In Frankrijk worden drastische maatregelen genomen tegen collaborateurs en worden commissies ingesteld voor confiscatie van onwettige winsten.

20 november 1944

Zoals ook reeds in andere Nederlandse plaatsen het geval is, wordt in ’s-Gravenhage de stroomlevering voor particulieren gestaakt; men behelpt zich met een enkele kaars, drijvertjes op brillantine, of in ’t gunstigste geval een petroleumlamp of carbid.
Het Vondelpark te Amsterdam wordt wegens houtroof gesloten.

dinsdag, 21 november 1944

In ’s-Gravenhage moeten alle mannen van 17 tot 40 jaar zich melden, op straffe van verbeurdverklaring van meubilair, waarna huis na huis op ondergedoken mannen wordt nagezocht. Gedurende den gehele dag mag verder niemand op straat komen, waardoor de voedselvoorziening stop staat. Een en ander is aanleiding tot plundering van bakkerijen en kruidenierswinkels door de bevolking, waarop de Duitsers een jongen doodschieten, wiens lijk drie dagen op straat moet blijven liggen met het opschrift: „Ik heb geplunderd”.

24 november 1944

Door het gebrek aan stroom en het feit dat mannen tussen 17 en 40 jaar zich niet meer op straat kunnen begeven, is de nieuwsvoorziening per radio en per illegale blaadjes zeer belemmerd, terwijl ook geen couranten konden verschijnen. In Limburg zijn Maasbree en Kessel (aan de Maas, midden tussen Roermond en Venlo) bevrijd. De Eindhovense bevolking schijnt haar bevrijding nog niet ten volle te kunnen waarderen, daar hier betogeningen en stakingen hebben plaatsgevonden wegens tekort aan voedsel.
De Geallieerden hebben Saarburg, Mulhouse, Belfort en ook reeds voor het grootste gedeelte Straatsburg veroverd; bij Metz zijn de Duitsers op een wanordelijke terugtocht; in de stad vinden huisgevechten plaats.
Duitsland maakt bekend, dat het V-vuur thans gebruikt wordt tegen Londen, Parijs, Antwerpen, Luik (daar dit een aanvoer- en verkeerscentrum van de Geallieerden is) en kleine frontdoelen. In ons land worden dan ook veel meer V1’s en V2’s gestart.

25 november 1944

In Nederland wordt een verbod afgekondigd tot fotograferen, filmen of tekenen in de openlucht.
De Duitsers distantiëren zich verder ten zuidwesten van Venlo.
De Sovjet-pers voert een felle campagne tegen het regime van Franco in Spanje, daar deze „met zijn Duitse meesters, die in Argentinië intrigeeren, onder één hoedje speelt”.

26 november 1944

De Geallieerde luchtmacht bombardeert, gebruik makend van het heldere weer, o.a. een hoofdkwartier in Hilversum, dat in enkele minuten met 348 raketprojectielen wordt bestookt, en, met 66 Taiphoons, het hoofdkwartier van de Gestapo te Amsterdam.
De voedselpositie in het Westen des lands wordt ineens zorgwekkend; het broodrantsoen blijft gehandhaafd op 1400 gram per week, de aardappelen worden echter verminderd tot 1 kg per week, melk of ook maar taptemelk, boter, vet of olie worden in het geheel niet meer verstrekt, terwijl verder voor twee weken worden aangewezen bonnen voor 100 gram kaas, 100 gram vermicelli en 250 gram jam of stroop of 125 gram suiker. Jam, stroop en vermicelli zijn evenwel nergens te koop; ook de aardappelen zijn moeilijk te krijgen. Voor sommige winkels staat een lange file mensen urenlang te wachten om hun zo schaarse toewijzing binnen te krijgen; ook groente is er niet, op een enkele kool na, die dan „zwart” betaald moet worden. De zwarte prijs voor aardappelen is al gestegen tot 200 gulden per mud. De meeste winkels, die toch niets te doen hebben, zijn gesloten; de eertijds zo florissante winkelstraten in de steden bieden thans een troosteloze aanblik.

27 november 1944

De Geallieerden hebben nu de gehele Westelijke oever van de Maas in Limburg in handen, op een klein Duits bruggehoofd bij Venlo na.
In Tsjecho-Slowakije veroveren de Sovjettroepen van generaal Petrov 60 plaatsen.
Cordell Hull, staatssecretaris der Verenigde Staten, vraagt om gezondheidsredenen ontslag.

28 november 1944

Franse troepen zijn ten noorden van Straatsburg, dat thans geheel in geallieerde handen is, de Rijn overgestoken; het 7de Amerikaanse leger staat tussen Vogezen en Elzas, het 3de leger heeft de Duitse grens bereikt, o.a. bij Merzig (zuidoostelijk van Luxemburg) en het 1ste staat op 6 km voor Düren; op twee punten is de Roer bereikt. Metz is gevallen.
Churchill maakt bekend, dat de Engelse verliezen een half miljoen bedragen aan doden, gewonden en gevangenen; circa vier miljoen mannen zijn onder de wapenen. Alle meisjes en vrouwen tussen 14 en 60 jaar, die niet voor een gezin behoeven te zorgen, zijn in de bewapening ingeschakeld. De totale oorlogsuitgaven tot dusver bedragen voor Engeland 25 miljard pond sterling. Een derde deel van het totale aantal huizen in Engeland is beschadigd.
Göbbels heeft bij een bezoek aan enkele „door de vijandelijke luchtterreur bijzonder zwaar getroffen steden” aangekondigd, dat Duitsland „binnenkort met opmerkelijke resultaten in de luchtoorlog te voorschijn zal treden”.
Stettinius wordt aangewezen als opvolger van Cordell Hull.
De Poolse minister-president te Londen, Mikolaiczyk, is afgetreden en wordt opgevolgd door Kwapinski, die de politiek van zijn voorgangers voortzet en zal streven naar een akkoord met de Sovjets.
In Italië treedt de regering-Bonomi af.
H. M. Koningin Wilhelmina spreekt voor de radio een woord van medeleven, een opwekking elkaar tot steun te zijn, en belooft bevrijd Nederland voldoende levensmiddelen, waar de regering reeds voor heeft gezorgd, wanneer er slechts transport mogelijk is.

29 november 1944

De haven van Antwerpen is in gebruik genomen, waarmee de tweede van de drie tegenslagen, die het beëindigen van de oorlog met enige maanden tegenhielden, namelijk Arnhem, Aken en Antwerpen, opgeheven is. Churchill schat dat de oorlog tegen Duitsland wellicht niet voor de zomer afgelopen zal zijn.
Het gehele Oostfront van Polen tot het zuiden van Hongarije is in beweging; de Russen zijn de Donau bij de samenvloeiing met de Drava overgestoken over een front van 150 km, om ten westen van de Donau naar Boedapest op te rukken en tevens in de richting Oostenrijk.

30 november 1944

De Geallieerden steken bij Nijmegen de Duitse grens over.
Bij het nieuwe offensief in Zuid-Hongarije hebben de Russen 300 plaatsen veroverd en bezetten o.a. Mohács en Fünfkirchen met zijn belangrijke kolenmijnen.
Aan het Westfront dringt een deel van het 1ste Amerikaanse leger door in de vlakte naar Keulen.
De invoer van Amerika in Engeland volgens de Leen- en Pachtwet zal na de nederlaag van Duitsland tot op de helft worden teruggebracht, om het jaar daarna geheel geannuleerd te worden. Winston Churchill viert zijn 70ste verjaardag.

1 December 1944

Tokio is voor de eerste maal des nachts gebombardeerd. Het eerste convooi is de haven van Antwerpen binnengekomen, waar nu alles gelost kan worden.
De Amerikanen naderen het Saargebied, Saarunion wordt veroverd. Uit de Vogezen zijn de Duitsers nu overal verdreven. De vorderingen aan de Roer gaan slechts langzaam, daar de rivier door de vele regens buiten haar oevers getreden is; het is de natste herfst sinds 1864. Hamburg en Duisburg zijn gebombardeerd, even als benzolfabrieken in het Roergebied, waarbij grote branden ontstonden.
In Noord-Hongarije worden de Duitsers teruggedrongen tussen Boedapest en de Slowaakse grens en wordt Eger bevrijd. Tito’s troepen bevrijden Novi Pazar in Servië.

2 December 1944

Het 7de Amerikaanse leger zwenkt ten Zuiden van Straatsburg af langs de Westelijke oever van de Rijn, om de troepen, die van Mülhausen naar het Noorden optrekken, te ontmoeten en aldus de Duitsers, die uit de Vogezen opgejaagd zijn, op te rollen. Het 1ste leger is Jülich aan de Roer binnengerukt. Von Rundstedt heeft aan het Westfront 70 divisies (ongeveer 750.000 man) staan, die slechts weinig gemotoriseerd zijn. De gehele lichting 1928 is thans opgeroepen.
De Russen maken snelle vorderingen vanuit hun bruggehoofd over de Donau en hebben Kaposvar, 45 km van het Plattenmeer, en Dombovar veroverd en Szigetvar bereikt.
In Londen is weer een nieuwe Poolse regering gevormd onder Arciszewski, waarin ook Kwapinski een portefeuille heeft.
Het broodrantsoen in Holland en Utrecht wordt teruggebracht op 1000 gram per week; aardappelen zijn niet te krijgen.

3 December 1944

In Zuid-Hongarije worden de Duitse legers volkomen onder de voet gelopen; Paks aan de Donau en Miskolcz in Noord-Hongarije worden veroverd.
In Athene vinden relletjes plaats door de EAM, de Griekse linkse partij, het nationale bevrijdingsfront (de vroegere ondergrondse organisatie). Ook in Rome vinden opstootjes plaats tussen koningsgezinden enerzijds en communisten en republikeinen anderzijds.
Tokio is voor de vierde maal in één week aangevallen.
Een schip met 500 ton voedsel, speciaal voor de bevolking van Walcheren en Zuid-Beveland, komt in Nederland aan.

4 December 1944

Bij Venlo hebben de Engelsen de Maas bereikt. De Duitsers hebben de Rijndijk ten Zuiden van Arnhem laten springen, waardoor een deel van de Betuwe onder water zal lopen.
Onze minister-president Gerbrandy, die onlangs Walcheren en nu Nijmegen en de Betuwe bezocht heeft, verklaart dat het huidige kabinet onmiddellijk na de bevrijding zal aftreden en dat ook de ondergrondse beweging medezeggenschap zal hebben bij de samenstelling van een kabinet.
Het 3de Amerikaanse leger trekt bij Saarlautern over de Saar.
Het 8ste Britse leger in Italië maakt sinds enige dagen vorderingen en verovert Ravenna; de Duitsers zijn bij de Adriatische Zee op de terugtocht, doch vallen het 5de leger ten Zuiden van Bologna nog steeds krachtig aan. — Bonomi vormt een nieuwe Italiaanse regering.

5 December 1944

De West-oever van de Maas van de Mookerheide tot Geleen is volkomen van Duitsers gezuiverd; Venlo, dat door de Duitsers in een bastion is herschapen, wordt voortdurend gebombardeerd. Van Venlo tot Roermond hadden de Duitsers alle mannen van 16 tot 65 jaar opgeroepen voor graafwerk, waarvoor niemand zich meldde, waarop, na razzia’s, de mannen naar Duitsland zijn gevoerd. Alles is hier verder weggehaald door de Moffen.
De Betuwe staat een voet diep onder water; de wegen Nijmegen—Arnhem zijn echter nog droog.
Voor het eerst sinds 6 oktober is Berlijn weer gebombardeerd.

6 December 1944

De Amerikanen zijn op zes plaatsen de Saar overgestoken.
De Russen rukken in Hongarije door de corridor langs het Plattenmeer op naar de Oostenrijkse grens, waarvan ze nog slechts 70 km verwijderd zijn. — De Lönafabrieken bij Leipzig, waar synthetische benzine wordt gemaakt, worden voor de tweede maal gebombardeerd.
Nederlandse mannen, geboren in 1905 tot 1928, mogen de IJssel en het verlengde van deze linie langs de kust van Friesland en Groningen, niet meer overschrijden.

7 December 1944

Generaal Hodges zet een nieuwen aanval in tussen Jülich en Düren.
In Zuid-China is de militaire situatie ernstig; de Japanners zijn hier de provincie Kwansi binnengetrokken en wellicht ook al de volgende. Het 14de Britse leger in Birma heeft na de verovering van Kalewa een bruggehoofd over de Chindwinn gevormd.

8 December 1944

Aan het Westfront hebben de Duitsers nog steeds de hulp van het slechte weer, waar, door de onophoudelijke gietregens, de rivieren buiten haar oevers treden.
Wegens de overstrooming in de Betuwe, waar de Duitsers nog een dijk doorgestoken hebben, moeten de Geallieerden op hoger gelegen punten terugtrekken.
Op het hoofdbureau van Politie te Rotterdam hebben leden van de verzetsbeweging een overval gepleegd en verschillende gevangenen ontvoerd.

9 December 1944

Het 2de Oekraïense leger onder Malinowski zet vanuit het Noordoosten over een front van 120 km de grote aanval op Boedapest in en verovert Vacz (Waitzen) aan de bocht van de Donau. De regering van Szalasi heeft de wijk genomen.
Frankrijk en Rusland sluiten een verdrag van wederzijdsche bijstand, waartoe De Gaulle in Moskou vertoeft.
De opstandelingen in Athene hebben rondom de stad een troepenmacht van 10.000 man samengebracht, die echter geen vijandelijkheden jegens de Engelsen ondernemen. De algemene staking in Griekenland heeft zich uitgebreid.
De luchtvaartconferentie te Chicago is gesloten, zonder dat de Amerikanen en de Engelsen tot overeenstemming zijn gekomen.

10 December 1944

In het Saargebied rukken de Amerikanen de Siegfriedlinie binnen; de Duitsers stellen alles in het werk hun bruggehoofd in de Elzas te behouden.
Generaal Malinowski is ook ten Zuiden van Boedapest tot de grote aanval overgegaan, waar de Duitsers een sterke tegenaanval inzetten, Boedapest is vrijwel omsingeld.
Naast de haven van Antwerpen, zijn thans ook die van Rouaan, Le Havre en Cherbourg in gebruik. Het verdere vervoer gaat per spoor.
Voor het eerst sinds de duur van de oorlog worden te New-York de Nobelprijzen uitgereikt.

11 December 1944

De Engelsen hebben thans een bres gebombardeerd in de Rijndijk ten Noordoosten van Nijmegen, waardoor de Duitse stellingen in het water komen te liggen.
In Nederland worden, zo gauw het even helder weer is, start- en laadplaatsen van V-2 raketten gebombardeerd.

12 December 1944

Successievelijk worden in verschillende plaatsen in Nederland razzia’s gehouden; de mannen, die gepakt worden, gaan nu regelrecht naar Duitsland.
In Athene is de toestand dezelfde; de Britse bevelhebber stelt nu de eis, dat de ELAS-troepen, die 25.000 man rondom de stad hebben geconcentreerd, de wapens inleveren en de stad verlaten.

woensdag, 13 december 1944

Het Amerikaanse 1ste leger staat thans vlak voor Düren, waar de Duitsers zich terugtrekken op de oostelijke oever van de Roer, terwijl zij zich ook bij Hagenau, in de noordelijke Elzas, op de Siegfriedlinie "distantiëren".

donderdag, 14 december 1944

De strijd langs de Roer neemt dagelijks grotere afmetingen aan en speelt zich nu af tussen het verwoeste Jülich en Linnich en de bossen van Monschau. Bijna overal staan de Geallieerden voor de vestingwerken van de Siegfriedlinie.

15 December 1944

In de noordelijke Elzas overschrijden de Geallieerden de Duitse grens.
De Nederlandse Regering is met de Geallieerden tot overeenstemming gekomen inzake een groots opgezet plan voor een belangrijke verbetering in de voedselvoorziening van bevrijd Nederland.
Te 's-Gravenhage schieten de Duitsers ter vergelding van de moord op een soldaat, op dezelfde plaats 12 gevangenen dood en blazen drie huizen op. Na gedanen arbeid trekt het peloton zingend weg.

16 December 1944

De Amerikanen verrichten een grootscheepsche landing op het eiland Mindoro in de Filipijnen, waardoor thans de zee- en luchtroutes tot aan China geheel door de Geallieerden worden beheerst.
De Duitsers gaan in de Eifel over tot een uitgebreid offensief en overschrijden, o.a. bij Malmédy en Echternach, de grenzen van België en Luxemburg.
In Italië, waar de vijand hevig tegenstand biedt, veroveren de Geallieerden Faenza.

17 December 1944

De Duitsers hebben bij Monschau, Vianden en Echtemach een bres in het Geallieerde front geslagen. De Luftwaffe is na lange afwezigheid weer opgetreden en bindt grote luchtgevechten aan. Het gerucht gaat, dat de Duitsers Antwerpen willen heroveren en deze stad bij wijze van Kerstgeschenk aan Hitler willen aanbieden.
Nadat in Athene de gevechten weer in alle hevigheid opgelaaid zijn, ondanks de besprekingen, zijn de Engelsen hier en op de Pyraeus een algemene zuiveringsactie begonnen.

maandag, 18 december 1944

Bij het Duitse offensief tussen Monschau en Trier, dat nog steeds aan kracht wint, wordt Malmédy heroverd en zijn tankformaties 30 km in België doorgedrongen op weg naar Luik. In het Saargebied duren intussen de hevige gevechten voort. Aan de Luxemburgse grens zijn de Duitse aanvallen tot staan gebracht.

19 December 1944

Aan het Oostfront bereiken de Russen de Slowaakse grens ten noorden van Miscolcz; om Boedapest wordt verwoed gestreden.
Nu Zeeland weer vrij is, wordt de reparatie van de dijken van Walcheren met alle kracht ter hand genomen; voor de drooglegging heeft onze Regering reeds eerder tweehonderd pompinstallaties besteld in de Verenigde Staten.
Op onze binnenschippers wordt een beroep gedaan allen mee te werken verlichting te brengen in de voedselnood in Westelijk Nederland, daar aan de andere zijde van de IJssel voldoende aardappelen en rogge aanwezig zijn. In het Westen is de prijs voor clandestiene aardappelen al opgelopen tot ƒ300 per mud. Ook op de Veluwe is de voedselpositie de laatste tijd slecht geworden, vooral doordat de ontelbare "trekkers" uit het Westen hier veel hebben weggehaald, meestal tegen ruiling.

20 December 1944

In Nederland worden alle mannen van 17 tot 40 jaar opgeroepen voor de arbeidsinzet. Ook zij die in het bezit zijn van een Ausweis, moeten zich melden, waarna hun een nieuwe vrijstelling gegeven zal worden. Deze verordening is een voortzetting van de reeds in verschillende delen van ons land genomen maatregelen, met de bedoeling de weerbare mannen te verwijderen om aldus de verzetsbeweging te verhinderen. Deze toch kan, zoals ook gebleken is in Frankrijk en België, zo’n belangrijk aandeel in de bevrijding hebben.
In Litouwen zijn de Russen een nieuw offensief begonnen.

21 December 1944

De Duitsers trekken nog verder over de Ourthe en bereiken hun verste punt in de saillant.
Göbbels noemt het Duitse weerstandsvermogen het onderpand van hun uiteindelijke overwinning, die komen zal "als een natuurverschijnsel" en schrijft in „Das Reich” over de Führer, "wiens liefde zo innig, behalve aan zijn eigen volk, aan de gehele mensheid behoort", dat deze onder de persoonlijkheden die thans geschiedenis maken, "ver vooraan staat in het vooruitzien van de dingen die komen gaan" en sprekend over "het leed, dat zijn volk en de mensheid treft": "Daarom kwam hij in 1939 met een waarlijk fanatieke vastberadenheid voor de vrede op!" 22 December 1944 De slag aan het Westfront neemt een keer, mede door de betere weersomstandigheden; Echternach valt weer in Geallieerde handen; de Duitse opmars naar de Kanaalkust zal géén doorgang vinden.
Aan het Oostfront veroveren de Russen Gran aan de Donau en staan aan de stadsrand van Boedapest; de slag aan de Slowaakse grens krijgt grotere omvang. 23 December 1944 In het Westen verbreken de Amerikanen de Duitse ring om Bastogne.
Churchill en Eden hebben de afgelopen vier dagen in Athene een conferentie belegd ter regeling van het conflict, waartoe ook de ELAS is uitgenodigd, op welker eisen echter geen overeenkomst kon worden gesloten. De voorlopige Hongaarse regering verklaart de oorlog aan Duitsland.

zondag, 24 december 1944

Het Amerikaanse 3de leger heeft bij de Slag om Bastogne zijn positie verstevigd en de Duitsers teruggedrongen. De Geallieerden veroveren strategische posities en versterken hun grip op de regio. De Duitsers proberen hun tegenaanval te organiseren, maar de Geallieerden houden stand.

maandag, 25 december 1944

Kerstmis wordt in Nederland in veel gevallen in onderduik doorgebracht, waarbij het voedseltekort steeds nijpender wordt. De geallieerden bereiken nog grotere gebieden en zetten de druk op de Duitse linies op zowel het west- als het oostfront.

dinsdag, 26 december 1944

De Duitsers trekken zich verder terug uit de Ardennen, waar ze zich aanvankelijk hadden opgesteld voor hun grote offensief. Het Amerikaanse leger heeft echter standgehouden, wat een keerpunt in de Slag om de Ardennen betekent. Het Duitse offensief is faliekant mislukt.

woensdag, 27 december 1944

De Geallieerden hebben de controle over de meeste grote strategische posities in België hersteld. De Duitse troepen, die eerder zo'n sterke opmars hadden gemaakt, worden nu gedwongen zich terug te trekken.

donderdag, 28 december 1944

In het verre Oosten blijft de situatie ongewijzigd, hoewel de Amerikaanse troepen blijven oprukken in de Filipijnen. De Japanse verdediging biedt steeds meer weerstand, terwijl de Geallieerden langzaam terrein winnen.

vrijdag, 29 december 1944

De Russen bereiken het centrale deel van Boedapest, waar hevige gevechten plaatsvinden. De stad wordt vrijwel omsingeld door de Rode Leger-troepen. De Duitsers worden gedwongen te vechten voor hun laatste verdedigingslinies in Hongarije.

zaterdag, 30 december 1944

Er wordt melding gemaakt van ernstige voedseltekorten in het zuiden van Nederland en delen van België, waar de bevoorrading uiterst moeilijk is geworden. De Geallieerden blijven echter hun terrein winnen, waarbij ook de Franse en Britse troepen in de Elzas vorderen.

zondag, 31 december 1944

Het jaar eindigt met een gevoel van voorzichtige hoop. De Geallieerden zijn in verschillende gebieden doorgebroken, maar de Duitsers geven zich niet zomaar over. In Nederland wordt het oude jaar afgesloten met nog altijd hevige schermutselingen in de Betuwe, de Ardennen, en langs de Westelijke frontlinie.

1 Januari 1945

Frankrijk treedt formeel toe tot de Verenigde Naties door de verklaring der "vrije naties" te Washington te ondertekenen.
In 's-Gravenhage eist een mislukte V-2 raket, die de stad steeds zwaarder belast, weer een dertig-tal slachtoffers. De Führer verleent inmiddels het ridderkruis aan de ontwerpers van de V-2.

3 Januari 1945

Turkije verbreekt de economische en diplomatieke betrekkingen met Japan.
De Griekse minister-president heeft zijn ontslag ingediend, waarna de Koning Aartsbisschop Damaskinos tot Regent van Griekenland heeft benoemd, die generaal Plastiros met de regeringsformaties heeft belast. Alle hoop om een einde aan de burgeroorlog te maken is nu op de nieuwe regering gevestigd, die tegen concessies aan de anarchistisch getinte Elas is.
Maarschalk Mannerheim heeft de actieve militaire dienst verlaten en blijft nog slechts als president der Finse Republiek opperbevelhebber van de weermacht. De Duitse troepen, die "wegens het verraad van de Finse regering" uit Finland terugtrekken, staan thans in Noorwegen.

4 Januari 1945

Het Amerikaanse 1ste leger onder generaal Hodges, dat gisteren in de Noordelijke Ardennen tussen Stavelot en Marche tot een groot tegenoffensief is overgegaan, neemt, ondanks de hevige tegenaanvallen van Von Rundstedt, over de gehele lengte van het front het initiatief. Veldmaarschalk Montgomery commandeert mede het Amerikaanse 1ste en 9de leger.
In Birma veroveren de Geallieerden Akyab.

6 Januari 1945

De strijd te Athene is geëindigd met het aanvaarden door de Elas van de eisen van generaal Scobie.
De Nederlandse artsen richten wederom een fel protest tot Seyss-Inquart, waarin de Duitse bezetter beschuldigd wordt de oorzaak te zijn van hongersnood, ondervoeding, het wegslepen van burgers enz.

9 Januari 1945

MacArthur landt in de Filipijnen op Luzon.
In Hongarije heroveren de Duitsers Gran, doch moeten het Zuidoostelijk deel van Boedapest ontruimen.
Aan het Westfront golven de gevechten heen en weer in een "moorddadige worsteling"; de Amerikanen veroveren Laroche, in de Betuwe heroveren de Duitsers Hemmen.

donderdag, 11 januari 1945

Het zwaartepunt van de strijd in het Westen ligt thans tussen Saar en Rijn; de Duitsers trekken weer terug over de Ourthe en geven St. Hubert prijs.

12 Januari 1945

De Russen openen een nieuw offensief in het Weichselbruggehoofd, ten Westen van Baranof.
De slag om Boedapest bereikt zijn hoogtepunt.

dinsdag, 16 januari 1945

Bij het grote winteroffensief, dat de Russen tot dusver op zeven plaatsen hebben ingezet, ging Kielce voor de Duitsers verloren.

17 Januari 1945

Generaal Tsjoekov, die ten Zuiden van de Poolse hoofdstad een nieuw offensief heeft ingezet en hier enorme vorderingen maakt, verovert Warschau, nadat het zonder resultaat maandenlang belegerd is geweest. Generaal Konief staat thans 40 km van de Duitse grens en 12 mijl van Krakau.
In Nederland is het 2de Britse leger een nieuwe aanval begonnen ten N.O. van Sittard in de richting Geilenkirchen. In Aken, de eerste grote Duitse stad die door de Geallieerden is bezet, en waar geen enkel onbeschadigd huis meer is, zijn 10.000 inwoners teruggekeerd.

18 Januari 1945

De beide bruggehoofden van Konief en Tsjoekov hebben zich ten Zuiden van Warschau verenigd; de stuwende drang die achter alle Russische daden zit, is de opmars naar Berlijn. Het voor de steenkool- en ertsvoorziening zo belangrijke Krakau is gevallen; het gehele Duitse front van de Karpathen tot aan het hoge Noorden schijnt ineen te zullen storten.
In Nederland en Italië ondervinden de Geallieerden grote moeilijkheden door het slechte weer: zware mist en gladde wegen, terwijl in Italië het 5de leger geheel ingesneeuwd is.
De Noren leveren hier en daar slag met de uit Finland teruggetrokken Duitse troepen en voorzien de Noorse boeren van wapens, die slechts één doel hebben: alles wat Duits is uit te roeien.
Venlo en Roermond moeten in een half uur tijd geëvacueerd worden, waarbij 2800 mannen uit Roermond worden weggelokt en naar Wuppertal vervoerd.

vrijdag, 19 januari 1945

De Russen veroveren Tschenstochau en Tomasjow en ten Noorden van de Weichsel Zichenau; het Duitse garnizoen van Boedapest wordt op de Westelijke Donau-oever teruggetrokken.

zaterdag, 20 januari 1945

Tussen Plattenmeer en Stuhlweissenburg zijn de Duitsers doorgebroken.

zondag, 21 januari 1945

De Russen maken in Oost-Pruisen enorme vorderingen en veroveren Tilsit, Gumbinnen en Tannenberg, de plaats waar in de vorige oorlog von Hindenburg de Russische legers een grote nederlaag toebracht. De Duitsers werpen in allerijl verdedigingswerken op, waaraan mannen van over de zeventig en kinderen van tien jaar mede moeten werken; iedere man is bij de Volkssturm ingelijfd. Konief rukt intussen over een breed front Silezië binnen en staat al ruim 30 km in Duitsland, Westelijk van Tschenstochau. Lods is in Russische handen. Aan alle andere fronten stagneren de gevechtshandelingen door de sneeuwstormen. Het wapenstilstandsverdrag met Hongarije wordt te Moskou ondertekend, waarbij Transsylvanië aan Rusland terugkomt.

maandag, 22 januari 1945

De gehele provincie Oost-Pruisen wordt met afsnijding bedreigd; Insterborg is genomen evenals Allenstein. Tsjoekow is de Warthe overschreden; Gnesen, slechts 250 km van Berlijn, wordt veroverd, terwijl het tweede Oekraïense leger onder generaal Petrov een nieuw offensief inzet in Tsjecho-Slowakije. Ten Noorden van Straatsburg weten de Duitsers echter hun bruggehoofd te vergroten en belangrijke versterkingen over de Rijn te brengen.

dinsdag, 23 januari 1945

De Duitsers heroveren in Hongarije Stuhlweissenburg, N.O. van het Plattenmeer; ter verdediging van het Opper-Silezisch industriegebied is de Volkssturm krachtig in actie.

24 Januari 1945

De toestand in Duitsland begint chaotisch te worden; Bromberg is gevallen, Tsjoekov nadert Posen, Konief heeft over een breedte van 65 km de Oder bereikt tussen Oppeln en Breslau. De Prawda schrijft: "Ons doel is Berlijn en niets kan ons tegenhouden"; Berlijn spreekt van een "allerzorgwekkendste situatie".
In de Ardennen trekt Von Rundstedt op grote schaal terug. Het 1ste Franse leger heeft een nieuwe aanval ingezet tussen Colmar en Straatsburg.
De Birmaweg is weer vrij, waarmede de verbinding tussen China en Brits-Indië hersteld is.
In Nederland hebben de Canadezen de Duitsers bij Zetten over de Linge gedreven; ten N.O. van Echt wordt zwaar gevochten.

25 Januari 1945

Malinowski begint in Slowakije, aan de andere kant van het gebergte, ten Noorden van Miscolcz, een nieuw offensief, en bevrijdt Rosenau. Oppeln, de hoofdstad van Zuid-Silezië en centrum van het Duitse industriegebied, wordt veroverd. Over de Oder wordt een bruggehoofd gevormd; de wegen zijn geblokkeerd door in panische angst vluchtende burgers. Alvorens hun steden te verlaten steken de Duitsers deze in brand. Konief staat nog slechts 7 km van Breslau.
In Luxemburg wordt Vianden bevrijd, in Nederland Maasbracht.
De Amerikanen voeren op Luzon een vierde landing uit binnen de drie weken tijds en veroveren Concepcion.

26 Januari 1945

Het lijfblad van Dr. Göbbels schrijft: "het schijnt dat geen enkele dam de vloed meer kan stuiten". Berlijn zit vol vluchtelingen uit het Oosten, waar Gleiwitz, de mijnstad Chrzanow, Oels en Ostrowo veroverd zijn. De Russen hebben de Oostzee bereikt ten Zuiden van Koningsbergen, "waardoor 200.000 Duitsers van hun achterwaartse verbinding met het Rijk zijn afgesneden..."
In de Noordelijke Elzas beginnen de Duitsers een offensief van 35 km breedte en vormen een bruggehoofd over de Moder.
De Britten staan thans 5 km van Roermond.
In onze drie Westelijke provincies wordt het broodrantsoen verlaagd tot 500 gram per week, wat bij gebrek aan aardappelen of andere voedingsmiddelen, door hen die een middel weten er aan te komen, aangevuld wordt met suikerbieten en tulpenbollen, welke producten opgeld doen.

27 Januari 1945

De buitenlandse arbeiders in het geheel geïsoleerde Oost-Pruisen worden in vrijheid gesteld, d.w.z. aan hun lot overgelaten. Rokossovsky heeft de Golf van Danzig bereikt.
In Silezië ontwikkelt de toestand zich steeds gunstiger, Breslau is vanuit het Noorden overvleugeld. In de buitenwijken van Posen wordt gevochten, welke stad ter Noord- en Zuidzijde reeds door de Russen gepasseerd is. Vertegenwoordigers van buitenlandse bladen moeten Berlijn verlaten (maar hoe?).
De Duitse aanval in de Elzas is tot staan gebracht.
Sedert het uitbreken van de oorlog bedragen de Amerikaanse verliezen 702.000 man, waaronder 150.000 doden.
In Nederland heeft te 's-Hertogenbosch door minister Van Heuven Goedhart de plechtige installatie plaats gehad van het eerste Tribunaal. Aan minister Burger, die naar de zin van onze regering te mild over het lot van de collaborateurs oordeelt, wordt op zijn verzoek eervol ontslag verleend.
Voor vele mensen, trekkers, en hen, die relaties in het Noorden of Oosten des lands hebben, wordt een streep door de rekening getrokken door het verbod van voedseltransporten naar het Westen, waartegenover nu van overheidswege gezorgd wordt voor uitzending van kinderen van zes tot veertien jaar naar de Noordelijke provincies. In sommige steden in het Westen zal het brood niet meer bezorgd worden, daar de bakkerskarren op straat herhaaldelijk door de hongerige bevolking geplunderd worden, welker nood door de onophoudelijke sneeuwbuien nog hoger stijgt.

dinsdag, 30 januari 1945

Naar verluidt heeft de Duitse regering Berlijn verlaten en is naar München vertrokken. De Führer houdt naar aanleiding van de twaalfde verjaardag van het overnemen van de macht een rede, waarin hij een beroep doet op het gehele Duitse volk zich te wapenen met nog hardere geest van verzet: "Strijd tot aan de overwinning" blijft de leuze. Van elke gezonde man wordt verwacht, dat hij zich "met lijf en leven geeft in den strijd, van elke zieke en gebrekkige en van iedereen, dat hij werkt met inspanning van zijn laatste krachten".

woensdag, 31 januari 1945

De situatie aan het Oostfront blijft zich snel ontwikkelen. De Sovjets hebben grote delen van Oost-Pruisen veroverd, en de opmars naar Berlijn is in volle gang. De Duitsers worden geconfronteerd met hevige tegenaanvallen en verliezen steeds meer terrein. In Nederland worden de geallieerden geconfronteerd met een ernstige voedselcrisis, aangezien het broodrantsoen verder verlaagd wordt en er steeds moeilijker toegang is tot andere essentiële voedingsmiddelen. In de Westelijke provincies wordt zelfs een beroep gedaan op de bevolking om met alternatieve producten, zoals suikerbieten en tulpenbollen, te voorzien in hun basisbehoeften. De gevechten op verschillende fronten gaan onverminderd door. De geallieerden blijven terrein winnen, zowel in Europa als in de Stille Oceaan, waar de strijd in de Filipijnen nog steeds hevig is. Berlijn is niet alleen politiek maar ook strategisch het doel van de Sovjets, die vastberaden doorvechten richting de Duitse hoofdstad.

2 Februari 1945

De Russen staan nog slechts 63 km van Berlijn en veroveren Landsberg. Op weg van daar naar Berlijn zijn ze Küstrin, ten Noorden van Frankfort aan de Oder, genaderd.
De Duitsers nemen in Nederland hun bruggehoofd over de Maas bij Geertruidenberg terug.

zaterdag, 3 februari 1945

Berlijn krijgt zijn tot dusver zwaarste luchtaanval te verduren van meer dan 2.500.000 kg bommen, waardoor een complete desorganisatie in de stad heerst, die in lichterlaaie staat.

5 Februari 1945

De Russen bereiken het Frisches Haf en nemen in Silezië de Hermann Göring-Werke in gebruik.
De Amerikanen zijn voor een derde gedeelte door de Siegfriedlinie bij Monschau heengedrongen; Colmar is bevrijd.
MacArthur rukt op Luzon Manilla, de hoofdstad van de Filipijnen, binnen.

6 Februari 1945

Bij Küstrin en Frankfort is de Oder bereikt. Om Königsbergen duurt de strijd nog voort, doch de burgerlijke besturen van Oost-Pruisen en van Silezië zijn reeds aan het Poolse bevrijdingscomité overgedragen.
Bij Breslau trekken de Russen over de Oder.
De strijd om de stuwdammen van de Roer is begonnen, waarbij een van de vijf grote dammen onbeschadigd in geallieerde handen is gevallen.
Dr. van Mook en onze ministers van Boeyen en Bolkestein zijn in bevrijd Nederland aangekomen.

7 Februari 1945

Langs de gehele Oder van Ratibor tot Küstrin woedt de strijd om de vorming en vernietiging van bruggehoofden.
De aanvalsrichting van de Russen is tweeërlei: naar Berlijn en naar Stettin.
Verschillende Brombergsche notabelen zijn door de Duitsers gefusilleerd "wegens hun plichtvergeten houding".

8 Februari 1945

Onze Regering-Gerbrandy te Londen biedt het ontslag van het gehele kabinet aan om de samenstelling in overeenstemming te kunnen brengen met de gewijzigde omstandigheden in Nederland. Professor Gerbrandy wordt met de reconstructie van het kabinet belast.
Paraguay verklaart zich in staat van oorlog met de asmogendheden.

10 Februari 1945

De Canadezen gaan ten Z.O. van Nijmegen tot de aanval over; het 2de Britse leger bij Venlo wordt geconcentreerd voor een nieuw groot offensief.
De tijd waarin men zich niet op straat mag bevinden wordt voor het gehele bezette Nederlandse gebied verlengd tot 5 uur.

maandag, 12 februari 1945

Ten Westen van Breslau zijn de Russen tot de Bober-sector doorgedrongen, zij namen Liegnitz; in Oost-Pruisen is Elbing met veertig belangrijke fabrieken intact in Russische handen gevallen.

12 Februari 1945

Aan het Westfront is Kleef gevallen en gepasseerd.
In België is het nieuwe "kabinet van nationale eenheid" gevormd onder Van Acker als premier.
De Nederlandse rechtspleging zal in verband met de verkeersmoeilijkheden vereenvoudigd worden.
Aan de zeer nijpende voedselnood in Nederland zal, wat betreft ’s-Gravenhage en enkele andere gemeenten, door het Zweedse Rode Kruis tegemoet worden gekomen door de uitreiking van 125 gram margarine en 800 gram wittebrood per persoon en een half pond grutterswaren voor kinderen, op welk verrassend cadeau een ieder zich buitenmate verheugt.

13 Februari 1945

Churchill, Roosevelt en Stalin hebben na afloop van de Driemogendhedenconferentie, welke, naar thans vermeld wordt, te Jalta op de Krim gehouden is, een gezamenlijke verklaring gepubliceerd, waarin veelomvattende plannen voor de bezetting, ontwapening en controle van Duitsland worden gepresenteerd.
Na de onvoorwaardelijke capitulatie zullen troepen der drie mogendheden elk een zone van Duitsland bezetten; de bedoeling is het Duitse militarisme en het nazidom te vernietigen.
De Zuid-Slavische staat zal zo spoedig mogelijk hersteld worden; over de vorming van een na-oorlogs Polen op bredere democratische grondslag ("Polse voorlopige regering der nationale eenheid") is overeenstemming bereikt, welke besluiten de Poolse regering te Londen echter niet erkent.
De oorlogstoestand in Griekenland wordt officieel opgeheven.
De Engelsen zijn doorgedrongen tot de Oostelijke rand van het Reichswald; bij de Roer worden de operaties zeer bemoeilijkt door de overstroomingen tengevolge van het door de Duitsers opblazen van de Ruhrtalsperre.
Gennep wordt bevrijd.

14 Februari 1945

Het Duitse garnizoen van Boedapest weet uit te breken.
Chili proclameert de oorlogstoestand met Japan.
Daar het in Nederland steeds meer voorkomt dat doden niet begraven kunnen worden wegens gebrek aan transportmiddelen en kisten, neemt in Amsterdam de Gemeente zelf de begrafenissen ter hand. De vervuiling van onze steden neemt hand over hand toe, doordat het huisvuil slechts sporadisch wordt opgehaald.

vrijdag, 16 februari 1945

De Amerikanen landen op de in de baai van Manilla gelegen eilandvesting Corregidor.

17 Februari 1945

Thans wagen zij een eerste landing op de Bonin-eilanden en op de Zwaveleilanden, waarmede de allerbinnenste verdedigingsgordel van Japan bedreigd wordt.
Gelijktijdig wordt Tokio door duizend vliegtuigen bestookt.
Bij de Anglo-Amerikaanse luchtaanvallen op Duitse steden, welke steeds verscherpt worden, zijn Dresden en Chemnitz vrijwel geheel in de as gelegd.

dinsdag, 20 februari 1945

De felheid van de slagen aan het Oostfront stijgt nog; nieuwe Russische troepen worden aangevoerd tegen Stettin; Posen, dat allang overvleugeld is, geeft zich niet over.

woensdag, 21 februari 1945

De Engelse luchtaanvallen breiden zich ook tot de Westelijke Nederlandse steden uit; zo worden in ’s-Gravenhage de Wehrmachtkommandantur en verschillende andere doelen in de stad gebombardeerd.

donderdag, 22 februari 1945

Het overschrijden van de IJssellinie wordt verder beperkt, door hiervoor een bijzondere vergunning te eisen voor alle personen.

vrijdag, 23 februari 1945

Het 9de Amerikaanse leger gaat aan de Roer tot de verwachte grote aanval over bij Linnich, Jülich en Düren, waar verschillende bruggenhoofden over deze rivier worden gevormd.

zaterdag, 24 februari 1945

Turkije verklaart de oorlog aan Duitsland en Japan, welke toestand met 1 maart in werking zal treden.

dinsdag, 27 februari 1945

Ook Syrië verklaart zich, in staat van oorlog met de asmogendheden, als gevolg van de besprekingen met de geallieerde leiders in Cairo.

28 Februari 1945

De slag om de Roer neemt in hevigheid toe, Düren is eindelijk gevallen.
’s-Gravenhage heeft voortdurend te lijden onder Engelse luchtaanvallen, welke in het bijzonder op het Noordelijk deel en het centrum van de stad zijn gericht.

1 Maart 1945

De Scheveningse Boschjes worden, met het oog op het voortdurend kappen van het hout, waardoor nog slechts luttele hoeken van dit eertijds zo idyllische oord zijn overgebleven, tot verboden terrein verklaard.
Het brandstoffengebrek brengt ook velen ertoe de asfaltbestratingen op te breken, waarop de Ortskommandant van Den Haag bepaalt dat op deze overtreders zonder verdere waarschuwing zal worden geschoten.
De Roemeense regering Radescoe is afgetreden.

vrijdag, 2 maart 1945

De sinds lange tijd volkomen ingesloten stad Posen geeft zich eindelijk over. In de straten van Breslau wordt gevochten.

3 Maart 1945

Een van de zwarte dagen in de annalen van 's-Gravenhage is het geallieerde bombardement van het Bezuidenhoutkwartier en het Korte Voorhout. Vroeg in de ochtend verschenen, zoals de laatste dagen voortdurend het geval was, de vliegtuigen, ditmaal echter voor een aanval in het groot, waarbij door een noodlottig wordende felle westenwind, die de al spoedig op verschillende plaatsen uitgebroken branden aanwakkert, tegen de avond deze gehele wijk in een smeulende puinhoop veranderd is.
Aan het Westfront is de situatie uitstekend en worden Venlo en Roermond, Reydt, Krefeld, Neuss en Trier veroverd.

5 Maart 1945

Te Belgrado wordt, als opvolger van Sjoebasjitsj, Tito belast met de vorming van een nieuwe regering.
Op sommige punten zijn de Geallieerden de Rijn overgestoken; de Duitsers trekken overal — nog ordelijk — terug en blazen de Rijnbruggen bij Duisburg en Düsseldorf op.
Stargard, ten Oosten van Stettin, wordt door de Russen veroverd.

6 Maart 1945

Keulen capituleert.
De Geallieerden veroveren Bonn, Mühlheim en Graudenz en vormen een bruggehoofd over de Rijn bij Remagen.
Wegens de moord op de "S.S. Obergruppenführer und General der Polizei" Rauter (die overigens nog niet eens dood zou zijn), worden honderden Nederlandse mannen gefusilleerd, waarvan alleen al 117 bij Woeste Hoeve.

12 Maart 1945

De gehele westelijke oever van de Rijn is thans in geallieerde handen; het bruggehoofd bij Remagen is tot "het culminatiepunt der gebeurtenissen aan het Westelijk front" geworden en wordt geregeld uitgebreid.
De Britten bereiden een overtocht voor tussen Nijmegen en Emmerik, waar een artillerieslag woedt van oever tot oever.

15 Maart 1945

De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Von Ribbentrop zendt een afgezant, Von Hesse, naar Stockholm om contact te krijgen met de geallieerde instanties voor vredesonderhandelingen, waar deze niet verder op ingaan, daar zij "onvoorwaardelijke overgave" blijven eisen.
De Russen vallen aan tussen Frankfort aan de Oder en Küstrin; de strijd om Stettin is gaande. De bombardementen op de Duitse steden en industriecentra zijn niet van de lucht, vandaag moesten o.a. Essen, Hamburg en Berlijn het weer ontgelden.
De Amerikanen vormen ten zuiden van Koblenz een bruggehoofd over de Moezel.

16 Maart 1945

Het Amerikaanse bruggehoofd over de Moezel wordt steeds verder uitgebreid. Ten noorden van Koblenz staan verschillende geallieerde legers over de Rijn; het Roergebied wordt als het ware geïsoleerd.
De Anglo-Amerikanen en de Russen werken nauw samen; in Silezië wordt een nieuwe grote aanval ingezet. Koningsbergen en Danzig zijn geheel ingesloten.

20 Maart 1945

Hare Majesteit Koningin Wilhelmina brengt dezer dagen na vijf lange jaren van afwezigheid een bezoek aan bevrijd Nederland.
De Geallieerden hebben Worms en Kaiserslautern veroverd; in Mainz wordt gevochten. De arbeiders in het Roergebied zijn gewaarschuwd dit gebied te verlaten.
De Russen hebben thans de gehele oostoever van de Oder in handen.
Tussen de Zuidelijke eilanden van Japan woedt een grote zeeslag.

23 Maart 1945

De Geallieerden leggen een nevelgordijn over de Rijn van Wezel af 100 km stroomopwaarts; de verwachtingen van de onder steeds benarder omstandigheden levende Nederlandse bevolking zijn tot het uiterste gespannen.
De Duitsers in ons land zijn op alles voorbereid, bivakkeren in volle uitrusting in de bossen, zijn dag en nacht in de weer; "Deckungslöcher" worden in allerijl gegraven waar ze nog niet zijn, "tanksperre's" aangelegd over de wegen.
Generaal von Rundstedt is ten tweede male afgezet en als opperbevelhebber in het Westen door Kesselring (de verdediger van Italië) vervangen.

24 Maart 1945

Tussen Emmerik en Wezel trekken de Geallieerden met belangrijke strijdkrachten, met behulp van een nieuw soort amphibische voertuigen, over de Rijn, waar ze vier bruggehoofden vormen. Gelijktijdig hebben achter de Duitse linies de meest grootschalige luchtlandingen van deze oorlog plaatsgevonden met meer dan 3000 transport- en zweefvliegtuigen. Alle factoren, ook het weer, werken deze keer in één harmonie samen.
Over het algemeen is de Duitse tegenstand vrij matig, al wordt in Wezel verwoed gevochten. Van 1 maart af zijn in het Westen 249.000 Duitsers krijgsgevangen gemaakt.
Generaal Eisenhower en Prins Bernhard richten boodschappen tot de Nederlandse verzetsbeweging om niet op eigen initiatief te handelen, doch de bevelen af te wachten.
De Duitsers op de Veluwe trachten tijdig over de IJssel te komen, wat hun echter door tegenmaatregelen van de Geallieerden wordt belet.
De Russen zijn tussen het Plattenmeer en Boedapest een groot offensief begonnen, waar ze al 70 km oprukten, en hebben tussen Danzig en Gdynia de Danziger Bocht bereikt.

25 Maart 1945

De vier nieuwe bruggehoofden over de Rijn zijn samengesmolten tot één van 50 km breedte en hier en daar 12-15 km diepte, waarnaast nog de twee grote bruggehoofden bij Mainz en bij Remagen voortdurend uitgebreid worden.
Churchill slaat vandaag persoonlijk de operaties gade bij Wezel, dat in geallieerde handen is.
Sinds kort gebruiken de Geallieerden voor Duitsland bommen van 10.000 kg, welker lengte 7,80 m bedraagt en waardoor tot op 2 km afstand een mens alleen door de luchtdruk gedood wordt. Vandaag zijn boven het front 8500 aanvalsvluchten uitgevoerd.

26 Maart 1945

Aan het gehele Rijnfront heerst grote verwarring in de Duitse gelederen. Het 3de Amerikaanse leger onder generaal Patton neemt Darmstadt in een walk-over, en Aschaffenburg aan de Main, terwijl de 4de Amerikaanse pantserdivisie de Main bereikt en een brug intact weet te nemen. Wiesbaden wordt veroverd.
Bij Koblenz wordt de Rijn op nieuwe punten overgestoken. Met het verlies van het Roergebied, waaruit thans alle mannen geëvacueerd worden, de Saar en Opper-Silezië, is tweederde van de steenkool- en staalproductie voor de Duitsers verloren.
In Tsjecho-Slowakije en Hongarije rukken drie Russische legers snel op naar het Westen en staan nog slechts 50 km van de Oostenrijkse grens.

27 Maart 1945

Weer vormen de Geallieerden een nieuw bruggehoofd over de Rijn, nu bij Mannheim en Worms. Generaal Patton trekt inmiddels op in de richting Würzburg; Limburg aan de Lahn is al 14 km gepasseerd.
Montgomery staat voor Duisburg.

29 Maart 1945

Op verschillende plaatsen is het leger van Kesselring op de vlucht geslagen; de laatste weken wordt per dag gemiddeld een divisie Duitsers gevangen genomen.
Montgomery heeft de open Westfaalse vlakte bereikt en Emmerik, Hamborn en Mühlheim genomen.
Patton staat 50 km voorbij Aschaffenburg; Frankfurt aan de Main is thans ook van Duitsers gezuiverd.
Giessen en Marburg aan de Lahn worden veroverd, terwijl Mannheim telefonisch capitulatie aanbiedt, als eerste plaats ter wereld.
De Russen in Hongarije bereiken, na de Raab te zijn overgestoken, de Oostenrijkse grens en veroveren aan de Oostzee de haven Gdynia, waar ze 9000 gevangenen maken.

30 Maart 1945

Het Ruhrgebied is bijna geheel afgesloten; het 1ste leger onder generaal Hodges heeft in 12 uur 90 km afgelegd en verovert Paderborn. Ook Lauterbach en Heidelberg vallen in geallieerde handen.
Een belangrijk feit is de val van Danzig, waar Hitler achttien dagen na het uitbreken van de oorlog tegen Polen in een rede zei: "Wenn Völker zerbrechen wird das nicht das Deutsche Volk sein"!
De Geallieerden zijn ons Achterhoek binnengetrokken bij Emmerik.

31 Maart 1945

Het geallieerde leger dat op weg zou zijn naar Doetinchem en Winterswijk, heeft in Nederland Dinxperlo bevrijd.
Berlijn is voor de dertigste maal in Maart des nachts gebombardeerd. Het bevel van Hitler de techniek van de verschroeide aarde toe te passen, is door de Duitse bevolking nergens opgevolgd.
Sinds acht dagen bombardeert de geallieerde vloot de Ryukyu-eilanden, terwijl de Amerikanen in de midden-Filipijnen landen op het eiland Negros.

zondag, 1 april 1945

Ten Oosten van de Rijn is een bijna doorlopend front gevormd; ook het 1ste Franse leger gaat over de Rijn tot de aanval over. Op sommige punten bieden de Duitsers nog krachtige tegenstand, doch deze is niet centraal georganiseerd.

2 April 1945

Over de vorderingen in de Noordelijke saillant van Montgomery wordt vandaag eindelijk de sluier opgelicht en zo wordt bekend, dat Enschedé is bevrijd en Hengelo bereikt; ook staan er troepen langs het Twente-Rijnkanaal, terwijl „Monty” in Duitsland het Dortmund-Eemskanaal is overgestoken en in Münster wordt gevochten. Troepen, die van hieruit naar het Westen zijn afgezwaaid, namen Enschedé, waardoor de toevoer van V-wapens naar ons land is afgesneden, wat zowel voor Engeland als voor ons een grote opluchting betekent. Een deel van het Canadese 1ste leger gaat tussen Arnhem en Nijmegen over tot de aanval in de richting Arnhem.
Aan het Oostfront staan de Russen Z.W. van het Plattenmeer zo goed als aan de Joego-Slavische grens, terwijl Malinowski Bratislava tot op minder dan 20 km. is genaderd.
In de Rië-Kioe-archipel maken de Amerikanen goede vorderingen op de Okinawa-eilanden.

3 April 1945

De Geallieerden zijn begonnen met de zuivering van het Ruhrgebied. Het 1ste Franse leger maakt goede vorderingen en is diep in Baden doorgedrongen.
De politieke betrekkingen tussen Brazilië en de Sovjet-Unie zijn weer aangeknoopt.

4 April 1945

De berichten worden steeds beter, alles gaat nu vliegensvlug; na Enschedé zijn Hengelo, Goor, Delden en Zutphen al in handen der Geallieerden, die nu naar Deventer oprukken en naar het IJsselmeer, terwijl de Canadeezen op weg naar Arnhem Zevenaar bevrijden.
In het Oosten staat Montgomery al 50 km. voorbij Münster en wordt Osnabrück van de laatste Duitse soldaten gezuiverd. Intussen trekken andere troepen van Enschedé uit naar het Noorden, waar ze Nordhorn veroveren. Siegen, Kassel en Würzburg vallen in Geallieerde handen.
De Russische troepen onder Tolbochin bereiken de Zuidelijke rand van Groot-Weenen en veroveren Wiener-Neustadt. De Joego-Slavische grens wordt gepasseerd.
In de voorsteden van Bratislava wordt gevochten.
Het Britse 8ste leger in Italië maakt goede vorderingen met zijn landing achter de Duitse linies ten Noorden van Ravenna.
In het Verre Oosten landen de Amerikanen in de Soeloe-archipel, 50 km. benoorden Borneo, waardoor de voornaamste Japanse toevoerlinie wordt bedreigd.

5 April 1945

Rusland zegt het neutraliteitsverdrag met Japan op.
In de Achterhoek en aan de IJssel wordt hevig gevochten.

6 April 1945

Koningin Wilhelmina brengt wederom een bezoek aan onze bevrijde gebieden.
Heidelberg geeft zich over.

7 April 1945

Naarmate de toestand in Nederland zich toespitst, komt de berichtgeving steeds meer in het gedrang en leeft de bevolking voornamelijk op geruchten. Zo wordt gezegd dat bij Arnhem luchtlandingstroepen zijn neergekomen.
De Engelsen bevrijden Coevorden, Den Ham en Doesburg, doch moeten Zutphen weer aan de Duitsers afstaan, die hier geholpen worden door de Nederlandse S.S.

8 April 1945

Zutphen is bevrijd, waarna Prins Bernhard de stad bezoekt. Vanuit Coevorden trekt een formatie naar Ter Apel en een naar Meppel, welke echter overal tegenstand van de Duitsers en van de Nederlandse S.S. ontmoeten.
De spoorlijn Zwolle—Groningen is op twintig plaatsen door de R.A.F. doorgesneden.
In N.O. Nederland zetten de Canadezen een nieuwen aanval in, gesteund door voor hun linies neergelaten parachutisten, die ook ten Oosten van het IJsselmeer staan.
In Duitsland wordt de vijand achtervolgd van de Wezer tot de Elbe, tot op 30 km. voor Braunschweig. Bij Gotha hebben de Geallieerden in een zoutmijn honderd ton ongemunt goud gevonden, alsmede kunstschatten en schilderijen.
In het centrum van Wenen wordt thans gevochten.

9 April 1945

De luchtlandingstroepen ten N.O. van Zwolle hebben de verbinding met de Canadese strijdkrachten, die 1 km. voor Meppel staan, tot stand gebracht.
Holten wordt bevrijd en bij Goor een nieuw bruggehoofd gevormd over het Twente-Rijnkanaal.
Waar de Geallieerden nog slechts 15 km. van het IJsselmeer staan, zijn de Duitse troepen in Holland, Utrecht en de Veluwe, ter sterkte van 120.000 man, praktisch ingesloten, wat de voedselvoorziening van de burgers nog precairder maakt; het broodrantsoen wordt dan ook in het Westen weer op 500 gram per week teruggebracht, op de Veluwe tot 1000 gram.
De Duitsers trekken op Emden terug; de voorsteden van Bremen zijn bereikt, Neustadt wordt veroverd, Hannover brandt. 190.000 Duitse burgers vluchten naar Denemarken, waar ze totaal genegeerd worden.
Dortmund is bereikt en de Krupp-fabrieken zijn in Geallieerde handen gevallen.

woensdag, 11 april 1945

Hannover wordt bezet.

12 April 1945

President Roosevelt sterft ten gevolge van een bloeduitstorting in de hersenen.
De Geallieerden steken de IJssel ten Zuiden van Deventer over. Op de Veluwe worden plaatselijk weer Duitsers ingekwartierd en breekt een nieuwe rage van fietsenvordering los.

13 April 1945

Het bruggehoofd over de IJssel bij Wilp is thans 10 km breed en 6 km diep, terwijl de Geallieerden tevens bij Westervoort de IJssel overschreden hebben. Zwolle, Meppel en Steenwijk worden, doordat de Duitsers op het laatste moment terugtrekken, zonder strijd bevrijd. Ook Arnhem is nu in Geallieerde handen.
Brunswijk en zelfs al Maagdenburg zijn gevallen.

14 April 1945

In Duitsland zijn de Geallieerde legers ook Leipzig al gepasseerd.
Assen is bevrijd. De in Nederland ingesloten Duitsers nemen nog enkele verdere maatregelen ter verdediging of althans om het optrekken der Geallieerden tegen te houden, leggen nog versperringen aan en blazen op verschillende plaatsen, o.a. bij Amersfoort, de bruggen op. Generaal Jodl met zijn staf slaat zijn kwartier op in Putten op de Veluwe.

zondag, 15 april 1945

In het Noorden van ons land gaat de Geallieerde opmars snel en worden Groningen en Winschoten bevrijd, eerstgenoemde stad niet dan na ernstige verwoestingen; ook de Drentsch-Friese grens is al overschreden.

16 April 1945

Vanuit Wilp zijn onze bevrijders tot in de buitenwijken van Apeldoorn opgetrokken, terwijl ze ook van Arnhem af, dat geheel gezuiverd is, over de Woeste Hoeve in de richting van deze plaats trekken en Hoenderloo en de Harskamp veroveren.
Het gerucht doet nu de ronde, dat Hitler op zijn 55ste verjaardag, 20 april, een nieuw wapen in den strijd zal brengen, waardoor hij Engeland en Amerika zal verpulveren.
Tot nieuwe President der Verenigde Staten wordt Harry Truman benoemd.

dinsdag, 17 april 1945

Na de verovering van Leeuwarden heden, is aan de andere zijde van de IJssel nog slechts een deel van Friesland door de Duitsers bezet en wachten de drie Westelijke provincies en de Veluwe nog af welk lot hun beschoren zal zijn. Wachten valt zwaar, als de nood zo hoog gestegen is, doch het steeds nader komende blinkende verschiet houdt de meesten op de been. In Otterloo wordt een ongewoon felle strijd geleverd, daar een duizendtal Duitsers in stormaanval terugkomt en door de Canadese stellingen heenbreekt. Tenslotte weten de Canadezen met gebruik van vlammenwerpers weer de overhand te krijgen.

18 April 1945

De Duitsers verwoesten de Zuiderzeedijk om de Wieringermeerpolder over bijna 300 meter, waardoor de gehele polder, die na zo vele jaren van noeste arbeid tot vruchtbaar land was herschapen, thans weer blank staat. Ten zuiden van Amsterdam gaat de Haarlemmermeer tot de spoorlijn Amsterdam—Abcoude onder water, zodat de provincie Noord-Holland vrijwel in een eiland wordt veranderd. Ook tussen Amersfoort en Nijkerk, dat vandaag na drie dagen strijd bevrijd wordt, is een gebied onder water gezet. Alles moet er nu op worden gezet zo snel mogelijk doorbraak door de Grebbelinie te forceren; Wageningen en Ede zijn reeds bevrijd en de Geallieerden zijn bezig de Veluwe, Friesland en Groningen te zuiveren. In Friesland wordt Kuinre aan de Zuiderzee bereikt, terwijl in Groningen de Polen Nieuweschans gepasseerd zijn op weg naar Emden. Het offensief tegen Hamburg wordt ingezet, Lüneburg en Leipzig worden veroverd (waarbij de Volkssturm zich tegen de S.S. Obergruppenführer keert en hem doodt). In het Sudetengebied worden Pattons troepen als de bevrijders begroet.
In Italië veroveren de Geallieerden Argenta en staan 10 km. van Bologna.

19 April 1945

Met de Geallieerde bezetting zijn vele nieuwe verordeningen van kracht geworden, waarbij o.a. verboden is de Rijn, Waal of Maas over te gaan, en de gemeenten Arnhem tot Wageningen te betreden. Alle postverkeer is gestaakt. De verduisteringsmaatregelen en het verbod zich ’s nachts op straat te bevinden, worden iets soepeler. Het opperbevel van alle militaire strijdkrachten in West-Europa is opgedragen aan generaal Dwight Eisenhower. Diens staf, de SHAEF („Supreme Headquarters Allied Expeditionary Forces”), heeft voor de verzorging van de bevrijde gebieden een speciale afdeling, „Civil Affairs”, ingesteld. De Geallieerde autoriteiten en de Nederlandse overheid staan in nauw contact met elkaar. Het door onze regering te Londen ingestelde „Militair Gezag” moet bij Civil Affairs de Nederlandse belangen vertegenwoordigen, welke beide instellingen dus bij alle problemen, die ons bevrijde gebied raken, hand in hand werken.
Bij Amersfoort en Hoevelaken stagneert de Canadese opmars, daar de Duitsers zich hier krachtig te weer stellen. De Geallieerden hebben het plan onze drie nog bezette Westelijke provincies, die nog een zware tijd tegemoet zullen gaan, door middel van bommenwerpers te ravitailleeren.
De Russen staan nog slechts 5 km van Berlijn.

vrijdag, 20 april 1945

Een ultimatum aan Bremen tot overgave, wordt afgewezen.

21 April 1945

De Russen hebben al verschillende buitenwijken van Berlijn veroverd en staan nog 3 km van het centrum af, terwijl aan de Westkant de andere Geallieerden in de voorsteden staan. Göbbels heeft de Berlijners verboden witte doeken uit te hangen. De laatste slag om Bremen is begonnen.
In Nederland zijn de Geallieerden ten Noorden van ’s-Hertogenbosch een nieuw offensief begonnen over de Maas; de Canadezen dringen door in de Grebbelinie. Hoevelaken wordt echter door de Duitsers heroverd.
De toestand in Holland is hoogst zorgwekkend. Ook de binnensluizen bij IJmuiden moeten vernield zijn en het zeewater zou binnenstromen. Bij Woerden en Gouda staan grote gebieden onder water.

22 April 1945

De Russen hijsen op het hoogste gebouw van Berlijn, dat ze voor een derde gedeelte in handen hebben, de Russische vlag, die ze uit Stalingrad hebben meegebracht. In de stad heerst de grootste verwarring. Oraniënburg wordt veroverd. Britse en Amerikaanse troepen beheersen de oever van de Elbe over 120 km. Generaal Patton staat 20 km ten Zuiden van Regensburg, op weg naar München, waarheen ook het 7de leger optrekt. Ulm gaat voor de Duitsers verloren en in Tsjecho-Slowakije Troppau.
In Italië staan de Geallieerden nu over een breed front aan de Po.
De Canadezen hebben in Friesland de Afsluitdijk bereikt, waar nu de bunkers genomen moeten worden, welke verovering de Duitsers in 1940 niet is gelukt. Ook in de Grebbe verdedigt de vijand zich hardnekkig, terwijl hij bij Kootwijk de radiozenders opblaast.
Het Geallieerde opperbevel richt een boodschap tot de bevolking van het door de Duitsers bezette deel van Nederland, dat ter behoeding voor de honger in haar isolement, nu de voedselvoorraden zijn uitgeput, levensmiddelenpakketten zullen worden afgeworpen door zware bommenwerpers. De Duitsers worden gewaarschuwd deze pogingen niet te verhinderen of te bemoeilijken.

23 April 1945

Te San Francisco opent President Truman de grote conferentie der Verenigde Naties, waaraan ook Frankrijk deelneemt.
Berlijn verkeert in een wanhopige positie; alle spoorlijnen zijn afgesneden, Russische artillerie is opgesteld in de ondergrondsche, waar verwoed wordt gestreden, terwijl op de daken gevechten van man tegen man plaats vinden. Nauen is veroverd. De Fransen en Amerikanen dringen in Zuid-Duitsland met grote kracht voorwaarts met de bedoeling München te omsingelen. Tito vecht thans in de straten van Fiume.

24 April 1945

De Russen en Amerikanen hebben ten Zuiden van Berlijn, aan de Elbe, hun eerste contact. De hoofdstad is thans voor tweederde in Russische handen.
In Italië worden Reggio en Parma veroverd en de Adige bereikt.
De oorlogsberichten over Holland zijn niet onverdeeld gunstig; de Geallieerden hebben hun bruggehoofd in de Bommelerwaard weer moeten ontruimen; de verovering van Amersfoort lukt niet hard. Van hieruit beschieten de Duitsers o.a. Spakenburg, waarvan de bewoners naar het Oosten vluchten.

woensdag, 25 april 1945

Bremen is geheel door de Engelsen veroverd.

donderdag, 26 april 1945

Himmler biedt aan Engeland en Amerika Duitslands onvoorwaardelijke capitulatie aan, welk voorstel beide mogendheden afwijzen, omdat het niet tevens tot Rusland is gericht.

27 April 1945

Hitler zou een bloeduitstorting in de hersenen hebben gehad en niet langer dan vierentwintig uur meer te leven hebben. Later op de dag wordt bekend, dat Mussolini door partisanen gearresteerd en geëxecuteerd is. Zijn lijk wordt te Milaan met het hoofd naar beneden aan een benzinepomp gehangen, waar het publiek langs defileert en zijn woede op koelt.
Ten Z.O. van Hamburg trekken de Geallieerden over de Elbe; de Russen staan in Berlijn nog 1 km van de Rijkskanselarij af. De Duitsers verloren hier in de afgelopen twee dagen 40.000 man aan doden, gewonden en gevangenen, terwijl de Geallieerden in het Westen sinds de invasie 2,5 miljoen krijgsgevangenen hebben gemaakt.
Voor het eerst wordt boven nog bezet Nederland voedsel uitgeworpen en wel boven Den Haag, Rotterdam en Leiden, waar 250 Lancasters, hierin niet gehinderd door de Duitsers, 600.000 kg levensmiddelen op van tevoren aangeduide plaatsen neerlaten. Dit voedsel zal op de normale wijze in de distributie worden gebracht.

28 April 1945

Vandaag worden dezelfde drie steden in Holland met de dubbele hoeveelheid van gisteren bedacht; het enthousiasme, waarmede de uitgeputte bevolking deze reddende transporten begroet, is aangrijpend.
Himmler doet een nieuw aanbod inzake de Duitse capitulatie, dat thans ook tot Rusland is gericht. Als bemiddelaar tussen beide partijen treedt Graaf Bernadotte op. De besprekingen worden gevoerd in Denemarken. Over Hitler, Göbbels, Göring, Ley en Von Ribbentrop is sinds dagen niets vernomen.
Ook in Italië is de Duitse militaire macht praktisch vernietigd; Venetië is veroverd en 20 km gepasseerd, waardoor de afstand tot Tito’s troepen, die in Triëst staan, nog slechts 90 km bedraagt.
In Berlijn wordt gevochten in wat eens Unter den Linden was, terwijl op het Rijksdaggebouw de Sovjetvlag wappert. München wordt veroverd evenals Dachau, met het enorme concentratiekamp, waar nog 32.000 lijken worden gevonden. Steeds meer krijgt de beschaafde wereld een kijkje in de monsterachtige praktijken der Nazi-beesten. 1 Mei 1945 Radio Hamburg maakt ’s avonds bekend dat Hitler in den strijd de heldendood is gestorven. Graaf Bernadotte, die te Stockholm is teruggekeerd, heeft geen nieuw aanbod van Himmler meegekregen.
In Oostenrijk, waar het beste deel der resterende Duitse troepen is samengevoegd, staan de Geallieerde legers nog 130 km van elkaar verwijderd. Friedrichshafen wordt veroverd.
In Noorwegen bevinden zich 200.000 Duitse soldaten en verscheidene U-boten.
In Italië steken de Engelsen de Piave over.
Tot de conferentie te San Francisco zijn ook Wit-Rusland en de Oekraïne uitgenodigd, terwijl besloten is ook Argentinië deel te laten nemen.
Amerika zal voor 240 miljoen dollar goederen aan Nederland leveren aan machines, gereedschappen en grondstoffen om het land weer vruchtbaar te maken.
De Canadezen staan nu in Groningen aan de rand van Delfzijl, waar nog 2000 Duitsers zijn ingesloten.
De door de Duitse radio omgeroepen dood van Hitler wordt tot algemene bekendheid gebracht. 23 april heeft Hitler admiraal Dönitz tot zijn opvolger benoemd, met het opzijschuiven van zijn plaatsvervanger Himmler.
Den 24ste heeft Himmler aan Graaf Bernadotte meegedeeld, dat Hitler aan een hersenbloeding leed. Van Himmler en de andere Nazi-leiders verneemt men thans merkwaardigerwijs niets meer. Himmler trachtte met zijn capitulatie-aanbod te voorkomen wat Dönitz, die van plan is door te vechten, straks zal bereiken: de volledige vernietiging van Duitsland. De gehele situatie is niet helder.
Halverwege Lübeck en Rostock bereiken de Geallieerden de Oostzee.
Generaal von Rundstedt is gevangen genomen. Laval komt per vliegtuig in Barcelona aan.
De Duitse legers in Italië geven zich onvoorwaardelijk over.
Tussen de Geallieerde en Duitse autoriteiten is een regeling getroffen voor de voedselvoorziening van Westelijk Nederland, wat zowel door de lucht als nu ook over zee (naar Rotterdam) en te land zal geschieden, waarvoor de goederen per vrachtauto langs één vastgestelde route door Niemandsland aangevoerd mogen worden. Deze besprekingen worden te Wageningen gevoerd tussen Prins Bernhard en andere Geallieerde en Duitse officieren en Seyss-Inquart.

3 Mei 1945

De lang verbeide dag van de val van Berlijn is aangebroken, waarbij tevens bekend wordt gemaakt, dat Hitler en Göbbels zelfmoord hebben gepleegd. Hamburg capituleert, na door Dönitz tot open stad te zijn verklaard; Oldenburg wordt veroverd.
In het Noorden, waar de Russen en Britten contact hebben gemaakt, en 40 generaals gevangen worden genomen, is de strijd praktisch ten einde, wat ook in de midden-sector het geval is. In Zuid-Duitsland dringen de Geallieerden nog verder door en bereiken Passau.
In Birma is Rangoon gevallen en heerst dien ten gevolge grote verwarring onder de Japanse troepen.
De Geallieerden bevestigen de landing op Tarakan door Australische troepen. Het eerste gezagsbataljon vertrekt van Engeland naar het Verre Oosten.
Koningin Wilhelmina en Prinses Juliana hebben zich wederom in bevrijd Nederland gevestigd, zonder dat echter Haar verblijfplaats bekend wordt gemaakt.
De levensmiddelenvoorziening van het Westen des lands wordt onafgebroken voortgezet.
De laatste dagen ondernemen de Geallieerden in Nederland zo goed als geen gevechtshandelingen en schijnen kalm de loop der zaken af te wachten, om zodoende de rest van ons land voor verdere onnodige verwoesting te vrijwaren.
De eerste politieke gevangenen uit Buchenwald zijn in Nederland teruggekeerd.

4 Mei 1945

In Noord-Duitsland trachten vele Duitsers over het Kieler Kanaal en per schip te ontkomen, waarbij ze onderweg zwaar worden bestookt. Kiel en Flensburg zijn tot open steden verklaard; de Engelsen overschrijden de Deense grens.
In Oostenrijk wordt Innsbruck veroverd en trekken de Amerikanen over de Brennerpas Italië binnen. Geheel Istrië is thans door Tito bevrijd.
Op Tarakan staan de Australiërs nu voor de hoofdstad.
In Bergen-op-Zoom zijn thans 2500 man gerepatrieerden aangekomen, die nog niet verder door kunnen naar huis.

5 Mei 1945

Des avonds om 9 uur wordt per radio het overweldigende nieuws bekend gemaakt, dat Duitsland de onvoorwaardelijke overgave heeft aangeboden in Nederland, Denemarken, Duitsland en Tsjecho-Slowakije.
De vreugde over de gehele wereld is onbeschrijfelijk.
H. M. Koningin Wilhelmina, die de capitulatie ook door de radio vernam, neemt tot laat in de avond op het bordes van Haar buitenverblijf bij Breda de huldebetooningen in ontvangst van de voor Haar defileërende inwoners van de naburige stad.

6 Mei 1945

Het document van de overgave in Nederland wordt heden formeel te Hilversum ondertekend. Dit capitulatieverdrag omvat in West-Nederland 120.000 Duitsers.
Bohemen en Moravië bieden de overgave aan de Tsjechische Nationale Raad aan. Dönitz doet een beroep op alle Duitse troepen zich te onthouden van alle guerilla-activiteit.
In Zuid-Duitsland en het grootste deel van Oostenrijk hebben de Duitsers nu ook gecapituleerd.
Twee miljoen Duitsers vluchten naar Jutland.
Montgomery heeft geweigerd over capitulatie van de Duitse troepen in Noorwegen te onderhandelen zonder dat ook Rusland hierin wordt betrokken.
Daladier, Reynaud, Gamelin en Weygand zijn door de Geallieerden uit een geheim kamp bevrijd, terwijl ook Schuschnigg, de vroegere Oostenrijkse bondskanselier, in veiligheid is.

maandag, 7 mei 1945

Om 2.41 ondertekent generaal Jodl, de nieuwe chef van de Duitse Generale Staf, in het hoofdkwartier van generaal Eisenhower de onvoorwaardelijke overgave van alle Duitse strijdkrachten. In alle steden in alle landen — behalve in het verslagen Duizendjarige Rijk — breekt de vijf en een half jaar lang opgekropte spanning los in een laaiend enthousiasme.